Dec 16, 2022 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Jong sub by Die Volksblad, circa 1965.
Plus-minus 60 gelede het ‘n groentjie-verslaggewer by Die Volksblad in Bloemfontein ingestap. Dit het ‘n koeranteloopbaan van 35 jaar ingelui. ‘n opwindende skof by Beeld in Johannesburg is ingesluit: die kindertuinjare van daardie koerant.
In ‘n kort reeksie kyk daardie groentjie terug op sy pad. Vandag val die fokus op eerste twee dekades totdat hy in 1980 van Beeld na Bloemfontein toe teruggestuur is om die leisels te vat by die koerant waar hy sy tande gesny het.
Die storie begin in 1957. As Wes-Transvaalse seun slaan ek ‘n Volksblad-beurs los. Ek is Tukkies toe vir vyf jaar. Einde 1961 moes die 20-jarige Tukkie as Goudveldse verteenwoordiger waarneem – ek moes aan die diep kant leer swem. Begin 1963 het ek in Bloemfontein vas ingeval. Uit die staanspoor is net beroepsvreugde ervaar. Verslaggewing was in my bloed, van moord tot politiek.
In 1964 en 1965 (ongelukkig net die twee jaar) was ek in die persgalery van die parlement. ‘n Dinamiese stukkie van die Verwoerd-era kon ek as’t ware in die voorste ry beleef. In 1966 het ek hoofsubredakteur geword (‘n pos wat te gou gekom het). Die moord op dr. HF Verwoerd op 6 September moes ek as groentjie hanteer. ‘n Groter nuusstorie het nie in my dae oor my lessenaar gekom nie. Nog ‘n grote was prof. Chris Barnard se eerste hartoorplanting op Louis Washkansky op 3 Desember 1967.
Vir byna ‘n dekade was ek nuusredakteur, eers by Die Volksblad en later by Beeld. Die storiestroom oor my lessenaar het die adrenalien laat pomp: ruimte-deurbrake en –rampe; die neerstorting van vliegtuie; vloede; terreur; staatsgrepe; rooftogte; aardbewings; politieke intriges; opspraakwekkende hofsake; kapings; Anneline Kriel; allerlei menslike dwaashede en manewales; spitse op die sportveld.
Op 16 September 1974 het Beeld sy buiging gemaak (prys was 7c, onthou ek). Die nuusredakteur was een van die bevoorregtes in die voorhoede wat in April reeds Rand toe geskuif het om die dolosse in ‘n ry te gaan te kry. Later het ek assistent-redakteur geword.
Die stigtingsjare was veeleisend maar vrugbaar. Die leermeesters was van die deurwinterdste koerantmense van hul tyd. Die joernalistieke omgewing was dinamies. Die spangees was kerngesond. Toe die stryd teen Die Transvaler (grootliks weens sy geknoei met syfers) gedugter blyk as wat verwag is, het dit ons in net ‘n hegter eenheid gesmee.
Beeld-dae: Nuusredakteur en sy gesin, circa 1976.
Ek het dit vantevore gesê; ek sê dit weer: Ek wonder of iewers ter wêreld al ’n koerant was waarin soveel mense soveel liefde gestort het.
In 1976 is ek as Nieman Fellow na die Harvard-universiteit in Cambridge, Massachusetts. Die jaar in die VSA was genotvol, maar ook uitdagend. Soweto het uitgebars. Swart nasionalisme het onheilspellend spiere gewys. Die Suid-Afrikaanse Nieman-genoot voor my, Percy Qoboza, is in die tronk gestop. In ‘n vyandige omgewing moes ek maar bontstaan.
‘n Jammerte van die 70’s is dat ‘n driejaar-skof in die Londense kantoor verbeur moes word. Ons passaat op die SA Vaal na Southampton was bespreek en ons huis in Bloemfontein verhuur. Toe word ons oudste, Johan, op ses maande met diabetes mellitus gediagnoseer. Pediaters was uit die veld geslaan. Ons is aangeraai om liefs nie in die ongewone situasie die vreemde aan te durf nie. Nou-ja, het ek Londen toe gegaan, het ek dalk nooit ‘n Nieman Fellow of nuusredakteur van Beeld geword nie. Laat ‘n mens liewer juig oor geleenthede wat jy gekry het as wat jy huil oor dié wat deur jou vingers is.
