Dec 12, 2021 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Die vraag of Gerrit Viljoen – as hy nie siek geword het nie – Pik Botha, of wie ook al, in 1994 ‘n beter “deal” vir witmense met die ANC sou kon beding het as Roelf Meyer is een van daardie debatspunte wat gedurig opduik.
My Melkbosse vriend Jacko Maree, oud-politikus en betrokkene by die onderhandelinge, spreek die vraag uitvoerig aan in sy nuwe selfpublikasie “Kwessies”* en kom tot die gevolgtrekking – darem nie in soveel woorde nie, maar as ek sy strekking reg verstaan – dat selfs die engel Gabriël maar sou gesukkel het.
Toe die beginsel van groepregte vroeg sneuwel, was FW de Klerk se wigte en teenwigte daarmee heen, betoog hy. Met die aanvaarding van die beginsel van een mens, een stem was dit verby met Doris Day as’t ware. Vir Gerrit Viljoen het dit die einde van die pad beteken. Die geweldige druk waaronder hy verkeer het om namens die Nasionale regering ‘n eensame alleenstryd vir groepregte te voer (geen ander party het dit gesteun nie), het sy tol geëis. Die wyse, ervare man het ineengestort en Roelf Meyer is toe verrassend in sy plek as hoofonderhandelaar aangewys.
Jacko reken die ANC is tot beduidende toegewings gedwing oor kwessies soos ‘n regstaat met ‘n goeie grondwet teenoor die gewone Afrikapatroon waar die parlement die hoogste gesag is en die kapitalisme teenoor ‘n sosialistiese diktatuur. Maar daar het die ANC vasgeskop, en die ganse wệreld was aan sy kant. In sy hand was die troewe van die internasionale druk op die regering, die swart getalsoorwig en die gevaar dat die ANC hom tot onbeheerbare straatgeweld sou wend om sy sin te kry.
Die vraag voor die NP was uiters gewigtig: Skop hy die onderhandelinge op, sou hy ‘n revolusie in die gesig staar en afstand doen van die voordele wat wel beding is (regstaat, vrye ekonomie, ens.) By Jacko bestaan geen twyfel nie: “Eerder as om (oor een mens, een stem) toegewings te maak. Sou die ANC oorgeslaan het na volskaalse geweld. Revolusie en anargie sou ons voorland gewees het en ‘n gewelddadige oorname van mag deur die ANC sou onvermydelik gevolg het.”
Hy haal vir Tertius Delport aan wat rug wou styfmaak: “Thank God I didn’t get it my own way …. So maybe, thank God FW didn’t listen to me”.
Oor die verwyt dat FW sonder plan sou onderhandel het – “soos vir ‘n gebruikte motor” beweer een grondwetkenner – skryf hy: “ Die NP was, toe die onderhandelings begin het, beter voorbereid as enige ander party.” Hy noem dat die NP goeie huiswerk gedoen het en ‘n konsepgrondwet opgestel het waaraan ure bestee is.
‘n Ander vraag wat hy behandel , is: Het Ramaphosa vir Roelf ore aangesit? Hy redeneer tot die teendeel. Volgens hom is wel geslaag om “talle suksesvolle buffers” in te bou. Maar hy erken tekortkominge in die grondwet wat al hoe meer “ondeugdelik” word. Hy bespreek ook moontlik uitweë uit huidige ellendes.
Om ingelig saam te gesels, of jy nou hartlik saamstem of ernstig verskil, is “Kwessies” ‘n nuttige uitbreiding tot elkeen se verwysingsraamwerk, en nie net oor die groot politiek nie. Jacko wat lid was van die raad van die Universiteit van Stelenbosch, pak in ‘n ander afdeling die ondergrawing van Afrikaans in Matieland. Hy lig veral die rol uit van die driemanskap Chris Brink, Anton van Niekerk en Edwin Hertzog in die onheuglike geskiedenis, en spaar die roede nie. Uit die binnekring ontvou ‘n verstommende verhaal van taalstroping wat die universiteit en die Afrikaanse taalgemeenskap in die hart gewond het.
