Jan 8, 2021 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
’n Bedeesde. konserwatiewe redaksielid van Die Volksblad het leseresse verbaas en geskok met haar advies vir ’n ontwerpwedstryd vir trourokke: “hou by die A-lyn; vermy regaf lyne – dit laat die arme bruid soos ’n boks lyk!”
Sy het nie die woord “boks” nie, maar die suiwerder Afrikaanse ekwivalent gebruik. Boonop het sy nagelaat om die aard van die voorwerp duidelik te maak, bv. deur die woord “karton” daaraan te koppel.
‘n Groentjie was al lewende wese in Beeld se nuuskantoor toe ‘n bom in die middaguur in Johannesburg ontplof. Die nuusredakteur had geen keuse nie. Hy moes haar opkommandeer. Sy is in aller yl na die toneel. Ná ‘n rukkie bel sy uitasem: “Meneer, ek kan nie naby kom nie. Die polisie het ‘n kondoom om die hele blok gespan.”
‘n Nuusleser by ‘n Weskus-radiostasie het luisteraars laat regop sit oor ‘n berig waar ‘n “Rooi gety” vandaan kom. Dit word veroorsaak deur ‘n “giftige orgasme” in die water, het sy doodernstig meegedeel, en rustig voortgegaan met die res van die bulletin.
Lyk dalk of ek my mes in het vir die meisies. Glad nie so nie. Die res van die mistykies is deur lede van die manlike geslag gepleeg, en word gekroon met een of twee op my eie rekening.
Ontmoet die kreatiewe jong man wat vir die lesers wou verduidelik hoe ‘n tapier lyk. Ná heelwat wik en weeg het hy by die volgende beskrywing uitgekom: “Die dierasie lyk baie soos ‘n donkie, net heelwat anders.”
‘n Ander nuweling het die volgende juweeltjie gepleeg: “Met behulp van die dokter het die drenkeling vinnig sy bewusteloosheid teruggekry.”
‘n Opvoering op Vanrhynsdorp is ‘n keer deur net vyf mense bygewoon. ‘n Onervare Burgerman het berig: “Die finansiële sukses was ‘n totale mislukking.”
Lank-lank gelede het Die Volksblad ‘n ou die grammadoelas ingestuur om ‘n politieke vergadering te dek. Dit was die tyd voor selfone en met telefoonverbindings op die platteland in die algemeen wisselvallig. Toe hy nie van hom laat hoor nie, was al uitweg om maar op sy terugkeer te wag.
Toe hy opdaag, is die eerste vraag: “Waar’s die berig?” Nee, antwoord hy toe. Daar’s geen berig nie. Die spreker het net “dames en here” gesê en toe op die verhoog dood neergesyg.
Op my eie rekening is ‘n foutjie met die naam van ‘n man wat dood is toe ‘n brug kort voor saktyd ineenstort. In die dolle gejaag om die berig betyds te lewer, tik ek een oorledene was mnr. Johan de Wet. Hy was nie. Johan de Wet was my kollega. Die uwe is verwar toe die nuusredakteur my kollega se naam op die kritieke oomblik noem terwyl ek die tikmasjien laat kletter. Tyd vir oorlees was daar nie. Velletjie vir velletjie is van my tikmasjien na die subs.
Toe die eerste klompie koerante op die redaksie se lessenaars kom, bemerk ek dadelik die fout. Al die senior manne was op middagete. Ek hol toe fabriek toe, stop die rolpers en herstel my fout.
In my skik, wag ek om geprys te word. Wel, ‘n bietjie lof was daar wel vir my ondernemingsgees. Die skrobbering omdat ek die koerant laat gemaak het, was aansienlik omvangryker. Hoe noodlottig vir verkope op die platteland ‘n laat koerant is, het ek tot daardie dag nie besef nie.
‘n Nog groter blaps was met die dood van een van die hooffigure in ‘n bekende SA hofsaak, Preller vs. Jordaan. Dit behandel oor “onbehoorlike beïnvloeding”. ‘n Dr. Jordaan sou ‘n boer, ene Jordaan, terwyl hy ernstig siek was, oortuig het om sy drie plase aan die arts te bemaak. Wat hy toe doen. Daarna skenk dr. Jordaan twee van die plase aan sy kinders.
