Apr 13, 2024 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Aan die ou vuurtoring by Mouillepunt, Kaapstad – Suid-Afrika se oudste in sy soort, veteraan-vriend van seelui en stille toeskouer by sovele seerampe – kleef vir die uwe ‘n vreemderige herinnering. Ek herroep dit met ‘n sardoniese glimlag by die viering van sy dubbele eeufees.
Dit was in die 80’s, meen ek, dat ek ‘n keer van Bloemfontein gekom het vir ‘n doe van die Nasionale Pers in die Cape Sun Hotel se glorieuse balsaal. By en na die dinee was kollegiale geselligheid aan die orde. Die nag sukkel ek om aan die slaap te raak, soos, helaas, maar altyd die geval is wanneer die wyn-inname ‘n bepaalde vlak bereik en verbygesteek het. Ek sluimer wel uiteindelik in. Net om die volgende oomblik deur ‘n onheilspellende klageluid gewek te word.
Die wekker se verligte gesig beduie dis 02:00. My liggaam verstyf en my ore word gespits. Ja, werklik, daar kom dit weer: ‘n spookagtige hoe-e, hoe-e . En weer. En weer.
Bekommerd, bel ek later die toonbank. ‘n Slaperige stem antwoord traag. “Haai, dis kamer 333. Wat hoor ek? Brandalarm?” “Nee, geen brandalarm nie. Rustige nag, meneer.” Hy loop nie juis oor van welwillendheid nie, dag ek vies.
Nou is ek weer wawyd wakker. Ek dink aan ‘n nag in ‘n hotel in Cambridge, Massachusetts. Daardie nag is ek en die ander gaste wel deur ‘n alarm gewek. Ons moes in winterkoue uit ons kooie ylings straat toe. Brandwere het loeiend opgedaag. Gelukkig was dit nie regtig ‘n brand nie.
In elk geval, later bel ek weer die Cape Sun se toombank. ‘n Verspieder word na my in die kamer ontplooi. “Listen,” sê ek. Nee, hy hoor niks.
Hoe-e, hoe-e, bly dit egter opklink, duidelik en eweredig. “Listen,” sê ek weer: “There it is”. Dan stilte. Dan weer: “There it is”. Hy luister met gespitste ore.
Toe: “Oh, it’s the foghorn, sir.” Klem op die sir.
Die blerrie mishoring. Lank nadat die verspieder uit is, lê ek nog en luister. Ek word ‘n gevangene van die ritme. En net weggedommel, lui die wekker. Opstaantyd. Lughawe toe.
Gelukkig sus die Boeing se gesuis my gou aan die slaap. Ek land so vars soos ‘n madeliefie. “Lyk of jy lekker geslaap het, sê Tokkie.
Later hoor ek die goeie mense van Mouillepunt se kontrei noem haar, die mishoring, bedoel ek, “Moaning Minnie”. Wat ‘n vanpaste naam vir die lastige slaap-belemmeraar.
(Oor ‘n maand of drie is ons in Sabiepark. As ons daar snags hoe-e, hoe-e hoor, hoef ons nie kop te krap nie. Dis die uil, man! Al waaroor ons onseker sal wees, is of hy terug is op die stoep aldan nie. Die volgende oggend sal yslike wit miskolle op die stoepteëls verklap of hy daar geslaap het of in ‘n boom voor die huis. As dit op die stoep was, kan jy maar weet: rugbreekwerk lê voor om daardie mis afgeskrop te kry. Dit klou, boeta. Tokkie sê hoeka verffabrieke behoort daardie formule in die hande te kry. Dan sal hul waarborge iets beteken! )
Apr 12, 2024 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Twee vorstinne voor ‘n vorstelike berg – ‘n manjifieke toneel. Die manjifieke foto van twee manjifieke skepe – die Queen Mary 2 en die Queen Victoria – voor die manjifieke Tafelberg is geneem deur ‘n manjifieke fotograaf, Gerard van Niekerk.
Van hom het ek tevore verklaar: “Niemand kan ‘n skip soos hy afneem nie.” Vandag se foto bevestig dat ek met daardie uitspraak nie misgetas of oordryf het nie.
Dankie, Gerard, vir die voorreg om die foto op my blog, op my blad en op Nagkantoor te kan plaas, sonder prys en sonder geld.
So ‘n gesig sal Kapenaars nie sommer weer in die Kaapse hawe sien nie: die vlagskip van die Cunard-stal (Mary) en ‘n amper ewe stylvolle kleiner suster. (Victoria). Let op die statige donkerblou rompe en rooi torings.
Die Queen Victoria vaar vandag om 17:30 en die QM2 moremiddag om 18:00 na Lissabon en Southampton.
Die Queens is hier, die Queens is hier! Waterboe spuit ter verwelkoming van die twee vorstelike skepe uit die Cunard-stal. Nog ‘n trefferfoto van Gerard van Niekerk.
Apr 11, 2024 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Stil, broers, daar vaar ‘n skip verby / sy groet / en dis dalk vir lank …
Dié skip is die Queen Mary 2, vlagskip van die redery Cunard, wat weens die Midde-Oosterse krisis onverwags na Suid-Afrikaanse waters terugkeer. Die QM2 kom op 12 April in Kaapstad aan en vertrek die volgende dag na Southampton.