* Koop die boek aanlyn vir R300 by jwmaree.co.za
Dec 6, 2021 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
‘n Uitsonderlike stukkie koerantgeskiedenis wat ek onlangs weer in Jaap Steyn se biografie “Sonkyker” raaklees, kom uit 1959, die jaar van die “Wonder van Afrikaans”-vierings met landwye taalfeeste wat deur die FAK gereël is op versoek van die Akademie wat daardie jaar 50 jaar oud geword het.
Ook Engelssprekendes het deelgeneem. Op 29 Mei het die plakkaat van die ontslape “Rand Daily Mail” – van alle koerante – gelui: “ Vandag praat ons Afrikaans”. In ‘n berig onder aan sy voorblad het die koerant geskryf: “ Vandag lewer ons bewys dat in hierdie ou jingo-nessie in Mainstraat se wệreld is ons ook Boere.” Die “RDM” se hoofartikel was in Afrikaans, met ‘n Engelse vertaling onderaan. Nou toe nou.
Sulke taal-welwillendheid het darem nie net van een kant gekom nie. Met die sluiting in 1985 van “The Friend”, Engelstalige oggendblad met diep wortels wat deur die Argus Printing and Publishing Company in Bloemfontein uitgegee is, het Die Volksblad hom in ‘n Engelse sub-hoofartikel gegroet.
Na die Engelse gemeenskap is ook uitgereik in ‘n advertensie wat in die laaste uitgawe geplaas is met die boodskap “You still have friends”. Spesiale pogings is aangewend om die Engelse gemeenskap daarna met hul eie blokkiesraaisel, eie strokies en Engelse advertensies te bedien – ‘n uniekheid in Suid-Afrika. Dit is wyd raakgesien en gewaardeer.
Verskoon my dat ek dit onbeskeie hier oprakel, maar ek is nogal trots daarop, soos die “Mail” op sy Afrikaanse buiging trots kon wees.
Nov 30, 2021 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Oud-kollega Danie Krynauw, nou 93, was hoof van Naspers se tydskrifte toe ek in 1992 by die Naspersentrum ingestap het as hoof van koerante. Ons was bure in ‘n kantoor-suite. Ons het een buitedeur na die gang gedeel en het ons onderskeie domeine betree deur die gemeenskaplike kwartiere van ons twee PA’s, Willa Joubert (Danie) en Lizette Hanekom (HvD).
Ek beskryf die ruimtelike opset in detail omdat dit geen geringe rol gespeel het in die gawe verhouding wat tussen die twee bure ontwikkel het nie. Die ligging van my kantoor het aan my terselfdertyd ‘n verkwiklike uitsig gebied op die verkeer na Danie se kantoor, wat ingrypend verskil het van die verkeer na myne. Die meeste van Danie se besoekers was elegante dames uit die tydskrifte-omgewing. Koerantredakteurs en –bestuurders was minder sag op die oog. Maar dit daargelaat. .
Feit is dat die fyn jintelman Danie en ek heelwat van mekaar gesien het. Ons samesyn was vir my ‘n ekstra plesiertjie van my nuwe pos waarin ek aanvanklik bra ontuis was. Trouens, ek was geruime tyd ontuis in die grote Kaap met sy vreemde gesigte.
Op die eerste dag, 1 April 1992 (Gekkedag!), was hy my gasheer op my eerste besoek aan die kafeteria Van Alle Kante met die prentjiemooi uitsig na alle kante. Danie het vir my ‘n ete gekoop en vir die groentjie ‘n broodnodige blitskursus in hoofkantoor-kultuur gegee. Hy het my nogal verras met openhartige uitsprake oor sekere persoonlikhede.