Preller het uit sy siekbed opgestaan en wou sy plase terughê. ‘n Lang hofstryd volg en ‘n gekompliseerde uitspraak word gelewer. Die kern was dat Preller slegs op die een plaas in dr. Jordaan se besit kon aanspraak maak.
Toe Preller sterf, stuur die korrespondent (Bothaville? Viljoenskroon?) ‘n kort beriggie. Dit laat dadelik ’n klokkie lui, en ek is daarmee nuusredakteur toe om my storie te vertel. Natuurlik was hy opgewonde. Ek moet skryf. Om seker te maak van my “feite” ry ek gou Kovsiekampus toe en gaan leen by ‘n regstudent wat ek ken, sy notas.
O wee. Of sy notas was verkeerd of HvD het dit verkeerd vertolk. In my berig word toe verkeerdelik ook blaam op die twee kinders gewerp. Dit kom op die voorblad.
Die volgende dag hier marsjeer ‘n span prokureurs in. Hulle beraadslaag met die assistant-redakteur met geslote deure. Later word kiepie ingeroep om stamelend te verduidelik. Gevolg was ‘n korreksie ewe groot as die oorspronklik berig op die voorblad. Dit was nie my glorierykste dag in die joernalistiek nie.
Dec 15, 2020 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Die jong Tokkie toe sy in my lewe gekom het in 1964.
Een middag, vroeërig in 1962, stap die huisvoorsitter van Kollege-tehuis op die Tukkie-proefplaas ewe vernaam in die lang gange van die eerstejaars-vleuel af. Almal moet hul meisies se foto’s uithaal en wys. Die kommentaar was nie bedoel om ienk-ego’s te streel nie.
Daardie arrogante (ai tog) huisvoorsiter was die uwe.
‘n Eerstejaar in Ingenieurswese, Dirk C. du Toit (latere regsprofessor en Adjunk-minister van Landbou in die ANC-regering) diep ‘n foto’tjie op van ‘n vrolike skoolmeisie met ‘n sonkyn-glimlag. “Pure kind,” is die bevinding. “Maar h’m, ‘n oulike kind. Wat sien sy in ‘n vent soos jy?”
Min het ek geweet ek kyk op daardie oomblik na die gesiggie wat oor ‘n tydperk van veertig jaar my foto-albums — en my lewe! — sou oorheers. Tokkie van Wyk, gedoop Gesina Susara, ‘n talentvolle Bultfonteinse dogter. Vir haar weduwee-ma, Marietjie, was die hele dorp lief. Haar broer, Fanie, my portuur, was op sy dag ‘n uitblinker-sportman.
Tokkie (kort vir Tokkelossie, haar pa, Kotie, se naam vir haar omdat sy so ‘n kortetjie was) was in my primariusjaar in standerd nege, ‘n kranige pianis met ‘n string Unisa-sertifikate en diplomas agter haar naam (o.m. Klavier, finaal, met eervolle vermelding). Dirk wat van Boshof gekom het, was ook ‘n doring op die klavier, maar het Kollege se seniors vervreem toe hy — weens akademiese redes nogal! — weier om op Lentedag sy koshuis te gaan verteenwoordig met sy gevoelvolle vertolking van die destydse treffer Tell Laura I love her.
Ek het jare lank met die idee geloop dat Tokkie en Dirk se paaie by die Bloemfonteinse Kunswedstryf ewe onskuldig gekruis het. Later het sy my reggehelp: dit was eintlik op ‘n piekniek by Maselspoort. Ek sou eerlik eersgenoemde scenario verkies het.
Tokkie het in 1964 na die Bloemfonteinse Onderwyserskollege gekom. Dirk was toe ‘n regstudent aan die Vrystaatse Universiteit. Ek was parlementêre verslaggewer van Die Volksblad. ‘n Ouer broer van Dirk, Ben — ook later ‘n regsprofessor, aan die Universiteit van Zoeloeland — was my kollega. Ben nooi my een aand na ‘n partytjie. Daar sien ek toe die nooientjie op die foto die eerste keer in lewende lywe. Die skamerige standerd-agt-meisie het intussen ‘n sprankelende eerstejaar-student geword — ‘n meisie om wie die jong manne draai .
