Mar 11, 2024 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
SO KUIER ‘N MENS: Tokkie, Gustav en Frances enkele jare gelede gemoedelik saam by Sabiepark se piekniekplek.
Dertien jaar gelede is my 70ste verjaardag op ‘n agterna-ete in die Sabieparkse huis van Gustav Hoexter, oud-appèregter, en sy sprankelende eggenote, Frances, gevier. ‘n “Nunc pro tunc” het die vermaarde regsman dit genoem – ‘n “nou vir toe”.
Aan die “nunc pro tunc” dink ek sedert ek my en Tokkie se vliegkaartjies vir ons Juliebesoek aan Sabiepark gekoop het. Hoop die iets-in-die 50-ste kuier by ons bosplek sal die geleentheid skep vir ‘n omgekeerde “nunc pro tunc”: ‘n agternaviering van Gustav se 100ste wat op 9 Februarie op ‘n fees soos min in Bloemfontein gevier is. Gaste het van heinde en verre opgeruk.
Ek en Tokkie sou wat wou gee om by die Bloemfonteinse fees teenwoordig te wees. Ongelukkig was ons op die waters. Daarom die hoop en verwagting op ‘n tweede geleentheid in Julie in Sabiepark.
Aan die aand in 2011 met my eie “nunc pro tunc” het ek die aangenaamste herinneringe. Ek is uit Tambotiestraat (die Hoexterwoning) huis toe met ’n bottel Bell’s (“gee daai man ’n Bell’s!”) onder die arm. Op die drasak was ’n stukkie Duitse waarheid: “Alt werden steht in Gottes Gunst, jung bleiben, das ist Lebenskunst!”
In my drasak was ook die woorde van ’n raak heildronk op die nuttige kurktrekker: “Here’s to the corckscrew! The key to unlock the storehouse of wit! The treasury of laughter! The front door of fellowship! And the gate of pleasant folly!”
Aan daardie wyshede dink ek terwyl ek hier skryf. Gustav is op 100 noodwendig nie meer die Gustav wat hy op 70 of 80 0f 90 was nie. Maar dat hy steeds ‘n lewende getuigskrif vir daardie Duitse gesegde en die heildronk op die kurktrekker is, staan soos ‘n paal bo water. Hy is by uitstek die voorbeeld van ‘n man wat die ware lewenskuns bemeester het.
Ek het hom by geleentheid Sabiepark se gulste gasheer genoem. Ons “grand old man” is egter nie net ‘n gulle gasheer nie, maar ook meesleurend galant en gevat. Ek onthou met vreugde die meesleurende anekdotes wat hy altyd langs die kampvuur of van sy punt aan die hoof van die tafel kon oprakel; sy onuitputlike fonteintjie van kwinkslae, feestelike bydraes tot tafelgesprekke en sy raakvat-kwotasies uit klassieke werke.
Watter vreugde sal dit nie vir hierdie 83-jarige wees as hy in Julie weer by die “front door of fellowship” van daardie eeu-oue “storehouse of wit” sal kan aanklop nie. Hou saam duim vas, asseblief.
Mar 11, 2024 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Is die eerste foto van Catherine, prinses van Wallis, na haar operasie gedokter of nie? Terwyl nuusagentskappe daaroor kopkrap, bied die storie van Die Burger en die wit duif ‘n interessante konteks om die kwessie in te beoordeel.
Met die foto van die duif in sierlike vlug ’n meter of wat bokant die uitgestrekte arms van Nelson Mandela het Die Burger sy mededingers op 10 Mei 1994 laat skeef opkyk. ’n Treffender voorbladfoto van Suid-Afrika se nuwe president op die dag van sy inhuldiging sou jy kwalik kon bedink.
Maar ’n vraagteken het dadelik daaroor gehang. Was die foto eg of vals? Ongelukkig nie honderd persent eg nie. Op die foto wat fotograaf Henk Blom die vorige dag by die Kaapstadse stadsaal geneem het, was die duif al ’n ent in die lug. Vir visuele impak is hy, danksy veerkragtige nuwe tegnologie, digitaal in as’t ware trurat geplaas en ’n meter of wat laer geskuif. Kortom: Die beeld is vernuftig ge-“photoshop” om die prentjie groter trefkrag te gee.
Wat maak ’n meter tog saak? Eintlik niks, het die hoof-subredakteur, Stephanie Hefer, geredeneer. ’n Breukdeel van ’n sekonde voordat Blom die knoppie gedruk het, was die duif immers presies op daardie strategiese plek waar sy hom nou neergesit het. Aikôna, het puriste in die redaksie teruggekap. Jy peuter nie aan prentjies nie. As jy manipuleer, jok jy. Hoe eties is dit?