Met my aanstelling as redakteur van Die Volksblad in 1980 is ‘n droom bewaarheid. Jare tevore het ‘n verslaggewerskollega, Trudi Gey von Pittius, gevra: “Hoekom werk jy so hard? Wil jy redakteur word?” Ek het eerlik geantwoord: “Ja, ek wil.” Op ouderdom 39 raak my wens toe vervul. Ek was weer redakteur soos op skool in 1957 (eerste leerlingredakteur van die Volkie-jaarblad) en op Tukkies in 1961 (redakteur van die studenteweekblad Die Perdeby).
Ek was weer in my element.
oto 2: Beeld-dae: Nuusredakteur en sy gesin .
Dec 15, 2022 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Op 15 Desember 1997 – vandag presies 25 jaar gelede – het ek die deur van my kantoor met die mooi uitsig op Tafelberg op die 18de verdieping van die Perssentrum aan die Heerengracht in Kaapstad vir oulaas agter my toegetrek.
Ek het die sleutels op die pynlike netjiese lessenaar van Lizette Hanekom, my uiters bekwame, dinamiese en borrelend vriendelike persoonlike assistent sedert 1 April 1992, my eerste dag as uitvoerende hoof van koerante, neergesit, ‘n oomblikkie getalm vir ‘n laaste opregte dankie vir alles en deur haar kantoorvenster die toneel ingedrink hoe ‘n haelwit wolkekleed oor Tafelberg stoot.
Toe stap ek soos sovele kere tevore oor die straat na die parkade waar my rooi Sportline staan, swaai sy neus noordwaarts en durf met ‘n bittersoet gevoel die woelige N1 aan vir die rit langs Paardeneiland, Milnerton en Bloubergstrand verby huis toe op Melkbos vir ‘n salige lewe los van roetine en daaglikse sleur. Voel soos gister. Maar die saligheid duur reeds ‘n kwarteeu.
Om eerlik te wees, het ek ‘n ekstra dag gegaps. Daardie laaste dag op kantoor het ek min vermag, indien enigiets. Hier ingeloer, daar praatjies gemaak. By elke kollega ‘n draai gemaak en my geel legger gemerk “Idees“ ingenome voor hom/haar ingeskuif. Dié was dolleeg. Almal het dit nogal prettig gevind.
Die oggend het al die mense van die 18de saam tee gedrink en ‘n soetigheidjie geniet in die Pers se deftige eetkamer met mure vol groot skilderye wat deur skakelhoof, Andrew Marais, uitgesoek is. Ek het nie geweet of ek ooit weer daar kom nie.
Anet-Pienaar Vosloo het my met ‘n vernuftige plannetjie verras. Toe ek instap, kyk ek in ‘n see van HvD-klone vas: een en elke kollega agter ‘n mombakkies soos diéwat ek elke oggend in die spieël sien – ook die vroue. Vir Conrad Sidego het ek dadelik herken. Sy lang lyf het bo almal uitgetoring.
Die formele afskeid sou in Februarie 1998 volg: ‘n tradisionele dinee by die Mount Nelson. Teen daardie was ek al gewoond aan die nuwe status van voormaligheid.
In die volgende klompie dae wil ek graag die een en ander uit my loopbaan van 35 jaar deel – eintlik 40 jaar as jy my tyd as beurshouer en gereelde vakansiewerker by Die Volksblad ook tel. Verduur my dus maar, asseblief.
NASKRIF: Van die lede van die bestuur van Naspers wat op daardie dag saam met my op die 18de verdieping gehuisves was, en saam ‘n totsienstee gedrink het, is nog net ekself en Ton Vosloo, uitvoerende hoof, oor. Ja, werklik. Koos Bekker het nog nie formeel ingetrek nie. Die ander voor wie se name ‘n “wyle “ gevoeg moet word, was Eric Wiese (in sy huis vermoor aan die voet van Tafelberg vermoor), Andrew Marais, Conrad Sidego, Robert Crowther en my buurman aan die oorkant van ‘n gemeenskaplike p.a.-kantoor, Salie de Swardt. Die Byl kap al hoe vinniger. Dis ‘n versoberende gedagte vir ‘n amper 82-jarige.