‘n Week later was ons eerste afspraak — ‘n middaguitstappie na die restaurant op Naval Hill. Vir Kersfees is ek Bultfontein toe. ‘n Paar maande later kom kuier sy in die Kaap saam met my ouers in die parlementêre Paasreses. ‘n Jaar later, op haar twintigste verjaardag, 15 Maart 1966, steek ek ‘n verloofring aan haar vinger.
Die besoek aan die Kaap sorg vir die eerste Tokkiefoto in my albums: ‘n stippeltjie in die hoek van ‘n kabelkarretjie by Tafelberg. Daarna volg die foto’s vinnig: verlief, verloof, getroud, moedertjie…
Ek en Willie Kühn, latere redakteur van Beeld en Huisgenoot, was tot met die huwelik woonstelmaats. Tokkie het saans kom kuier en kosmaak. Een aand in die kombuis konfronteer sy Willie met die vraag: “Wat is ‘n ballas?”
“Ekskuus?”
Sy herhaal die woord, en verduidelik die rede vir haar navraag. ‘n Seuntjie in haar klas het kom kla ‘n maatjie sê sy ballas. Omdat sy — o soete onskuld! — nie geweet het watse ding dit is nie, het sy van die aangeleentheid korte mette gemaak met ‘n besliste: “Ag nee, man, gaan sit.”
Willie het keel skoongemaak en diplomaties geantwoord: “Ek stel voor jy vra vir Hennie nadat julle getroud is!”
Ewenwel, die getroud-kom was net enkele maande later. Op ‘n snikhete 31 Desember 1966 in die N.G. kerk neffens die ou begraafplaas op Bultfontein, met rye grafstene as dekor op verskeie van ons troufoto’s. ‘n Mens se troudag onthou jy, selfs al is dit in bitterheid. Myne kan ek om verskeie redes — maar gelukkigheid nie uit bitterheid nie! — nooit vergeet nie.
Een herinnering is natuurlik die jong bruid aan my sy. Vir my was sy te mooi vir woorde! In haar bruidsglorie het my Volksblad-kollega Kas Dreyer, soos Lappies ‘n knap fotograaf, haar gelukkig op pakke pragfoto’s verewig.
Die tweede is die onbeskryflike Desemberhitte wat veral die blomme — ‘n trougeskenk van Frank Budd, Zola se vermoorde pa — en die arme bruidegom in sy gitswart pak behoorlik opgedreun het. Dan het my Kollegemaats teenwoordig die bruidegom boonop so deeglik geborsel dat sy boude brand – nie die laaste keer dat ek dit in die huwelik hotagter gekry het nie.
Die belangrikste herinnering is die oorweldigende vreugde in die hart van daardie dag, ‘n vreugde wat voortduur omdat die verbintenis wat aangegaan is, die beste ding bly wat my in my amper 80 jaar op aarde oorgekom het. (Uit “In Kamera”, Protea Boekhuis).
Dec 2, 2020 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Liewe vriende
Dit is die maand Desember in die jaar 2020. Koronajaar. Of Covid 19 die jaar. Dis weer tyd vir die jaarlikse bulletin uit Melkbosstrand.
Hoe ook al, soos almal ter wêreld het die Van Deventers nie ongeskonde uit die verderflike virus se kake ontsnap nie. Die eerste winter in 24 jaar was ons nie in Sabiepark nie, net tuis hier in Penguin Place 11. Die Kaapse winterweer het ons nogal verras. Darem nie net storms nie. ‘n Namiddag-wyntjie op ons bankie by die see was ons by geleentheid beskore.
Die Oppiwaterkunstefees op die MSC Musica (en die bekendstelling ter see van “Na verre hawens” ) is gekelder. Van swartwoudkoek saam met Johan en Mariza op Swakopmund het niks gekom nie, en die boks boeke staan maar hier in die studeerkamer en stof vergaar. Die feesvaart is geskeduleer vir einde Januarie op die MSC Orchestra. Lyk maar twyfelagtig.
Op Tokkie se onversadigbare leeslus was die impak groot. Eers het sy haar verknies oor die biblioteek wat sy deure gesluit het. Toe herontdek sy die juwele op ons eie boekrakke – ‘n vreugde soos min. Die rehabilitasie van ons grasperk ná die verwoestende Kaapse waternood van die vorige jaar het onverpoosd haar aandag geniet. Ons kan weer sing van: ”The green, green grass of home”. Dis haar monumentjie van die grendeltyd.