Soos verwag kon word, het twee kampe dadelik by Die Burger ontstaan: vir en teen. Die turksvy is – hoe dan anders? – pylreguit na Ebbe Dommisse, redakteur, se lessenaar. Ná oorweging het hy die beswaarmakers gelyk gegee. Die besluit om aan die foto te torring was ’n fout, het hy geoordeel. In ’n memorandum aan die redaksie het hy as voorwaarde gestel dat lesers volledig ingelig word wanneer wesenlik aan ’n foto verander word. (Natuurlik darem nie as byvoorbeeld net aan kleur of helderheid verstel word nie.)
Die duif-insident het in joernalistieke en fotografiese vaktydskrifte wêreldwyd opslae gemaak. Dit het selfs ’n naam gekry: “The lowering of the dove”. Aan universiteite reg oor die wêreld word die laat sak van die duif steeds as gevallestudie in etiekklasse gebruik.
Die rede is voor die hand liggend. “Photoshop” was ’n splinternuwe speelding. Internasionaal was riglyne nog vaag. Antwoorde is oral gesoek oor wat behoorlik is en wat konkelwerk is. Die duif-episode het gehelp om riglyne te definieer.
Ironies was Die Burger se banieropskrif daardie dag: “Die nuwe era begin”. ’n Nuwe era inderdaad: ’n nuwe politieke era vir Suid-Afrika; ook ’n nuwe era in die etiek van moderne koerantfotografie.
Mar 6, 2024 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
‘n Besoekende diplomaat wat nie kan swem nie op ‘n sinkende bootjie op die Zambesirivier terwyl SA sy gasheer is. Klink na die resep vir ‘n diplomatieke ramp.
Gelukkig is in die geselskap’n senior man van buitelandse sake (later gesant in België) wat nie net goed kan swem nie, maar ook nie skroom om sy klere in ‘n reddingsoperasie af te pluk nie.
Die besoeker was dr. Martinez de Alva van Urugay, wat saam met skandemaker Vittorio Carpio op ‘n VV-sending was om hulle oor aspekte van die Suidweskwessie te vergewis.
Die held was David du Buisson, een van die gashere saam met Brand Fourie, destyds ambassadeur by die VV. Hy was aan die einde van die petalje kaal in ‘n oewerboom.
Die gedagte om die rivier oor te steek, het half spontaan ontstaan op ‘n besoek aan die basis Katimo Mulilo – juis een wat Carpio nie kon meemaak nie weens sy voorliefde vir KWV waarvan ek elders vertel.
Die boot het behoort aan ene Boshoff, ‘n geheimsinnige skadufiguur in die storie. Hy was soos De Alva, en hierdie optekenaar van die geskiedenis, hulpeloos onkapabel in die water.
Piet Meiring vertel die storie in sy boek “Vyftig jaar op die voorblad” (Perskor, 1979) aan die hand van mededelinge deur betrokkenes. Ek lees die boek nou met heelwat behae.
Lank storie kort: die bootjie het al op die heentog begin lek. Boshoff het gemeen hulle sal veilig wees as hulle roer. Toe werk dit nie so nie.
Die boot sluk water en slaan om. De Alva begin vinnig sink, nog sittende in die stoel wat in die boeg vir hom staangemaak is. Boshoff klou aan die voorstewe vas en spartel in die krokodilwaters. Brand Fourie swem vir sy lewe. Pandemonium van die eerste water.
Toe tree Du Buisson na vore as redder. Hy duik diep en bereik De Alva. Hy swem met hom na die boot se kant en gee vir hom ‘n tou om aan vas te klou. Daarna snel hy Boshoff te hulp wie se vrou by die aanskoue van die gebeurde op die oewer flou geval het.
‘n Koerantman, ene Coetzee (waarskynlik Stoffel Coetzee van “The Star”) het intussen te midde van ‘n onaardse lawaai van plaaslike inwoners ‘n tweede boot (’n klein motorbootjie) aan die gang gekry. De Alva, Boshoff en Brand Fourie (‘n goeie swemmer) word daarmee bereik en opgelaai.
En Du Buisson? Hy het rustig oewer toe geswem en hom kaal in ’n boom gemaklik gemaak. Sy klere het vroeg-vroeg gewaai om sy rol as menseredder te speel.
Meiring meen dit was ‘n “merkwaardige geskiedenis van mense wat kop gehou het, swemmers sowel as drenkelinge”. Kan 60 jaar later nie van hierdie waarneming verskil nie.
De Alva was dankbaar en boetvaardig. “It was all my fault for asking to be taken on the river when I knew that I am no swimmer.”
