IN EN UIT BY DIE KRUGERHEK VIR 100e KERE

Vuurtjies flikker in Balule.

Vir plesier, inkopies, kerk of werk. Met die wonderlike “seisoenskaart” die Wildkaart as paspoort is die Krugerwildtuin se poorte vir ‘n besoeker oop, ongeag die doel, as jy jou in daardie wyke bevind. Dis ‘n uitnemende voorreg.

Skukuza, die hoofkamp, word vir die Van Deventers ‘n hoofslagaar wanneer ons so twee keer per jaar in Sabiepark in Mpumalamga spreekwoordelike tentpenne gaan inslaan.  Hoeveel keer ons in 28 jaar deur die Krugerhek vinnig Skukuza toe is, probeer ek aan die vooraand van die viering van die Wildtuin se eeufees oor ‘n paar dae, op 31 Mei, sommer vir my eie pret en verkneukeling bereken.

Skukuza en ons eie gewoontes het al baie verander, maar ek probeer tog uitwerk plus-minus hoeveel kere se inzits daar was vir die winkel (vir kruideniersware, bier, houtskool, piesangs of koerante), hoeveel vir die vulstasie en klein werkwinkel (vir brandstof of ‘n stukkende band), hoeveel vir die dokter, die kerk, die bank, ‘n restaurant, die gholfbaan (darem net as saamstappers met kinders en kleinkinders) en ‘n waskamer (voordat Sabiepark sy eie gekry het).  Skukuza is immers net 16 kilometer ver, skaars ‘n klipgooi.

‘n Naastenby akkurate sommetjie is ‘n onbegonne taak. Sedert 1998 is ons letterlik honderde kere deur daardie hek. Ons ry ook by die hek in as ons gou by Lake Panic gaan voëls kyk, by Tshokwane of Hlanguleni gaan piekniek maak of op Hazyview gaan groter inkopies doen – in by Kruger, uit by Phabeni; al met die rivierpad die S3 langs die Sabierivier af.

Of, natuurlik, vir langer Wildtuinbesoeke.  Soos graag aan Balule, primitiewe boskampie naby Olifants. Ons is versot op Balule.  Hoe treurig is dit nie dat die intieme kampie met sy ses rondawels by die eeufees steeds agter gegrendelde hekke moet wees weens die vloede in Januarie – een van die ergste slagoffers.  My hart ween vir die geliefde plek waar die bos dag en nag heers.

Geen wonder nie die personeel by die Krugerhek het ons en my kar, die silwer 1999-Honda CR-V met die registrasienommer CY 7755, met al die in en uit al so goed leer ken.  Dis vir hulle die “old man’s car”.  Skuif ‘n kleinkind agter die wiel in, moet hy bontstaan om te verduidelik.

Kollegemanne kuier.

Om die kosbaarste van hope kosbare Wildtuin-herinneringe uit te sonder, is amper so onmoontlik as om die getal besoeke te bereken.  Vyf saamtrekke met studentemaats van Tukkies se Kollegetehuis in Balule (en twee in Orpen) moet naby aan die hoogste hoogtepunte wees.  Maar hoe salig is nie ook saam met ander vriende gekuier nie en hoe lief het ons ook nie vir veral Olifants, Letaba, Satara, Orpen en Shingwedzi geword nie  – asook vir die uitsonderlike Boulders.

Moenie vir Boulders tussen die rotskoppies vergeet nie.  By sy watergat ontbreek aksie selde.  Sommer drie dawerende buffelstormlope in ‘n paar magiese ure het ons daar beleef. Oor diere en huldinge doen ek egter nie vandag in hierdie skrywe verslag nie.

... en kuier.

Een van die uniekhede van ons bosverbintenis is Sondae se erediens in die treffende koel kerkie met sy indrukwekkende koorsboom in Skukuza se netjiese personeeldorp. Om op pad kerk toe leeus tee te kom, of luiperds, of jou teen ‘n donker muur van olifante vas te ry, dra by tot die salwing van die gemoed op die Sabbat.

Die Paassangdiens was altyd (is dalk nog) op ’n unieke plek: die indrukwekkende Granokoppie langs die H1 suide toe. Treffend was dit vir ons om verskeie kere op kampstoeltjies daar hoog bokant die veld te sit terwyl die nag stadig rondom toesak, en die Paasverhaal in lied (met kitaarbegeleiding), poësie, Skriflesing en gebed te herdenk .

Piekniek op die koppie.