Foto’s: (i) Vir oulaas Saam met die liewe Lizette Hanekom. (ii) HvD’s net waar jy kyk.
Dec 13, 2022 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Almal het seker al ‘n koerant onder oë gehad waarin onderskrifte per abuis omgeruil is. Op bladsy 3, sê maar, is ‘n foto van ‘n mooi meisie. In die onderskrif staan: “Hierdie knewel van ‘n patat……” Dieper die koerant in is ‘n foto van ‘n yslike patat. In die onderskrif staan Mej. So-en-So wat as Mej. Hartenbos gekroon is.
Die onderwerp van omgeruilde onderskrifte is gister vlugtig op Nagkantoor aangeroer. Albe Grobbelaar het ‘n bekoorlike Rykie-van-Reenen-storie opgediep oor die kleurrryke sangeres Cecilia Wessels. Ek kon toe as kommentaartjie ‘n naskriffie byvoeg oor ‘n koerant wat in ‘n spesifieke uitgawe foto’s gehad het van die gedugte me. Wessels en ‘n voortreflike varksog.
Toe kry die ruilduiwel die twee beet – met die allerliederlikste gevolge.
Twee ander slagoffers:
‘n Fris vroulike tennisspeler slaan af dat haar rokkie hoog opwip. Die onderskrif maak lesers wys sy is Mev. So-en-So wat by die naweek se hengelkompetisie dir prys vir die grootste baber gewen het.
‘n Vroulike burgemeester van Namibië, glimlag mooi vir die kamera, ketting en al. “Hierdie ou balie (tub) het verlede week die hawe aangedoen om haar bodem te laat skraap,” staan in die onderskrif.
Wag, dit is darem nie net vroue wat aan die ontvangkant is nie. Net nou kry Stellenbosch se prof. Amanda Gouws my beet. Ek lees juis in vanoggend se Burger hoe oorgehaal sy is om iemand te vloek dat die see hom nie kan skoon was nie.
‘n Keer was daar foto’s van oud-president Blackie Swart en die skip Andrea Doria wat iewers vergaan het. Onder die foto van die eerbiedwaardige Oom Black moet lesers toe verneem dat dit is hoe die laaste stuiptrekkinge van die Andrea Doria lyk.
Gelukkig had hy ‘n gesonde humorsin.
(Hierdie brokkies kom nie uit die duim nie maar uit my humorboekies “Scoops en skandes” , Tafelberg, 1993, en “Flaters en kraters”, eerste druk, Tafelberg, 1996.)
Dec 6, 2022 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Liewe vriende
Stilletjies het nog ‘n Desember – Hennie se 81ste, Tokkie se 76ste en ons twee se 55ste saam – op ons afgekom. Hier is die einde van die jaar op ons. Tyd het aangebreek vir die jaarlikse bulletin uit Melkbosstrand.
Ons kyk terug met dankbaarheid vir gesondheid, lewensvreugde, plus-minus ons 50ste salige Sabieparkbesoek en heerlike ure op ons bankie langs die see, wyntjie in die hand. In verskeie opsigte was 2022 vir ons ons kinders en kleinkinders ’n bakenjaar. Ons is nou ’n gedenkwaardige kwarteeu lank trotse Melkbossers. Hennie is ‘n kwarteeu afgetree. Die tweeling is 18. Hulle maak matriek klaar en spog met rybewyse (en rygoed). Migael is 16. Christopher is klaar met laerskool.
Hennie is ingenome met erkenning deur sy skool, Volkies op Potchefstroom, in dié se eeufeesjaar. ‘n Skaars Alumnitoekenning is aan hom gerig as “’n lojale oud-Volkie wat hom op ‘n buitengewone wyse in die samelewing onderskei het” – 65 jaar ná matriek.
Vir Tokkie ‘n plesiertjie was dat haar granaatrooi Mercedes – nou 14 jaar oud maar met die aanskyn van ‘n splinternuwe – op die nippertjie by die matriekafskeid moes gaan red nadat twee ander veterane onklaar geraak het. Die rooi impakspeler het geskitter – so dink sy eienares (foto).
