HOEKOM DANIE MOES TROU EN SO

Jun 23, 2025 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog

Terwyl Danie Krynauw se stories oor sy vlugtog met die polisie-vangwa, die motballe, NP van Wyk Louw en so aan klaarblyklik die naweek wyd plesier verskaf het, bied ek hiermee ‘n Danie Merk II aan.
Dit bevat o.m. ‘n storie of wat wat ek vir Saterdag se storie in BY gesensureer het. (Lees hier: https://www.netwerk24.com/netwerk24/stemme/menings/hennie-van-deventer-die-burgemeester-wat-glo-in-n-vangwa-gevlug-het-20250618)  ‘n Mens is mos maar bedag op politieke inkorrektheid en daardie klas ding.
Nietemin, Danie Merk II dan:
Die ou rakker het graag vertel van al die “spesiale meisies”, “verloofdes” en “eerste liefdes” wat hy kammakastig op sy kerfstok het. Soos ‘n wafferse Franse heer het hy vroue links en regs op die hande gesoen.
Dit moet seker maar van sy gade, Esbé, soms hare op die tande geverg het, maar sy het dit filosofies en met ’n gelate glimlag aanvaar. Meermale het sy haar platjieman pittig met ’n eie stukkie droë humor getroef. Dan het ek altyd stilletjies gedink: “Skote, Esbé!”
Danie sou byvoorbeeld ewe windmakerig verkondig: “Ons moes mos trou!” Hy het dan gemeld hul troue was op 9 Junie, maar hul seun, Danie, is op 8 Junie gebore. Esbé het rustig verduidelik: “Danie is wel op 8 Junie gebore, ja, maar eers op 8 Junie 1964 – agt jaar later.”
Verder: “Danita (die eerste) is eers op 26 Maart 1963 gebore, ná sewe jaar se huwelikslewe. ’n Krÿnauw laat hom nie aanja nie!” Dodelik!
Soos gemeld was die plaaslike Pick n Pay ‘n gunsteling-jagveld vir sy streke. ’n Keer was hy tussen die seeppoeiers. ’n Man, maklik 30 jaar jonger as hy, kom nader, en Danie begin brom. “Kan ek oom help?” wil die jonger man hulpvaardig weet. Danie: “Wonder waar steek hulle die Fokôl weg.” Slaggoffer: “ Fokôl, oom?” Danie: “Ja, man. Hulle sê vir my as Skip of Omo nie help nie, sal Fokôl help.”
Met die volgende storietjie het hy nogal hier en daar iemand gevang: die bure het ’n seuntjie van vyf. Hy speel met ander bure se dogtertjie wat ook vyf is, en vra haar vertroulik: “Het jy al seks gehad?” Sy: “Nee, nog net masels”!
Die volgende stukkie was in een van verskeie selfpublikasies, die bundeltjie Krynauw ’n knertsie:
“Christle Böhringer, ’n vriendin van Esbé, het baie babatjies in Distrik Ses gevang. Een aand laat moes sy weer ’n baba in ’n klein kamertjie gaan vang.
“’n Lamp het op die tafeltjie gebrand en ’n kers of twee was ook opgesteek. Christle het op ’n primusstofie water gekook. Uiteindelik het die kleintjie ’n eerste skree geskree.
“Nadat Christle die baba gereed gekry het, het sy die kind nader aan die lamp gebring. Dit lyk toe vir haar asof die baba rooi hare het. Sy gee die baba vir die enkelmoeder en vra: ‘Het die pa rooi hare?’
“‘Ek weet nie, nursie, want hy het ’n hoed opgehet!’”
(Sou Danie nou nie hierdie Krynauw-kronieke geniet het nie. Daardie spotprent van Dr. Jack – Saterdag in BY – sou sweerlik al die tyd in ‘n raam teen sy muur gewees het. Ek plaas dit graag hier, met die nodige erkenning.)