Ds. Carl Louwrens (en Sarah) is Skukuzamense wat huisvriende geword het. So ook Jimmy en Lida Pressly wat ons aan die eksklusiewe vreugde van laatmiddag-pieknieks op die einste Granokoppie bekend gestel het … en aan die stapperskamp Napi waar ons eweneens heerlik met weergalose gasvryheid en Wildtuinkos bederf is.

Skukuza se dokter kry mens nodig vir enigiets van kwaai insekbyte tot ’n spysverteringstelsel wat van al die braaivleis protesteer. Ons nood was ‘n keer hoog na ’n ongelukkie by die hek. ‘n Boesemvriend wil sy vuurwapen laat verseël. Hy stap hy met sy voorkop in die dak se hoek vas en syg neer soos ’n os.

Ons dag hy is geskiet. Hy kom egter dronkerig orent en verdryf vinnig alle vrese oor ’n skietwond deur sy eie stiksienigheid en die skerp hoek van die dak in tale te verwens. ’n Paar steke in Skukuza se spreekkamer en ’n paar kopseerpille later was hy reg vir die Wildtuin.

Ander kere moes kinders haastig maak vir mediese hulp ná ‘n kleinkind se onderonsies met ‘n verradderlike sakspinnekop.

By die eeufees onthou ons ook kwaai vloede, soos in 2000 en vanjaar weer, asook brande soos die een in September 2003 wat veral in die Pretoriuskop-omgewing dood en verwoesting gesaai het. Die skouspelagtige vlamme teen die donker naghemel kon ons van ons stoep in Sabiepark waarneem. Om agterna die geliefde aarde so aan flarde te sien, vat aan ‘n mens.

Ons onthou voorts die noodlottige luiperdaanvalle kort op mekaar op ‘n vroulike drawwer en ‘n 10-jarige skoolseun in Skukuza en die skok daaroor in die plaaslike gemeenskap, asook ‘n paar ander Skukuzadinge, soos die halfmarathon.

Skukuza-marathon.

Elke eerste Saterdag in Augustus vind die Skukuzahalfmarathon plaas. Ons was telkens onder die toeskouers. Sowat ’n duisend atlete neem daaraan deel. Hulle word afgesit met die geblikte brul van ’n leeu. Daarna hardloop hulle al rondom die personeeldorp, verby Lake Panic, wat deel van die gholfbaan vorm. ’n Trop buffels, olifante en selfs leeus het al die roete versper. Veldwagters moes hulle verjaag. (Foto)

’n Kermis-atmosfeer heers op die sportveld. Die NGK Skukuza verkoop kerrie en rys; die skool worsbroodjies en so. Tokkie was darem in die sin al ‘n deelnemer. Sy het op haar tweeplaat-gasstofie in Sabiepark dertig koppies rys vir die kerk se kerrie-en-rys-tafel gekook. Dit het ons in koffer Skukuza toe karwei. Ek het fluks foto’s geneem van Tokkie by haar rystas – in hierdie verband geen spelfout nie!

Ons klink ‘n glasie.

Ons eerste Kersfees in die bos was in 2002. By die Parkwinkel was ’n spesiale Kersaanbod: laat jou foto neem saam met Kersvader vir R10. Die agtergrond was ’n sebravel. Om saam met ’n swart Sinterklaas in ’n rooi pak te poseer voor ’n sebravel – dis mos Afrika!

Ons klink hier op Melkbos ‘n glasie Maroelalikeur – niks anders nie – op daardie wonderlike plek 2000 km van hier se 100 jaar van ongekende geestesverryking en vredeskepping vir die siel van geslagte natuurliefhebbers van hier en oorsee. Daar is maar een Krugerwildtuin. Absoluut net een.

 

WILDTUIN VERKRAG DEUR MOORDE

Moordomgewing.

Die moorde op die Marais-egpaar van Mosselbaai, Ernst en Dina, albei in hul 70’s, naby Crooks Corner in die Pafurikontrei in die verre noorde van die Krugerwildtuin ruk my om verskeie redes selfs meer as ander sinnelose moorde gewoonlik. Dit voel of ek ‘n betrokkenheid het, al het ek nie.

Vir eers word ek geruk deur die ondenkbaarheid van die gruweldaad. Dis soos ‘n nare verkragting wat die reinheid van die slagoffer geskend het. Moord in die wildtuin was tot nou te verregaande om aan te dink, al is die omstandighede vir skurke in vele opsigte gunstig. ‘n Mens ry soms diep in die bos op afgesonderde paaie.