Dr. HF Verwoerd wat toe eerste minister was, was nie geamuseerd nie. Hy het die betrokkenes goed die kop gewas oor die onverantwoordelikheid om sonder ‘n goeie plan B met die hoë besoeker die rivier in Boshoff se lekkende boot aan te durf.
Tog jammer dat sulke brokkies lekker geskiedenis verlore gaan. Kinders leer nie daarvan op skool nie.
Mar 5, 2024 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Diplomaat verdrink in bad ná te veel KWV. Nee, dit was nie werklik ‘n koerantopskrif in die 60’s nie, maar dit was ampertjies.
Die diplomaat was die Fillipyn Vittorio Carpio wat aan die spits was van ‘n VV-vredesending oor die Suidweskwessie wat Suid-Afrika in 1962 besoek het, en hom algou as KWV-entoesias betoon het.
Die insident in de bad was in Windhoek in die deftigste suite van ‘n hotel met ‘n buffet waarop ‘n aantreklike verskeidenheid drank en vrugte uitgestal was. Daardie uitstalling was so amper ambassadeur Carpio se ondergang.
Die vrugte het nie sy belangstelling gewek nie. Dadelik wou hy egter weet watter dranksoorte eie aan die landstreek is. Hy is ‘n bruisende beker bier aangebied, wat hy in enkele teue geledig het.
“Ietsie sterker?” het hy daarop verneem terwyl sy oog liefderik op die bottel KWV-brandwyn bly talm. Die kennismaking was ‘n geval van liefde met die eerste oogopslag, onthou Piet Meiring in sy boek “Vyftig jaar op die voorblad” (Perskor, 1979).
Ambassadeur Carpio se geliefkoosde drinkding was terstond ‘n glas brandewyn sonder water. Dit is vinnig gesluk en met ‘n volgende vervang.
Een gevolg was ‘n langdurige babelaas en ook allerlei moleste, soos op ‘n bokspringende vliegtuig nadat hy saam met die brandewyn ‘n klomp piesangs ge-eet het. Soos maar gebeur, het hy bra onelegant van albei ontslae geraak.
‘n Tweede gevolg was dat hy weens wingerdgriep nie oral sy geselskap op alle besoeke kon vergesel nie.
Een aand het hy ternouernood in sy bad verdrink. Waarom hy onder die water ingegly het, kon niemand bepaal nie. Dat die voorval nie KWV-onverwant was nie, is egter wyd geglo.
Die laaste twee dinge wat sy besoek in die politieke geheue laat voortleef het, was sy vinnig ontkenning van ‘n verklaring met ‘n positiewe strekking wat hy onderteken het, en die bestelling van etlike kiste KWV om by sy ambassade in Kaïro afgelewer te word.
Sy ondertekening van die verklaring was onder dwang, het hy beweer. Geen bewering is egter ooit gemaak dat hy vasgebind is en die KWV daarop in sy keel afgegooi is nie.
Die gerugmakende besoek het ook ‘n amper-verdrinking in die Zambesirivier van mnr. Carpio se spanmaat, dr. Martinez de Alva van Urugauy ingesluit. Dit was ’n veel ernstiger insident wat groot diplomatieke opslae kon gemaak het. Daarvan vertel ek later.
- Die veelseggende skets is deur TO Honiball van Die Burger,
Mar 1, 2024 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Kom ons gesels verder oor die komediant, sanger, akteur, omroeper, komponis, draaiboekskrywer, goëlkunstenaar en buikspreker Piet Pompies. Vandag se tema: die oorsprong van die onderskatte vermaaklikheidskunstenaar se naam … ene wat nogal vir moedswillige misverstand vatbaar is.
Op die beste gesag het ek dit waaraan die amper legendariese grapjas – wat op 30 Desember 1992 op 70 in ‘n motorongeluk naby Grabouw gedood is – sy ongewone verhoognaam te danke gehad het: natuurlik aan die outydse pompie-toeters op sy bors. Hy het altyd daarmee op die verhoog lawaai gemaak. Toet-toet.
Kyk na die foto hierby: so ‘n toeter-affêring hang om sy nek. Kyk ook na die voorblad van sy dogter, Elsa, se boek oor hom by gister se plasing: ditto. Klink dus logies.
My bron vir hierdie verklaring is SAUK-TV. Kry die inligting op sy webblad. SAUK-TV bedank op sy beurt Marius de Vos van IFM 102.2 daarvoor.
Hierbo verwys ek na die moontlikheid van misverstand. Laat my dan aanknoop by ‘n mooi storie in Elsa se boek, “Piet wat Pompies was”.
Sy vertel van ‘n KKNK ‘n paar jaar gelede waar kondome met “stout” Afrikaanse name bemark is. Een van die produkte is die naam gegee Piet Pompies.