Aan boord is ‘n groot gros Suid-Afrikaners wat skielik die kans gebied word om met dié weergalose skip kennis te maak. Hulle is waarskynlik die laastes in ‘n lang tyd. Suid-Afrika is nie in 2025 op Cunard se rooster nie en oor herinsluiting by die wêreldvaart van 2026 bestaan onsekerheid. Die nuwe Queen Anne kan in elk geval die roete oorvat.
Vra jy Cunard oor die uitsluiting in 2025 word diplomaties geantwoord dat ander hawens ‘n beurt moet kry. Auckland en Tauranga in Nieu-Seeland word byvoorbeeld aangehaak. ‘n Mens wonder maar stilletjies. Ongelukkig bestaan redes tot verleentheid.
Misdaad kan ‘n belemmerende faktor wees. In Februarie is passasiers op die QM 2 skriftelik gewaarsku om hier ekstra op hul hoede te wees. Selfs die gevaar van burgerlike onrus in Durban is geopper.
Passasiers en bemanning is in daardie stad boonop in ‘n lomp operasie deur die department binnelandse sake van die skip af geboender om hul paspoorte in persoon te laat stempel. Mense het gemor oor die ongerief. Die kaptein moes ekskuus vra.
Oor sekere uitstappies was ook krapperigheid, bv. na straatmarkte tydens beurtkrag, na oninspirerende “townships” en na parke wat vir buitelanders bra doodgewoon is. Lastige vrae het ontstaan oor gesondheidsprotokolle veral nadat die Kaapse besoek gevolg is deur ‘n knaende maagvirus aan boord.
SA toerisme-owerhede sal moet wakker loop en sorg dat sy produk in elke opsig goed genoeg is om ook aan die bopunt van die mark mee te ding.
* ‘n Uittreksel uit my boek, “Na Verre Hawens” (Naledi, 2019) : In lugballonne en helikopters, op seiljagte en bootjies, te voet op die kaai tot doer in die verte – oral drom entoesiastiese toeskouers saam. Op vaartuigies wat avontuurlik naby die ontsaglike middernagblou romp van die groot skip kom, is dit net wuiwende arms en flitsende kameras. “Die Queen is hier! Die Queen is hier!”
Baniere wapper in die wind met die woorde: “Welcome QM2”. Blaasorkeste dawer ’n luide verwelkoming uit. Met aansteeklike bewondering en ontsag: dit is hoe Haar Majesteit telkens hartlik gegroet is op die been tussen Kaapstad en Sydney op haar Wêreldvaart van 2014. Seker so by elke ander hawe op die roete ook. Op ’n triomftog vaar die skip seëvierend van verowering tot verowering. (Die foto is van die afskeid in Melbourne. Op die skip speel ‘n orkes. Op die kaai drom mense saam. )
Apr 9, 2024 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
‘n Vreugde van die salige aftreejare, nou al 25, is ‘n skemerwyntjie op ‘n bankie langs die see met ‘n Privaat-plaatjie teen die rug en met ‘n uitsig op Tafelberg en Robbeneiland. So skryf ek in die tydskrif “WynLand” se Apriluitgawe in die rubriek “Cheers vir eers”.
En ja, daar sit ek en Tokkie breed in “WynLand” in Konrad Brand se mooi illustrasie waarvoor ek graag my hoed vir hom afhaal. Brand ken ons van geen Adamskant nie, het ons twee, trouens, nog nooit met ‘n oog gesien nie en was ook nog nie naby ons huis op Melkbos nie. Hy raai dus hoe ons twee van agter lyk, watter soort klere ons dra – kyk my pet! – en hoe die uitsig op Tafelberg daar uitsien. Hy vaar nie vrot, dink ek!
April se “WynLand” is nou op die rak. In my rubriek op die agterblad mymer ek oor my persoonlike wynreis wat in die 60’s op Tukkies met Lieberstein begin en allerlei koerse ingeslaan het totdat ek deesdae my glasie sauvignon blanc en Tokkie haar rooietjie taamlik gereeld geniet.
‘n Durende probleem word in die rubriek verklap. Dit is een wat ek reeds drie dekades gelede aan wynmaker Beyers Truter bely het op sy vraag hoe die Kaap die Vrystaatse inkommer geval.
In alle eerlikheid hef ek toe ‘n loflied aan aan wyn, maar meld tog ook ‘n kwelling: dat ek sukkel om ‘n glasie so lank te laat hou soos ek Kapenaars sien doen. Het hy vir my ‘n resep?
Alte seker, kom die antwoord. Die resep is doodeenvoudig; jy kan dit in een woord opsom.
En daardie woord?
Selfbeheersing, sê hy skalks.
Selfbeheersing nè: daardie resep vind ek in my grysheid, helaas, steeds maar taamlik ontwykend!