‘n Groot lewensskuif vir Johan, Mariza en Migael het begin met die koop van ‘n ruim, mooi huis aan die Wesoewer op Oudsthoorn (foto heelbo) as tuiste vir volwasse outiste. So begin ‘n nuwe hoofstuk in hul lewe met Migael. Die plan is dat die Legacy Centre vir kinders op George moet voortleef en dat Johan sy ekonomiese aktiwiteite daar uit Oudtshoorn voorsit. Die tradisionele Groot Stap in George se Botaniese Tuin ten bate van die Legacy Centre was vanjaar weer ‘n besonderse okkasie.
In die huis van Marisa van Brent was dit ‘n vol jaar met yslike programme – tog darem ook ruim kans vir die gesin se voorliefde vir kamp.
Die tweeling, Thomas en Jacob, groet Stellenberg met hande vol bekers, pryse, eerbewyse en balkies. Albei het erekleure gekry. Thomas was o.m. die tweede jaar agtereenvolgens die wenner van die Rekeningkunde-Olimpiade van die Universiteit van Johannesburg. Jacob het, soos vyf jaar gelede in graad 7, die skoolhoof se spesiale pryse vir voortreflike diens aan die skool verower (foto).
Christopher wat in Oktober Nederland besoek het, groet Welgemoed Laer o.m. met die gesogte titel ”Mnr. Blessie” (foto onder), as eerstespan-rugbyspeler en as rasieleier.
Wat die nuwe jaar vir ons inhou? Wel, ek en Tokkie vier nog ‘n kwarteeu-baken. Sabiepark is op 15 Maart 2023 ‘n volle 25 jaar in ons besit. Ons vaar in Januarie saam met Johan en Mariza op die MSC Sinfonia Walvisbaai toe voordat hulle na Oudtshoorn trek. Die tweeling word Maties. Thomas gaan na Eendrag en Jacob na Helshoogte. Christopher begin sy hoërskoollewe by Stellenberg.
Dalk – net dalk – kom uit Hennie se pen ‘n laaste boek, weer met ‘n koerantetema.
Uit Penguin Place 11 ons beste Kerswense vir een en almal. Nie een van ons word jonger nie, soos verskeie sterftes onder kollegas en vriende in die ou jaar opnuut onderstreep het. Kom ons leef elke dag voluit, koester vriendskap, ondersteun mekaar en geniet mekaar se geselskap solank dit moontlik is.
Ons Nuwejaarswense kom uit Psalm 72:
Mag daar volop graan in die land wees,
mag dit selfs bo-op die bergtoppe wuif,
mag die oes so welig wees soos die Libanon,
die graan so geil opskiet soos gras in die veld.
Hennie & Tokkie
Nov 29, 2022 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
‘n Praktyk wat in die perswese so oud is soos die berge is om jou spertyd – Engels “deadline” – te bly rek tot so ver jy kan. Hoekom vandag al lewer wat jy tot more kan uitstel; so word wyd in die geledere geredeneer.
Die gemeenskaplike eienskap kom by my op toe ek weer Fanus Rautenbach se slimstorie lees oor mense wat volgens hul nering heengaan: Die dominee het die tydelike met die ewige verwissel; die ouderling is ontslape, die skeidsregter het sy laaste asem uitgeblaas, die elektrisiën se liggie is gedoof, en so aan voort.
En die koerantman? Die gaan direk hemel toe, aldus Rautenbach – ‘n gedagte wat enersyds gerusstellend is maar ook in ‘n sin raaiselagtig. Hoe kom die man daarby uit? Hoe rym dit met Piet Cillié se storie oor die ou wat Petrus weens die een of ander beswaardheid oor die stand van sake in die hiernamaals met die koerante dreig?
“En waar dink jy nogal om hier ‘n koerantman te kry?” troef Petrus hom.
Nee, ek dink die spitsvondige Fanus het hier die kans verspeel om met die woord “spertyd” of “deadline” ‘n wysheidjie te pleeg.