Ten tweede is die Marais’s se Mosselbaaise woonplek, die netjiese Fynbos-leefstyloord, ook die woonplek van verskeie bekendes, onder wie ‘n studentemaat, ‘n kollega by Beeld en Melkbosse vriende wat onlangs daarheen verhuis het. Ek ken die plek, ek kom daar.

Ten derde het die Marais’s geleef soos die Van Deventers die afgelope 28 jaar: wydsbeen met die een been in die bos en die ander by die see. Soos swaeltjies. Waar ons in Sabiepark by die Krugerhek ‘n bosplek het, was hul s’n in die wildlandgoed Raptor’s View by Hoedspruit.

Ten vierde voel ek op die oomblik baie na aan die Wildtuin wat aan die vooraand is van sy eeufees op 31 Mei. Ek plaas ‘n reeks foto’s uit my stapel Wildtuinalbums op my Facebookblad – trek nou by foto 30 van 50. Die fees gaan a.s. naweek gevier word met ‘n dinee in Skukuza waarheen ek genooi was.

Die vermoorde egpaar Marais.

Hoop maar die moordenaars – Mosambiekers? -word met dieselfde ywer – liewer nog groter ywer – gejag as daardie blonde Blink Stefaansie wat met sy spogmotor onlangs daar onwettige jakkalsdraaie gaan gooi het om aandag te trek.

Elsa (Kruger) Godden, ‘n oud-kollega by Beeld, wat ook in die Fynbos-kompleks op Mosselbaai woon, deel mee dat  die vermoorde egpaar bure en vriende van haar en haar man,  wyle Randal,  was.  Sy het verlede week nog ‘n boodskap van hulle gehad oor haar verlies van Randal.  Die egpaar sou op 18 Junie weer uit Hoedspruit na Fynbos teruggekeer het.

Pierre le Roux, studentemaat, berig dat hy en sy vrou, Esther, dikwels saam met die Marais’s geëet het. Hulle was aangename geselskap. Mev. Marais was ‘n vrolike en vriendelike mens en hulle was gewilde inwoners. Die kompleks is verslae.

Mnr. Marais was ‘n bourekenaar.

MOOI LOOP EN MOOILOOP

‘n Brandende spelkwelling by die uwe word deur Nataniël in sy netjiese huldeblyk aan Mimi Coertse by die gevierde sopraan se gedenkdiens in Pretoria opnuut ge-aktiveer. ‘n Berig daaroor is in Die Burger.
Heel tereg tref Natanïël ‘n onderskeid tussen “goed praat” (twee woorde) en “goedpraat” (een woord). Eersgenoemde slaan immers op hoe jy praat en laasgenoemde op wat jy sê.
Dit tref my dadelik omdat ek lief is om vir mense as goeie wens mee te gee: “Mooiloop” (een woord). Klaarblyklik bedoel ek nie daarmee dat iemand met regop skouers en ‘n goeie liggaamshouding moet stap nie. Anders sou ek “mooi loop” met twee woord gespel het.
Wat my kwel, is dat my spelling (twee woorde) blykbaar op pad uit is. Selfs in hoofstroompublikasies word die goeie wens “mooiloop” (een woord) toenemend as “mooi loop” (twee woorde) gespel. ‘n Rubriekskryfster in die tydskrif Huisgenoot doen dit juis vandeesweek.
Ek gaan volhard met my spelling, al is dit later net ek wat so skryf. Sal my maar staal teen die geskinder agter die rug dat ek wat my so slim probeer hou oor taal, self nie eens “mooi loop” reg kan spel nie! Ohopoho!
(In vandag se Burger kry ek ook “mooipraat” (een woord). Mooi so. Dit is natuurlik korrek. “Mooi praat” (twee woorde ) beteken klaarblyklik iets heeltemal anders. )
Nou-ja, mooiloop (een woord) – en dit sal nie kwaad doen om terselfdertyd mooi te loop (twee woorde) nie. Laat dit goed gaan en dra jou lyf met trots.

SKRIK VIR LEEUS

Ons vuurdoop met ‘n leeu in Sabiepark.

“Ingebore moorddadig en astrant, met al die toebehore van nagvisie, tande, naels, lis en nuuskierigheid”. Dié kleurryke beskrywing van leeus was die van ‘n kundige studentemaat. (wyle) Piet Henning van Chiredzi en Louis Trichardt.