VIR OULAAS BY KLARADYN

Jun 19, 2025 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog

Twintig jaar gelede moes swaer Fanie van Wyk en Maretha, twee groot geeste in die onderwys, weens gesondheidsredes van Harrismith Kaap toe verhuis.
In die tyd sien ek in die Eiendomsgids van Die Burger – toe ‘n knewel – ‘n advertensie vir die nog splinternuwe Klaradyn-oord in Brackenfell.
Hoe gelukkig het die twee Vrystaters nie kom wortel skiet daar in Limietberg, Klaradyn, nie; hulle onder meer uitgeleef in die vestiging van ‘n netjiese, verbeeldingryke tuintjie, enig in sy soort. Fanie kon ook na hartelus woeker met sy bonsais.
Nege jaar gelede is my joviale swaer oorlede. Die kampioenatleet – SA kampioen in die 440 vir seuns o/19 in 1957 – se asem het opgeraak. Maretha het op haar eie ‘n vervullende lewe bly lei.
Gister het ek Tokkie vir oulaas by haar gaan kuier – hoe ouer jy word, hoe meer dinge doen jy mos “vir oulaas”. Skoonsus Maretha verhuis. Sy skaal af.
Vreemd gewees om te kuier in die half kaalgestroopte huis – minus sy rakke en rakke vol boeke en die enorme versameling skilderye teen die mure, een van die Van Wyks se groot bronne van vreugde en trots – en hulle mag maar trots gewees het.
“Vir oulaas” het ons die tuin bewonder – onder meer die spesiale hoekie met vier opgeskote olyfboompies, een vir elke kleinkind.
Oor die ete in Klaradyn se eetsaal kan ‘n mens huis toe skryf: sop, wildspastei, pampoenkoekies, gebakte aartappels, broccoli, fluweelpoeding. En die porsies! Eet mense in aftree-oorde elke dag so?
In die voorportaal het ‘n mede-inwoner ons afgeneem voor twee skilderye – ‘n skenking van die Van Wyks aan die oord. Van links is Eben wat uit Nieu-Seeland gekom

het om sy ma te help trek, Maretha, Tokkie en die uwe.
Die tweede foto is van die huis in Limietberg wat aanstons ‘n nuwe eienaar kry. Sy kry ‘n j
uweel.
Teen drie-uur ry ons “vir oulaas” by die hek uit. “Tot siens, Klaradyn,”tot siens, Klaradyn” vorm my lippe die woorde op die wysie van “Kom dans, Klaradyn”, gewilde Afrikaanse liedjie van toeka. Weemoed skuil in die woorde. Nog ‘n hoofstuk is verby.

SKAKEL NA BEWOë TYD

Jun 16, 2025 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog

Frik Nel (heel links) klink ‘n glasie met Tokkie van Deventer op ons verbintenisse van 25 jaar met mekaar en met Sabiepark twee jaar gelede. Ook op die foto is Frans en Michelle Marais en Herman en Rina le Roux. Die plek is Sabiepark se piekniekplek langs die Sabierivier.

Met die dood van oud-brigadier Frik Nel van die Veiligheidspolisie gaan nog ‘n skakel na ‘n onstuimige verlede verlore. Sy herinneringe as lid van die veiligheidspolisie en myne as joernalis het in Sabiepark – ons gemeenskaplike boskuierplek vir ‘n kwarteeu – gesorg vir prikkelende gesprekke oor ‘n bewoë stuk geskiedenis wat ons albei intens beleef het.

Een gemeenskaplike herinnering was die Silverton-bankbeleg op 25 Januarie 1980.  Frik was aan die spits van die ondersoek. Ek was nagredakteur van Beeld. Drie swaar gewapende MK-kaders op ’n terreur-missie het agtergekom die polisie is op hul hakke. Om te ontvlug, storm hulle toe ’n tak van die ou Volkskas-bank in Silverton binne. Altesaam 25 burgerlikes – personeel en kliënte – is gyselaar gehou. Ambisieuse eise is gestel: ’n onderhoud met premier John Vorster; die vrylating van Nelson Mandela en ’n vliegtuig om in Maputo te kom. Ná urelange onderhandelinge het die polisie toegeslaan. Al drie is in ’n blitsaanval doodgeskiet. Twee burgerlikes, Valerie Anderson en Anna de Klerk, swanger vrou van die polisieman Mof de Klerk, ’n bekende rugbyspeler, het ook omgekom. De Klerk se desperate pleidooi om aan die stormloop deel te neem om die gyselaars te gaan ontset, was een van die aangrypende menslike dramas wat hom afgespeel het

Dit voel soos gister toe die foto’s van die voos geskiete terroriste die aand op my lessenaar beland. Soveel bloed en sulke stukkende liggame op die voorblad? Die gedagte het my aanvanklik laat terugdeins. “Gooi dit groot,” was die advies van my kollega wyle Bob van Walsem, ‘n beredeneerde Hollander. “Die mense sal die bliksems so wil sien.”