Ja, hy kon nogal brutaal eerlik wees, dié Danie, maar hy het ook die geheim geken om elke mens spesiaal te laat voel. In ‘n sekere sin was hy meer ‘n ou vleier as ‘n bakleier. Mettertyd het ek agtergekom Danie was selde verkeerd in sy oordeel oor mense. Hy kon hulle haarfyn raak takseer – seker een van die redes waarom hy die uitsonderlike Kathleen in Oktober 1989 as bruid gekies het. Sy bederf hom tot vandag toe tot in die aarde, en hy aanbid na meer as 30 jaar jaar nog die grond waarop sy loop.
Meer as een keer het ek in sy kantoor ingewals om oor, noem dit maar, die eienaardige optrede van dié of daardie koerantekollega te skinder. Hy het altyd gereageer met ‘n kenmerkende Krynauw-kwinkslag. Dan lag ons saam in ons moue. Nóg Danie nóg ek had ‘n aptyt vir ‘n opgeblase ego of oordrewe selfbeeld.
Danie was in verskeie opsigte bewonderenswaardig. Ek het sy talent beny om selfs in die uitdagendste omstandighede koel en kalm te bly. Na die uwe se eerste paar direksievergaderings het ek aan hom gebieg hoe ek sidder dat ‘n bepaalde direkteur my (wat geen MBA was nie!) oor geldsake sou vasvra. Sy advies was pront: moet nooit dat hulle agterkom dat jy nie weet nie; ‘n ingeligte raaiskoot is altyd beter as ‘n erkenning van onkunde.
Ek het sy raad een keer op die proef gestel. Later het ek ontdek my raaiskoot was ver van die kol. Dit verklaar seker die verwarde uitdrukkling op die betrokke direkteur se gesig. Hy was ‘n skrander man wat met syfers kon toor en deur kafpraatjies kon sien. Hy was seker maar die jongeling Absalom genadig!
Ná Danie se aftrede het hy soms op die 18de verdieping kom inloer vir ‘n vinnige: “Haai, hoe gaan dit?” In 1997, aan die vooraand van my eie aftrede, was Danie weer op besoek. Ons is na die kafeteria vir koffie en hy het vertel van sy en Kathleen se salige leefwyse: somer op Hermanus, winter in die Laeveld.
‘n Vrugbare saadjie is daardie dag geplant. Kort daarna was die Van Deventers die trotse eienaars van ‘n eiendom in Sabiepark by die Krugerhek, ‘n plekkie wat diep in ons harte gekruip het. Dankie, Danie, jy was vader van die gedagte. Ek onthou altyd in dankbaarheid jou rol as ek by Tarlehoet ‘n vuurtjie aansteek.
Hazyview en Sabiepark is net 40 kilometer uit mekaar. Nog ‘n gesellige Krynauw/Van Deventer-reëling het sedert 1998 ontwikkel. Op besoek aan Sabiepark is die Van Deventers meermale genooi na die Krynauws se spogplek aan die Sabierivier in die manjifieke Kruger Park Lodge, elke deftige vertrek spierwit van A tot Z. Middagetes was op die houtdek onder ‘n grasdak met onweerstaanbare kos en wyn, die gulste gasvryheid en wonderlike natuurskoon.
Wanneer ons die Krynauws na Sabiepark genooi het, moes hulle maar inval by die Van Deventer-patroon van tjops en wors met pap en sheba. Tot hul krediet was hulle altyd galant en vol lof, al was die vleis dalk ‘n raps te gaar.
Die laaste jare is ons besoeke beperk tot Helderberg Village by Somerset-Wes waar hulle al ‘n dosyn jare of wat permanent woon. Sondag het ons die twee weer daar gaan opsoek – nog net so onberispelik stylvol soos altyd. Alles was eksie-perfeksie, ook Kathleen se kos. Dis maar net die jare wat meedoënloos voortmarsjeer, links, regs, links, regs. Danie se verstand is verstommend helder. Op 93 is hy steeds ‘n sjarmante heer. Maar ‘n mens raak broser. Ook my immergroen oud-kollega ontsnap nie.aan die werklikheid nie.