Van lang spertye gepraat. Gert Terblanche, oud-nuusredakteur van Die Volksblad, politikus en ambassadeur, is vanjaar net kort duskant 99 dood. Hy was die oudste Nasperser.
Daardie mantel rus nou op Wiets Beukes, oud-redakteur van Die Burger wat ook sy tande by Die Volksblad gesny het. Wiets is 95. ‘n Kortkop agter hom kom Danie Krynauw, oud-hoof van Tydskrifte, op 94. Derde is André Cloete, oud-drukkerybestuurder van Nasionale Tydskrifte. Hy word 94. André, ook ‘n oud-Volksbladder, is merkwaardig gesond en sterk.
Aubrey Smith, oud-setteryvoorman van Die Volksblad en drukkerybestuurder van Die Burger, is 92. Soos Cloete is hy die toonbeeld van gesondheid. Daarna volg ‘n bondel in die laat 80’s.
Wat tref, is al die gemeenskaplikhede. Drie van die is top-vier is van Die Volksblad: Beukes, Cloete en Smith.
Drie het die Phil Weberprys – hoogste bekroning van die Nasionale Pers – verower: Beukes, Krynauw en Cloete.
Twee was drukkerybestuurders: Cloete en Smith.
Twee was van Die Burger: Beukes en Smith.
My voorreg gewees om saam met drie van die vier te werk: Beukes, Krynauw en Smith. Cloete is uit Bloemfontein weg voordat ek daar aangekom het.
Ken hom egter goed genoeg om oor die grootste gemeenskaplikheid vrymoediglik te getuig: Al vier die 90-plussers is eersteklas-Persmense, toegewyd, hardwerkend en lojaal – mense wat jy met trots kollegas noem.
Nov 24, 2022 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Hier onder is my resensie. op versoek van Beeld, van Tol Pienaar en span se magtige bakenboek oor die geskiedenis van die Laeveld en die ontstaan van die Krugerwildtuin, Neem uit die verlede (Protea, 2007).Die resensie het helaas ook verlore geraak.
Die ensiklopediese boek beslaan 767 groot bladsye plus vyf los kaarte. Al was ek 15 jaar jonger, moes ek lees, hoor, om daardie resensie betyds te kon lewer!
SOOS SPORE BY ‘N WATERGAT
Soos die see van spore by ‘n watergat in die Krugerwildtuin lê die voetspore in hierdie boek van mense wat ‘n wilde landstreek – nie om dowe neute nie nog tot 1930 bekend as die “witman se graf” – kom tem het.
Die San, magshonger swart “koloniste”, die Voortrekkers van die roemryke Trichardt-era, voorposmense soos die Portugees João Albasini, ontdekkingsreisigers, sendelinge, goudhonger fortuinsoekers, transportryers, beroepsjagters, wildstropers, smokkelaars, Crooks Corner se alle soorte swartskape – almal duik op, doer van die Steentydperk af. Dan, na ‘n jammerlike “eeu van uitdelging”, oplaas ook die heldegalery van stoere Wildtuin-pioniere wat Paul Kruger se grootse ideaal moes vergestalt.
Ons leer ken in-diepte natuurbewaarders soos die fanatiese James Stevenson-Hamilton – die nimlike Skukuza (die “een wat skoon vee”) – wat bestem was om so ‘n reuse-rol te speel; Harry Wolhuter, legendariese oorwinnaar oor ‘n leeu in ‘n kaalhand-geveg, en sy seun, Henry; Lou Steyn, wat sy hand in ‘n gewonde leeu bo-op hom se bek gedruk het om sy tong vas te gryp, Bert Tomlinson wat nooit weer ‘n leeu vir ‘n bondel hout sou aansien nie….
Om al hierdie diverse voetspore – van deurlugtiges tot ongures – uit ‘n romantiese waas te ontrafel en in ‘n sober historiese konteks te verpak, is die enorme taak wat Tol Pienaar en sy span aangedurf het. Die resultaat is ‘n boek van ensiklopediese omvang, heerlik leesbaar, keurig versorg en beslis ‘n baken in die stelselmatige oopskryf van ‘n stuk van die aangrypendste Suid-Afrikaanse geskiedenis.