‘n Waarskuwing dat leeus in Sabiepark is – selfs een leeu, soos op die oomblik – kan nie ander nie as om tegelyk opwinding en lugtigheid te skep. Jy wil die indringers /indringer graag sien, maar liefs beskut in jou motor of deur ‘n venster van jou huis.
Japie en Marita Louw van Grabouw, eienaars van 145, was te voet toe hulle hulle in leeu se kind vasloop. Hulle stap enkele jare gelede met Apiesdoring af piekniekplek toe. In Wildevy draai hulle links. Voor hulle in die driffie is ‘n leeufeesmaal aan ‘n jong sebra in volle gang. Die twee het vinnig geretireer. Dit was dalk die naaste mens-leeu insident binne die park.
‘n Bloemfonteinse vriend, wyle Ronnie Schoombie van Meiringspoort, erf 267 uit Wildevy, het hom yskoud geskrik toe hy op die ou wandelpad langs die rivier stoksielalleen ‘n leeuwyfie ontmoet. Die verbouereerde Schoombie vlieg om en dra sy knieë. Die leeu gee toe ewe vinnige pad – darem in die teenoorgestelde rigting!
Steven James-hulle van Abu Dabi het op besoek gekom met ‘n span voëlkykers. (Sy rekord vir ‘n dag was in ‘n stadium 146 verskillende geveerdes, meen ek. Die eerste Sabieparkvoëlgids was sy baba.)
Al soekende na voëls, loop Steven en sy span hulle toe op ‘n Sondagoggend op sy erf, Hogwards, erf 271 in Wildevy teenaan die Sabie, in ‘n leeu vas. Hy spring eenkant toe; die leeu, ewe verskrik, anderkant toe. Gerrie van Niekerk, destydse parkhoof, en sy mense word dringend ontbied. Hulle het skaars die leeu verdryf, toe rig Steven al weer sy allemintige verkyker op die boomtoppe
Sabiepark se grootste kollektiewe leeuskrik was in 1982. Met die park vol sorgvrye naweekbesoekers, vly ses leeus hulle op ‘n Saterdag op die trappies van die klubhuis neer. Hulle is lus vir ‘n troppie blouwildebeeste op die groen gras voor die gebou. Vir 90 gespanne minute word die park daardie oggend ‘n “jagplaas”. Vier leeus word in die bosse rondom die kantoor vasgekeer en doodgeskiet.
Mettertyd het Sabiepark “makker” geraak. Leeubesoeke het egter nie opgehou nie. ‘n Opportunistiese leeuin het selfs een nag in ligte reën op die kantoor se stoep kom skuiling soek.Op ‘n dowwe nagfoto sien jy net oë blink. ‘n Jongleeumannetjie het, op sy beurt, feitlik by ‘n huis se voordeur oorverdowend gebrul. Die vensters het gerittel en -bewe.
Vars in die geheue van die ouer garde is ‘n hardnekkige leeubesoek in die winter van 1999. Vyf leeus vertoef vyf weke – die langste beleg in die geskiedenis. In daardie tyd vreet hulle ‘n pad deur “ons” wild.
Die vrypostige vyf kom les hul dors een aand by ‘n sementdammetjie skaars tien meter van die braaiplek van Loeriebos, erf 334 in Wildevylaan, waar die desrydse baas, Dup du Plessis, houtgerus by sy braaiplek sit terwyl sy vrou, Minnie, in die kombuis werskaf.
Die volgende dag stap ek saam met buurman Dup (Loeriebos, nou Idube, is skuins oorkant Tarlehoet) na die oorblyfsels van ‘n jong kameelperd wat naby die dammetjie platgetrek is. Twee wyfies draf vlakvoor ons neuse verby – ‘n “ligte” skokkie!
By Tony Zimolong se braaiplek, ‘n entjie verder oos, voer dieselfde leeus net 15 meter van ‘n groupie verskrikte braaiers al grommend ‘n skynstormloop uit. Die grensdraad is gelukkig tussen hulle en die gevaar.

En as hy skielik wakker skrik?

Die leeu-vuurdoop van die Van Deventers was op 24 Junie 1998. ‘n Wandeling in Wildevy word deur die ontdekking van onmiskenbare leeuspore kortgeknip. Later spoor ons – darem per motor dié keer! – ‘n wyfie in Rooiboslaan op. Die aand word sy verdoof en verwyder. Tokkie word met ‘n stywerige glimlaggie by die slapende leeu afgeneem..

Leeus by die piekniekplek! In Sabiepark laat hierdie nuus die “bos-telegraaf” gons. Dié nuus trek soos ‘n veldbrand. Mense los alles en stroom rivier toe in die hoop op leeuplesier. Meer as een vangs is al daar waargeneem.
‘n Keer was ‘n groep Sabieparkers nog oor die rivier aan’t tuur toe ‘n wyfie uit die bloute opdaag. Skielik staan sy teenaan die gemesselde tafel waarop ‘n groepie mans, gewapen met verkykers, nekke rek. “Moet ek hardloop?” pers ‘n nuwe intrekker toe benoud deur dun lippe.
Leeus bly maar koning van die bos.