Foto’s: Ek en Danie, Tokkie en Kathleen.
Nov 29, 2021 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Die sakke sout wat kollegas in uitdagende omstandighede saam opeet, dryf hulle in later jare weg van mekaar of maak die verhouding hegter. MIn twyfel dat dit in die geval van my en Johan van Wyk laasgenoemde is.
Daarom was gister se kuier by Johan en Zandra in die Strand so kosbaar met sy eie onuitwisbaarhede.
Vir ons sou dit heerlik gewees het om daardie twee spesiale mense op ons oudag gereeld te sien. Omstandighede bepaal dit anders. Helaas.
Dit klink seker onbeskeie maar ek glo vas dat ons geliefde Volksblad in die 80’s was wat hy was weens veral twee pilare: sy dinamiek (waarvoor ek gedeeltelike eer sal opeis) en die liefde wat mense vir die rubriek Stop van Myne gehad het. Laasgenoemde borrel steeds uit waar Vrystaters gesels.
Johan het gister met ons aan koms ‘n los kruisband vir my vasgeknoop. Hy het vir my voorheen baie simboliese kruisbande vasgeknoop, Ek is dankbaar daaroor.
Hiermee enkele stukkies uit ‘n HvD-blog van 2014 waarin ek oor Stop se waarde besin:
Ek soek hom in die politiek, ek soek hom in vernuwings in die koerant. Ek soek hom in gemeenskapsbetrokkenheid en verbeeldingryke promosies. Ek hoef hom dalk nie verder nie as in die rubriek Stop van Myne te soek.
Die “hom” is die vernaamste onderskeidende element van my jare as redakteur. Die rubriek Stop en sy skrywer Johan van Wyk was dit eweseer as die vuurwarm politiek of iets anders. Die era van die “Oom” was ook ‘n geldige, logiese etiket vir die era van hvd.
Stop was ‘n ikoon van die 80’s. Die “Oom” was ‘n ikoon. En moenie nou kom stry met slimstories oor die woordeboekbetekenis van “ikoon” nie. As die woordeboek van my verskil, is die woordeboek verkeerd. Kort en klaar. So het ek meermale in my redakteursdae beweer – tot frustrasie van kollegas wat hul redakteur uit die HAT en die falanks ander woordeboeke in ons rakke verkeerd wou bewys. Net terloops.
So ‘n lesersvriendelike rubriekskrywer soos Johan van Wyk was ‘n vername wapen in die arsenaal van die koerant. Die kollega het my persoonlik ook heelwat genoegdoening en plesier verskaf. Ek het soms hardop gelag as ‘n knap stuk van sy unieke humor op my lessenaar beland. Maar die bokker (“nog ‘n bokker na Amerika”) het my ook op my tande laat kners. Johan se ekspedisies in die politiek in was nie altyd met my insigte versoenbaar nie. Dan word ons kwaad vir mekaar. Ek skeur die gewraakte Stop op. Hy slaan my kantoordeur agter hom toe dat dit in die kosyne ratel. Vandag is ons vriende. Soek graag mekaar se geselskap op.
Hy het die redakteur ook nederig help hou. As ons saam op plekke kom, moes die uwe maar daarop voorbereid wees om die ondergeskikte posisie op die statusleer te beklee. Dis om Johan dat die mense gekloek het – veral die vroue! Hy het ‘n sjarme aan hom, die “Oom”.
Oor hom het Die Volksblad in ‘n seldsame sub-hoofartikeltjie geskryf dat dit twyfelagtig is of enige ander rubriekskrywer al ooit so gelees, so bespreek, so bemin en so gehaat is soos Johan van Wyk.
Ek staan bankvas by elke woord.
Nov 28, 2021 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Vreemde assosiasies wat soms spontaan by ‘n mens opkom. Met die 80ste verjaardag van my Bloemfonteine buurman Chris van Rensburg dink ek skieik aan Volkskas, die bank wat nie meer is nie.