Die Van der Byl-kinders was opgeruk en wou met alle geweld prosedeer. Ma Betsie, ‘n wyse en verstandige vrou, het hulle gekalmeer. Die naam Piet Pompies het volksbesit geword, het sy geredeneer.
Buitendien: Pa Piet (Pieter) sou waarskynlik gevlei gevoel het dat sy naam op die manier verewig is!
(Op die SAUK-TV-webblad lees ek Piet (Pieter), aanvanklik ‘n klerk en later stasiemeester by die Spoorweë, in sy lewe ook eienaar van ‘n troeteldierwinkel en perdeslagter was. Amanda Botha het laat weet dat hy op skool op Jan van Riebeeck vir die eerste span rugby gespeel het. Waarlik ‘n man van vele ambagte en talente.)
Feb 29, 2024 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Piet Pompies: Baie mense, veral van die nuwer generasies, reken waarskynlik dis sommer ‘n duimsuig-naam soos Jan Salie, Jan Rap, Piet Snot of die Daantjie van die kalwerhok wat in uitdrukkings en idiome in die volksmond voorkom.
My generasie se mense weet darem “mnr. Pompies” was ‘n mens van vlees en bloed: ‘n grapjas wat ook kon liedjies skryf en sing; ‘n voorste vermaaklikheidskunstenaar wat selfs ook radioprogramme gemaak en draaiboeke geskryf het. Ons onthou liedjies soos “Haar pa wou nie gaan slaap”, “Antjies die rooibruin hen”, “Kaboemielies” en “Sousboontjies”.
Maar slaan die meeste dood oor wie Piet Pompies werklik was. Trouens, tot verlede week was ek ook oor sy identiteit totaal in die duister. Toe gee Jakkie Groenewald, akteur en oud-joernalis, vir my ‘n boekie present met die titel “Piet wat Pompies was” (Malan-media, 2018) deur Piet se dogter, Elsa (Dixon) van der Byl.
Nou weet ek (dalk die eerste keer?) wie die man agter die alias Piet Pompies was: Pieter Carel Nicolaas van der Byl, ‘n spoorwegman wat tot stasiemeester gevorder het voor die verhoog-gogga hom gebyt het.
Piet is in 1922 gebore en het in die Depressiejare grootgeword. In die laat 1940’s het hy in Koffiehuiskonserte begin optree wat deur die destydse SAUK uitgesaai is – dit was vermaaklikheidsprogramme onder die titel “Vrolikheid in die Koffiehuis”.
Van 1950 tot 1962 het hy 12 jaar lank vir die destydse Springbokradio ‘n weeklikse halfuurlange program geskryf vir “Caltex Kaskenades”, waarin hy saam met Pip Freedman (onthou jy nog?) opgetree het. Hy was ook verantwoordelik vir die rolprent “Next Stop Makouvlei”.
Piet was vaardig met die pen. Afgesien van gereelde artikels in tydskrifte en koerante, het hy ook draaiboeke geskryf en selfs van die musiek daarvoor gekomponeer. In die jare toe hy radioprogramme geskryf en konserte gehou het, het hy ongeveer 280 liedjies gekomponeer en in 1952 het hy 14 plate gemaak. Hy is in 1992 oorlede.
(Toe ek die woorde van die vermaaklike “Haar pa wou nie gaan slaap” begin lees, kom alles meteens terug. Toets gerus jou geheue (effens verkort):
Die dogter van Tant Hessie was maar lank en skraal,
haar hare hang in lokkies en die kleur is vaal.
As ek vir haar gaan kuier en dis donkermaan
Dan gaan haal sy gou ‘n kersie en steek dit aan.
Haar pa wou nie gaan slaap …
Ons sit toe op ‘n bankie by die agterdeur,
sy vat toe aan my handjie om my op te beur.
Ons kyk toe na die sterretjies wat helder skyn,
toe sien ek ‘n beweging by die wasgoedlyn.
Ons sit toe by die hekkie in die groentetuin.
Ek druk toe sag ‘n soentjie op haar lippies fyn.
EK sien haar in my drome in ‘n mooi trourok.
Toe sien ek ook iets anders in die hoenderhok.
Ons dink toe aan ‘n plekkie in die vrugteboord,
Na ons lank gesels het, vra ek die ja-woord;
Sy glimlag toe vir my en ek was ingenoom.
Toe sien ons roer die blare in die perskeboom.
Die liewe tante nooi ons toe na die kombuis.
Sy sê toe: Nefie, goeienag en maak jou tuis
En toe ek later opstaan en my hoedjie vat …
Toe sien ek daar loer iemand deur die sleutelgat!)