NUWE AARDE VIR ‘n HARTSBOOM

Margaret Nienaber (née Wessels), wenner in 1991, ontvang ‘n ruiker by my. Watter diep spore het sy nie in die bankwese getrap nie!

In snerpende koue in die snerpendste Amerikaanse winter in jare – die “big freeze” het die media dit gedoop – het ek in Januarie 1977 in ons kelderwoonstelletjie in Crimson Court, Cambridge. Massachusetts, ure deurgebring voor die swart plastiekboksie, wat as die Van Deventers se TV-stel moes dien.

Ek was destyds Nieman Fellow aan die Harvard-universiteit, nogal ‘n eervolle status vir ‘n joernalis om te verwerf, maar dis nie juis deur die bankrekening van die verwerwer weerspieël nie. Buiten die komplikasie van ‘n platterige beursie had ons  huisgebondenheid ook ‘n ander oorsprong: my tweedehandse Toyoto Coronoa Merk II-stasiewa (1992-model) was feitlik daardie hele Januarie op sy oop parkeerplekkie onder ‘n berg sneeu begrawe.

Nietemin, ons kyk toe maar op wintersaande TV op elke denkbare kanaal, en kom in die proses uit by ‘n wedstryd vir ‘n Mej. Junior VSA waarin van die kandidate, buiten om mooi te lyk, allerlei dieperliggende kwaliteite geverg word. Jy moes op die skerm jou talent ten toon stel – sang, klavier speel, enigiets. Jy moes in sport jou merk maak. Jy moes as leier na vore kom. Ensovoorts.

Dié opset het my geprikkel, en ek het die idee “vir eendag” in my agterkop gebêre. Daardie “eendag” het gekom toe ek in 1980 redakteur van Die Volksblad word. Dié koerant was in sy gemeenskap hoog geag, maar was tog by ‘n sekere seksie jong lesers as die “vaal Boertjie” bekend – n etiket wat hierdie 39-jarige nie geval het nie. In ‘n breë aksie om aan daardie “vaalheid” te ontsnap, is onder meer die Matrieknooiwedstryd gebore.

Ek is met die Amerikaanse konsep na wyle Wynand Mouton, rektor, en wyle Dawfré Roode, een van sy adjunkte, en hulle het die idee gekoop. Ons sou jaarliks begin soek na top-presteerders met vele fasette, en vir die wenner ‘n aanloklike studiebeurs gee. Bankovs het groot aan boord gekom; later ook Absa, Phoenix Motors en ander.

Mettertyd  seuns bygehaak – die soektog is uitgebrei tot die Matrikulant van die Jaar, en verskeie wenners is van die skeermes-garde. Daaroor het ek my eie (bevooroordeelde) sienswyse – ‘n mooi matriekmeisie is altyd mooier as ‘n matriekseun! – maar ek verstaan die rasionaal. Suid-Afrika het baie verander van 1980 af, toe knap meisies nie juis met beurse oorval is nie.

Miskien klink dit onbeskeie, maar ek voel nogal groots oor wat deur die jare van die Matrieknooiwedstryd geword het, en veral oor die ongelooflike massa intelligensie, talent en ander voortreflikhede wat die koerant en sy vennote deur die jare daarmee ontbloot en openbare erkenning laat kry het

Daardie boompie wat ons 45 jaar gelede geplant het, het inderdaad geil gegroei. Dat dit steeds bestaan, ondanks Die Volksblad se sware lot, getuig seker dat die wortels gesond gevestig is. Eer en dank aan die res van die span boompieplanters, en eer en dank aan diegene wat die boom in latere jare natgelei en sorgsaam vertroetel het.

Ek lees in Die Papier dat Novus Media nou as nuwe mediavennoot toetree. In Die Papier self en in Nova News se 36 gratis gemeenskapskoerante landwyd, asook op Nova News se webblad, gaan ons boom nou verder groei.

Hoe dankbaar is ek as “Vader van die Matrieknooiwedstryd” nie oor die nuwe aarde waarin die boom sy wortels kan sprei nie.

Mag die Matrikulant van die Jaar-wedstryd se toekoms so mooi wees soos sy verlede. Kan ook net hoop die nuwe borge gaan dieselfde enome vreugde as ons baanbrekers uit die promosie put.