Ervare reisigers dons nie sommer net met dwase moed in nie. Hulle weet: hoe grondiger die huiswerk, des te vrugbaarder die reis. ‘n Vinnige oriëntasie het my bv. die kans gebied om twee keer stil te staan by J.B. de Vaal se ontroerende klein kamee oor Dina Fourie – ‘n verhaal van ‘n vrou van staal se leeuemoed en die opperste trou van haar swart Samaritaan, Makakikiaan, indoena van Chabana, in ontberinge wat die hart vasgryp (p.206). Dit was die moeite werd.
Ook aan die sjarmante fotoskat uit ‘n Wildtuin van weleer kon ek my in dié voorlopige vingeroefening al verkneukel: dowwerige tweespoor-paadjies, eenvoudige rondaweltjies in uiters basiese kampe, ponte oor riviere, piekniekplekke in die bos… Ons het weliswaar die gerief; ons voorgeslagte het die romantiek gehad (vergelyk die jong manne wat by Onder-Sabie in die rivier was en skeer op p. 603)! En – wrintiewaar! – kyk daardie kansvatters op die dakke van hul tjorries (p. 574). Hulle kyk leeus in die 1930’s.
Op p. 541 skryf Pienaar: “So is die goeie aarde wat vandag die Krugerwildtuin is …. met bloed gedoop.” Dit is ‘n sleutelsin in dié meesleurende boek. Baie het immers in die Wildtuin hul bloed vir ‘n ideaal gestort. Nog meer het op ander altare hul lewens opgeoffer vir hul ideaal van ‘n beter, toegankliker Laeveld vir hulleself en hul nasate.
Impi’s se bloedige kampanjes; veldslae van die Anglo-Boereoorlog; die gevreesde malaria; leeus, luiperds, olifante, seekoeie, buffels, krokodille en slange; hongersnood, watergebrek, hitteslag, brande en vloede; moord en doodslag – niks kon hierdie opmars na ‘n nuwe beskawing stuit nie. Die nasate kan hul safarihoede in dankbaarheid hoog lig vir daardie vasbyters, soos Pienaar-hulle dit so waardig doen.
‘n Nuwe dimensie in dié gedugte boek is hoe ingedelf word in die verre verlede toe die Laeveld (nog) woes en leeg was (hoofstuk 1, p.11.) Die San-faktor kry uitgebreide erkenning en rotsskilderkuns word omvattend gekarteer. Historiese integriteit word verder gedien deurdat swart veldwagters van formaat verdiende eer kry. Een is Mankoti Nkuna wat hom 36 jaar na die Wolhuter-insident ook alleen in ‘n leeu vasloop. ‘n Feitlik identiese sage speel hom af. Mankoti was minder gelukkig as sy eertydse baas. Sy eie pa het die volgende dag sy lyk gekry.
Partikuliere uitdagings en verwikkelings vir die Wildtuin na die koms van demokrasie is vlugtig bygewerk. ‘n Mens wonder egter: moes die boek nie tog – al was dit net met ‘n ekstra voorwoord – t.w.v. nog groter eietydse relevansie sterker by die eise van natuurbewaring in die 21ste eeu aansluiting gesoek het nie?
Foto’s sorg vir ‘n sterk visuele element. Die Singapoerse kleudrukwerk is egter wisselvallig en party foto’s is eenvoudig te klein. ‘n “Unieke natuurtoneel” (p. 529) kan nie tot een kolom gereduseer word nie. Meer dierefoto’s soos op p. 687 (swartwitpense) en p. 569 (wildbeeste en sebras) sou ‘n aanwins gewees het. Die dramatiese omslagfoto is kennelik op die buitengewoon historiese waarde beoordeel (kyk p. 635). Ongelukkig ly die impak met vergroting skade.
Die boek volg kort op die hakke van Salomon Joubert se prag-trilogie, The Kruger National Park – A History, wat spesifiek op natuurbewaring gefokus is. Neem uit die verlede en die Joubert-boeke vul mekaar aan. Saam vorm hulle ‘n onvergeetlike herdenking van die eerste eeu plus tien van hierdie “ryke natuurerfenis wat ons nie van ons voorvaders geërf het nie, maar van ons kinders geleen het!” (p.610).