Waaraan ek eintlik dink, is die ou Volkskas-logo: twee hande aan ‘n ploeg wat die aarde omdolwe. Een aan die leuse: Arbeidsaamheid.
As ek Chris met een woord moet beskryf, is dit arbeidsaamheid. Hierdie gewse vise-rektor van die Sentrale Universiteit van Tegnologie is ‘n man wat hand aan die ploeg slaan.. Wat nie skaam is om hand uit die mou te steek nie. Wat nie met sy hande gevou sit, met sy hande in sy skoot sit, met sy hande in sy broeksak staan of bang is om sy hande in koue water te verbrand nie . Daarby is hy ‘n handige man. Sy hande staan vir niks verkeerd nie.
As hy nie die akademie gekies het nie – dierkunde is sy vak – sou hy ‘n loopbaan kon volg as “handyman”. Nutsman, om nou mooi Afrikaans te praat. Chris is ‘n kombinasie van timmerman, loodgieter, werktuigkundige, elektrisiën …. Noem maar op.
Ons paaie het in in1981 gekruis in Bloemfontein. Amper tien jaar lank het ons skuins oorkant mekaar gewoon in Dan Pienaar, hy en en die borrelende wyle Annette in Kmdt. Senekalstraat, ek en Tokkie in Genl. Van Schoor. Ons het dadelik gekliek en het graag saam gekuier, in Bloemfontein, die Krugerwildtuin en Namibie. Later ook in die Oos-Kaap. (Addo) en in Sabiepark. .
As buurman het ek hom hom leer ken as iemand wat nie vir sy hande die saligheid belowe nie. Dit was uitputtend om te aanskou hoe hy sy hand aan die ploeg slaan. Waar ‘n ander ou die geelbladsye sou nader pluk en “let their fingers do the walking through the yellow pages”, sou hy self die saag, die hamer, die snoeiskệr of watter ander gereedskap ookal opneem. Met ‘n tang is hy so knap soos agter ‘n rekenaar of op ‘n podium.
‘n Helder herinnering van Chris as tuinier en van ‘n Sondagoggend. Inmontlik vroeg het sy grrassnyer begin dreun. .Die buurt was gewek. Toe hy klaar is, gaan stort hy en klim terug in die kooi. Min gepla.
Sy algemene handigheid het hy by ook by die braairooster gedemonstreer. Op Luderitz het hy in slegte weer vir ons krewe in die rondawelhuisie se stort gebraait. Een aand in Bloem was dit frikkadelle as ‘n “hodurfie”. Toek kantel die braaier. Ons twee moes met flitsies handeviervoet agter die gevalle soldate tussen die blomme aankruip . Annette was nie geamuseer nie.
Van “hande” gepraat: Chris is ook ‘n handhawer. Handhaaf gesonde waardes en hoë peil van ingeligtheid. Hy weet wat in die wệreld aangaan en hy het oor alles sterk opinies. Hy vang my dikwels uit dat ek nie so op die hoogte is as wat ‘n mens van ‘n oud-koerantman sou verwag nie. !
Die word “handhaaf” is ‘n eie neef van die Franse “maintenir” waar Engelse “maintain” geleen is. Chris het hom nie net betoon as instandhouer van bates, vas of roerend, nie, maar ook vriendskappe. Hy het ‘n oop hand vir sy vriende. As jy sommer net wil korswel, diep gesels, verstandige raad wil vra of prikkelende menings soek … Chris is jou man. Ek het twee glasies vonkelwyn (een van sy gunstelingdrankies) geklink. op my groot vriend, nou van Kleinmond. Een Vrydag toe hy verjaar het en ‘n tweede Saterdag toe dit by Stellenbosch gevier is saam met die huwelik van sy dogter Elindi met Fernando van Meksiko. Die huwelik is voorheen in Meksiko voltrek.
Op die foto’s is Chris, wyle Annette en Tokkie op Melkbos, ek en Chris in Sabiepark en Chris met sy kleindogter klein Annette .