Al die kinders en kleinkinders het natuurlik uitdagings en frustrasies beleef – soos in elke familie. Kan gelukkig aan meeste fronte ‘n relatief goeie uitkoms rapporteer. Slegste ervaring is arme Thomas s’n. Moet Maandag ‘n tweede keer in 15 weke teater toe vir ‘n stuitjieoperasie (pinoilidale sinus) – nes oupa Hennie s’n in 1967 en pa Brent s’n (weet nie watter jaar nie). Dis maar ‘n ongemaklike saak met allerlei implikasies, o.m. met die eksamen.
Asof dit nie erg genoeg is nie, moet hy ‘n derde keer deur die onplesierige Covid-19-toets. Boonop het Covid-19 hom die geleentheid ontneem om sy WP-kleure in aksie-netbal amptelik te verwerf. Hy was in die span. Toernooi is egter afgelas. Thomas sal 2020 nie lig vergeet nie.
Op George moes die jaarlikse Groot Stap vir Mariza (en Migael) se Legacy Centre verander word in ‘n virtuele stap.
‘n Groot Covid 19-skok was die dood van buurman Kosie Olivier S.C. in November. Hy was slank, fiks en in sy middel-60’s. Sy mooi vrou, Jammie het in 2016 skielik gesterf. Dat hy net vier jaar later sou volg, was volslae onverwags.
Die ontnugterende verdwyning van Volksblad uit die hoofstroom van koerante – die geliefde blad verskyn nou net in digitale gedaante – het Hennie geskud. Dit het ook die vonk verskaf vir ‘n vinnige selfpublikasie, “Koerant”, waarmee hy terselfdertyd sy 80ste (op 3 Januarie 2021) vier – as “vier” in hierdie konteks die regte woord is. Die stemmiger “gedenk” is waarskynlik meer gepas.
De Novoboeke, uitgewer van selfpublikasies, het “Koerant” ‘n alternatiewe e-baadjie aangetrek, soos tevore ook vir drie vorige titels, “Spore in die bos”, “Kroniek van ‘n koerantman” en “Praat-praat in Tamatiestraat”.
Bakenverjaardae in 2020 is/was Mariza se 50ste op 12 Desember en die tweeling, Jacob en Thomas, se 16de op 26 April. Twee yslike groot seuns geword. Albei is weer in Stellenberg se leerlingraad. Oupa en ouma blom. Vir Thomas wag die begeerde WP-kleure in die nuwe jaar. Hy is weer in die span.
Wat die nuwe jaar vir ons inhou? Wie weet in hierdie onsekere tye? Weet darem dat ‘n nuwe bosboek uit Hennie se pen in Mei by Protea Boekhuis verskyn – sy 21ste en waarskynlik laaste. Die naam is “Bure van nature”. Julle sal die twee mense op die voorblad herken al sien ‘n mens net hul rûe.
Daarmee fluit-fluit. Uit Penguin Place 11 ons beste Kers- en Nuwejaarswense vir een en almal. Laat ons strewe tot die maksimum-kontak in 2021. Nie een van ons word jonger nie, soos verskeie sterftes onder kollegas en vriende in die ou jaar opnuut onderstreep het.
Hennie & Tokkie
Nov 13, 2020 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Die polemiek oor die Melletboek The Lie of 1652 maak dit relevant om weer die spoor te vat van die boek oor Bird Island wat in die jongste verlede ná hewige kritiek en verskeie ondersoeke as ‘n bose duimsuiery ontmasker is.
Albei omstrede boeke is deur Tafelberg goedsmoeds as sogenaamde “non-fiksie” gepubliseer.
Die beswaddering van twee reeds oorlede en een nog lewende oud-minister in die PW Botha-era in die Bird Island-boek het Tafelberg en Media24 nogal duur te staan gekom. Die gerespekteerde publikasiehuis moes sy trots in sy sak steek, hoed in die hand erken dat ‘n gruwelike onreg sonder enige bewyse teenoor onskuldiges gepleeg is, nederig apologie vra, die boek onttrek en skadevergoeding van ‘n koele paar miljoen opdok.