Natuurlik was Bob daardie aand in die kol. Die mense WOU groot foto’s van dooie terroriste sien om die weersin uit hul bloed te kry. ‘n Halfeeu later het ek en Frik  oor ‘n  tjoppie en ‘n glasie “polisiekoffie” (brandewyn en Coke) hieroor saamgestem.

TOEGEWYDE PA

Jun 12, 2025 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog

Louis se 59ste. By hom is pa, Frik, en ma, Martie.

As daar ooit ‘n man uit een stuk was, was dit my goeie vriend Frik Nel (87) wat vanoggend in die hospitaal in Montana, Pretoria, oorlede is nadat n griepvirús sy hart aangetas het. Sy toegewyde vaderskap vir sy seun Louis (60) wat weens ‘n besering by sy geboorte spasties gelaat is, was veral vir al sy vriende – en daar is baie – altyd inspirerend.

Terwyl ek hier skryf, sien ek in my verbeelding vir die lenige Frik met Louis aan die arm oor die piekniekplek se gras aangestap kom. Pa en seun so saam was een van die bekende en geliefde gesigte van Sabiepark. Hoe dikwels het ek dit nie beleef nie, ook toe stygende jare dit vir Frik al ‘n toenemende uitdaging begin maak het om Louis orent te hou en self ook orent te bly. Dis sleg om te weet ek sal die twee nooit so weer sien nie.
Op 27 Junie 2023 was ek en Tokkie bevoorreg om by die gasvrye Frik en Martie se boshuis in Sabiepark by Jakkalsbessielaan die 59ste verjaardag van Louis, hul oudste, by te woon. By vrolike ballonne op die stoep het ons verjaardagkoek, koesisters en heerlike vleispasteitjies saam met die verjaardagman en sy ouers geniet terwyl bosgeluide om ons opklink.
Hoe gelukkig Sabiepark hom maak, is altyd op die blymoedige en altyd so dankbare Louis se gelaat te lees. Hierdie keer het hy des te meer van vreugde gestraal. Maar op sy 61ste sal sy pa – ‘n oud-brigadier in die veiligheidspolisie – nie daar wees om hom te ondersteun nie. Of Louis ooit weer daar sal kan kom, is ‘n vraag.
Ná die verjaardag het ek vir die twee toegewyde staatmakers Frik en Martie geskryf: “Ons kan maar net daarna streef om soos julle te wees – al skiet ons telkens te kort weens ongeduld, eie gerief, of wat ook al. Dankie, hoor.”
Dit is ‘n sentiment wat ‘n lang pad kom, want ons het die Nels ‘n kwarteeu gelede in Sabiepark leer ken saam met Louis en ook saam met Frederik, ‘n dapper kleinseun wat in sy jong lewe deur diep waters is, met meer as 15 operasies aan sy skedel op sy kerfstok.
‘n Toestand soortgelyk aan marmerbeensiekte, wat veroorsaak het dat sy skedelbeen te vinnig groei en dan drukking op sy brein veroorsaak het, het uiteindelik op sy 16de verjaardag onverwags skielik sy dood veroorsaak.
In Sabiepark was Frik en Martie se kleinkinders in hul kinderjare ou bekendes. Hulle het gereeld saamgekom. Die liefde wat hul oupa en ouma op hul oom Louis uitgestort het, het hulle ook op hulle uitgestort, op Frederik, Clarise, sy tweelingsuster, en Schalk, die kinders van hul jonger seun, Marius.
Die kinders was skoon begeesterd oor die plek. Vir Frederik was Sabiepark, in sy eie woorde, baie lief omdat dit hom die geleentheid gegee het om homself uit te leef in sy stokperdjie, skilder, sy gesin en die natuur “wat Jesus vir ons gegee het”. Ek glo hy is dood met wonderlike herinneringe aan Sabiepark – en nog wonderliker herinneringe aan sy oupa en ouma – in sy hart.
Watter goeie mense tref ‘n mens darem nie op hierdie ou aarde aan nie!
ONS GROET ‘n HEGTE SABIEPARKVRIEND
Dat ons nooit weer saam met Frik Nel in Sabiepark se piekniekplek ‘n laatmiddag-glasie sal klink nie, nooit weer saam om ‘n vuurtjie sal sit nie en nooit weer saam ‘n draai in die Krugerwildtuin sal ry nie, is ‘n sware gedagte. So kom en gaan die eras.
Frik en Martie en die Van Deventers was gelyktydige inkommers in Sabiepark sowat ‘n kwarteeu gelede. Dadelik is ‘n hegte vriendskapsband gesmee. Ons het mekaar se kinders en kleinkinders leer ken. Ons het ons besoeke so probeer skeduleer dat dit saamval. Ons het probleme gedeel en mekaar oor en weer raadgegee en bemoedig. Ons het saam kerk toe gegaan in Skukuza. Ons het gekuier. Vir ons was die Nels part en deel van die Sabieparkervaring en andersom.
Vanoggend vroeg is Frik in die hospitaal in Montana, Pretoria, oorlede. ‘n Griepvirus het eers sy niere aangetas en toe sy hart. Hy ws 87 en ‘n oud-brigadier in die veiligheidspolisie in ‘n onstuimige era.
Ons harte gaan uit na Martie, Marius en Louis, Clarise en Schalk.
FOTO: Die Van Deventers en Nels saam langs die Sabierivier in Sabiepark se piekniekplek.