Boonop leef die vergryp voort as ‘n veelvoudige, voortdurende klad op sy naam. Met elke klik op elke berig rakende die sage op Netwerk24 word Barend du Plessis opnuut verskoning aangebied vir die lasterlike stellings wat oor hom gepubliseer is, en die Malan- en Wiley-families vir hul emosionele skade. Hoeveel kniebuigings is dit per dag? Moet nogal heelwat wees.
Tafelberg se verdriet eindig nie hier nie. Van die primêre verskoning by elke berig lei ‘n skakel die leser na die drie verklarings wat kort ná mekaar deur die maatskappy uitgereik is om hom uit die penarie te probeer wikkel: op 3 Maart, 17 April en 28 April. Elke keer krabbel hy ‘n entjie verder terug.
Op 28 April betuig Ishmet Davidson, besturende direkteur van Media24, oplaas persoonlik sy “opregte en onvoor-waardelike apologie” aan die betrokke families, erken hy dat die vuige dade wat aan hulle toegedig is, “ongegrond” is en bied hy vergoeding van R3 miljoen aan ‒ ‘n bedrag wat Barend du Plessis as ontoereikend verwerp het in die lig van al sy regs- en ander koste. Agter die skerms is daarna verder onderhandel.
In die geval van “Lie of 1652” bestaan natuurlik nie sprake van nog lewende en relatief onlangs gestorwe mense wat beswadder word nie. Die generasie voor 1652 oor wie dit handel, het eeue gelede geleef. In die opsig is dit ‘n “veilige boek”.
Maar vir die geloofwaardigheid van Tafelberg kan The Lie of 1652 nog ‘n knou wees soos die getuienis opstapel dat die outeur ook maar sterk op sy duim en sy verbeelding staatgemaak het ter stawing van die herskrewe geskiedenis oor die ou Kaap wat hy aanbied. En geloofwaardigheid is vir ‘n uitgewer nogal ‘n kritieke bate.
Nov 6, 2020 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
In Volksblad en op Netwerk24 kry ek toe vanoggend n lekker verrassing – ‘n vriendelike artikel deur my vriend en staatmaker-kollega Sarel Venter, ‘n vorige adjunk-redakteur. So skryf Sarel oor my aanstaande 80ste en die boekie waarmee ek dit vier:
Aan die vooraand van sy tagtigste verjaardag het nog ‘n boek van Hennie van Deventer die lig gesien. Sy twintigste in byna 24 jaar sedert sy aftrede as hoof: koerante van Naspers (stet), nadat hy onder meer 12 jaar redakteur van Die Volksblad was.
Hy het oor ‘n verskeidenheid temas geskryf: van outobiografiese werk en koerantsake tot mense, humor, diere, reiservarings.
Sy koerantverbintenis is vir hom onuitwisbaar. Om saam te val met sy naderende verjaardag (3 Januarie 2021) verskyn ‘n gedenkboek, Koerant. Dit is ‘n selfpublikasie met voorlopig ‘n beperkte oplaag, versorg deur De Novo Boeke, wat dit ook as e-boek aanbied.
In die boek van 215 bladsye is die rou oor Volksblad se lot – einde as gedrukte koerant – nog vars. Hy probeer nie sy hartseer verbloem nie. Dit bied die kapstok vir die boek. Die rou is ‘n vlammetjie wat ‘n groter vuur aansteek. In sowat 50 essays skryf hy nie net met hartseer nie, maar ook met hartstog en humor. Talryke eie herinneringe en anekdotes is in hierdie terugblik opgeteken – oor Volksblad, maar ook oor mense, kollegas, ander koerante en die koerantwese in die algemeen.
Hoekom woel hy nog so op 80? Eenvoudig omdat “kommunikeer” die lewe vir my sin gee. Ek sit maklik agt uur per dag voor die rekenaar. Ek skryf twee blogs, deel gedagtes op Facebook, werk tussenin aan artikels en boeke. Wat anders? Daarsonder sal ek opgeskeep wees met myself. Ek pak nie veel ander dinge aan nie. My hande is dom. Maar my geprese “geesdrif” soek ‘n uitlaatklep. Daardie uitlaatklep is skryf, debatteer, saam gesels, tred hou met die nuus, kommentaar lewer…
‘n Fokus in hierdie boek? My groot passie en eerste liefde: die koerant in al sy dinamiese fasette. Ook onvergeetlike karakters agter die skerms. En hope humor. Sonder ‘n sin vir humor sal ‘n koerantmens moeilik oorleef.
Geliefkoosde nuusonderwerpe? Alles wat nuus is. Versot op politiek, op sport (buiten skopboks), op menslike stories (“human interest”), en op elke ander nuusonderwerp.
Sy hebbelikhede? Ander moet liewer oordeel. Ekself is bewus van ‘n kort lont. Altyd agterna jammer en verleë as ek ‘n vloermoer gegooi het. Lief vir humor/kwinkslae/rympies.
Sy voorliefdes? Ek het drie groot passies: koerant, die bos, reis (veral vaar). Hy borg die woord “koerant” eksklusief by die WAT. Minstens vyf van sy boeke het koerantonderwerpe.
Die bos? Hy is gek na Sabiepark, waar hy ‘n boshuis net langs die Krugerwildtuin het. Verkies selfs – tot die verbystering van vriende – die hitte van die somerbos (Desember/Januarie) bo die “Kaapse Dokter”. Sy nuwe bosboek (Mei 2021) sal die sesde oor dié onderwerp wees.
Reis? ‘n Interessante reis was in Rusland in Gorbatsjof se tyd. In sy Niemanjaar by Harvard het hulle Amerika platgery. In die laaste jare het hy verslaaf geraak aan vaar. Onvergeetlike vaarte was met die Queen Mary ll na Sydney en met die MSC Musica langs die ooskus van Afrika tot in Venesië. (Dis alles in sy boek Na verre hawens. Jare gelede het hy ook ‘n humorboek oor reis geskryf: Oos, Wes – Reismoles).
Hy het ‘n vierde voorliefde: musiek, alle musiek, buiten kletsrym en Afrikaanse oornag-treffers (“bokkie,sokkie,frokkie”). Tien jaar lank het hy vir vriende vir Kersfees CD’s geskenk met temas soos die liefde, tuine, voëls, reise op ver paaie, ens. Hy en Tokkie het die snitte saam uitgesoek.
Sy afkeure: Hy haat moderne brabbel-Afrikaans, en kastige “ondersoekende joernaliste” wat ‘n “nuwe Suid-Afrikaanse geskiedenis” uit hul duime suig. Moet ook nie dink hy sal afval eet en simpel TV-sepies en –storietjies kyk nie.
Hoogtepunte in sy lewe: Die redakteurskap van Die Volksblad op 39 in 1980. Dit het ‘n ambisie verwesenlik wat hy van sy eerste dag by die koerant gehad het.
- Nieman Fellowship aan Harvard 1976/77 – ‘n plek wat drup van tradisie en karakter.
- Phil Weberprys, Naspers se hoogste eerbewys, in 1997.
- Sy bydrae om die beswaddering oop te vlek van ministers Magnus Malan, Barend du Plessis en John Wiley in Tafelberg se prulboek “The Lost Boys of Bird Island” met agt kritiese briewe in koerante.
- Drukmedia SA se lewenslange Genootskap (Felllowship) – die eerste aan ‘n Afrikaanse mediamens in 1998.
Teleurstellings: Die keldering van Volksblad as gedrukte koerant. (In Koerant brei hy uit op die tema). Nog ‘n teleurstelling was die latere besluit om Volksblad se Kunsmark nek-om te draai.
Ten slotte ‘n paar dinge waarvan hy die vader is: Pendoringprys vir Afrikaanse advertensies, die hoog aangeskrewe Nat Nakasa-prys vir joernaliste (wat toegeken is aan joernaliste wat oor Covid-19 geskryf het), die Matrieknooiwedstryd, die Kunsmark en die Bloemfonteiner van die jaar-wedstryd.
Drukmedia SA het sy verering van Van Deventer so gemotiveer: “Hennie van Deventer holds a reputation of great stature both within the local industry and within the newspaper publishing fraternity across the globe. He is recognised for his wisdom, his diplomacy and naturally for his contribution to print media in South Africa over a considerable number of years.”