EK ONTHOU VIR FANNY

Jun 11, 2025 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog

In Die Burger lees ek vanoggend van die Fanny Blankers-Koen-Spele in Nederland. Ek wonder hoeveel mense leef nog wat, soos ek, die beroemde Fanny, Olimpiese kampioen in die 100 tree, in Maart 1952 op die Van Riebeeckfees in Kaapstad in aksie gesien het.
By die fees was ek teenwoordig as 11-jarige seuntjie in standard vyf aan die Hoërskool Port Natal (korrek) in Durban. Ons skoolgroep het per trein gereis en het by die Kenilworth-perderesiesbaan tuisgegaan.
Ons het indrukwekkende optogte en tablo’s gesien, en ook hoe Suid-Afrika se blitsige Daphne Hasenjager (nooiensvan Robb) Blankers-Koen in die 100 tree kafdraf. ‘n Menige sportgeleenthede was deel van die fees, onder meer die SA atletiekkampioenskap, wat as die proefwedstryde vir die Olimpiese Spele gedien het.
Twee Nederlandse kampioene, Blankers-Koen (foto) – sy is gedoop Francina – en Willie Slykhuis, het deelgeneem. Van Slykhuis onthou ek niks.
Die fees het drie weke lank (van 14 Maart tot 5 April, 1952) geduur. Op ’n terrein van 24 morg op die toe pas drooggelegde Kaapstadse strandfrontgebied, nou toe onder hoë geboue, was dit vier keer groter as die van die voorafgaande “Festival of Britain” in England. ‘n Optog van 1 500 deelnemers, 70 sierwaens, nege orkeste, en 400 perde in Adderleystraat is deur 300 000 mense gadegeslaan. ‘n Tydelike stadion, die grootste in daardie stadium ter wereld, het sitplek vir 50 000 mense op die feesterrein gebied.
Destyds was ek in standerd vyf (nou se graad sewe). Die “Hoërskool” was allesinsluitend – van standerd twee tot matriek. Vir die geleentheid het ek ‘n kleurbaadjie by Carl Fuchs, seun van Douglas Fuchs (die een met die stem) van die SAUK, geleen. Was maar kort in Port Natal voordat ons Potchefstroom toe is.
.
Van die die Kenilworth-renbaan is ons elke dag per voorstedelike trein (deesdae se Metrodiens) Kaapstad-stasie toe vir die feesverrigtinge op die voorstrandgebied (waar Naspers nou is). Al het ons so ver gekom, het ons een aand besluit om liewer in die stal te bly waar ons geslaap het. ‘n Kussing-geveg was ‘n aantrekliker opsie as die feesprogram. Seuns is maar seuns.