(Die Grunbergerstein-bottel in Brand se illustrasie is nie om dowe neute nie. Op my wynreis was daardie soetetjie ook ‘n baken,)
Apr 4, 2024 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
‘n Vriend stuur die skrikwekkende video van die olifant-tirade in Zambië – die noodlottige aanval op ‘n safarivoertuig waarin ‘n bejaarde Amerikaanse vrou dood is – met die vraag daarby: Wat was jou grootste diereskrik nog in die Wildtuin?
Die vriend is bewus daarvan dat ek in my 26 aftreejare letterlik al honderde keer deur die Paul Krugerhek die wildtuin binne is, al was dit net om in Skukuza kerk toe te gaan of ‘n koerant te gaan koop (in die goeie ou dae).
Hy maak nogal ‘n gewoonte daaraan om met sulke soort vrae half verlore herinneringe te herwin.
Ek kon hom dadelik antwoord. Ook ‘n olifant-insident gewees. Dag en datum is in my geheue gegrif: 24 Junie 2017.
Die Van Deventers, ek en Tokkie, was op pad terug Sabiepark toe na ‘n heerlike saamtrek van oud-Kollegemanne van so iets in die 60 jaar gelede in die boskamp Balule by Olifants.
Ons kom in ons Honda’tjie (so ‘n regop 1999-CR-V) via Onder-Sabie op die H4-1 Skukuza toe – ‘n doelbewuste draai. Ons het lanklaas die gewilde rivierpad verby die welige oewerbos langs die Sabierivier gery. Kort-kort kry ons olifante. By ‘n skerperige boog tussen die piekniekplek Nkuhlu en die hoogwaterbrug moet ek juis weer weens drukke olifant-teenwoordigheid aan weerskante stadiger ry.
Skielik, in n oogwenk, kom ‘n bewegende swart muur van voor op ons afmarsjeer. ‘n Teeltrop van dalk veertig (wie tel as jou hart in jou keel klop?) kom onheilspellend in die natterige teerpad na die weerlose Honda aangeslof. Alle groottes en ouderdomme.
Die voorhoede is minder as 20 meter – dalk nader – van ons af. Ondeurdringbaar, dreigend en onontwykbaar. Jy sien net ‘n see van skurwe lywe, tande en pote wat lyk of dit met elke afgemete tree al hoe groter en swaarder word.
So ‘n intimiderende olifant-optog het ek in my lewensdag nie aanskou nie. Wat nog van uit daardie ongemaklike hoek en op daardie uiters bedrywige stuk van die Wildtuin se “hoofweg” waar die motors vakansetye soms buffer teen buffer ry!
Ek trap haastig rem en swaai die neus veld se kant toe; vat-vat na die Canon langs my. “Los die kamera,” fluister Tokkie egter dringend. “Jou lewe is meer werd as ‘n foto.”
My vrou het ‘n punt beet, besef ek. Die situasie is uiters delikaat. Minstens ‘n halfdosyn babas van plus-minus-speenoud is in die groep. Die geringste prikkel – soos ‘n flits of die klik van die sluiter – kan humeure laat opvlam.
Magteloos sit ons toe daar in ons kleine silwer staalkokon, roerloos gespanne soos snare, terwyl die olifante te vinnig nader kom vir enige gemoedsrus – met wiegende lywe, asook koppe en slurpe wat heen en weer slinger.
Die leier en haar geleide beweeg gelukkig ietwat na links om ‘n botsing te vermy. Die ander volg gedienstig in haar spore, vatafstand van die gryse bestuurder agter die stuurwiel verby. Jy ruik net olifant.
In die agterhoede is ‘n kalfie wat in die skerp westeson ekstra donserig lyk, haar ma en ‘n spelerige jong bul met nog kort, reguit tande. Die kleinding – Tokkie wil hulle altyd net optel! – steek skielik vas en soek-soek met haar slurpie vir ‘n paar slukkies melk. Dit bring die mamma tot ‘n halt. Daarna maak baba doek, soos my vrou dit stel, net voor die snoet van die kar.
Die jong bulletjie vertoef ook en lyk min lus om hom van koers te laat dwing. Eers mik my kant toe met die tandjies skuins bokant my kop. Beweeg toe effens links tot voor die motor en betrag die spulletjie iesegrimmig deur sy skrefiesogies. Dit lyk of die jongeling op twee gedagtes hink.
Op daardie oomblik kom die ma in beweging. Sy en baba onskadelik verby. Bulletjie gee ons ‘n laaste kyk en volg. Die laaste swart lywe wat ek sien, genadiglik, is in my tru- en syspieëltjie.
Die Honda skiet uit sy spore, verby die motors wat van die Skukuzakant opgedam het. Van die insittendes lag breed. Party wys duim in die lug. Ek skat van hulle was ook maar doodbenoud dat ‘n treurspel hom daar voor hul oë gaan afspeel. Maar toe nou nie. (Die foto is deur ‘n Hollander, presies die toneel wat ons gesien het.)
Mar 29, 2024 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Tokkie is ‘n afkorting vir Tokkelossie: my vrou se vroeggestorwe pa, Kotie, se naam vir haar omdat sy so ‘n klein kortetjie was dat sy onder ‘n bed sou kon deurstap – of nou dit op bakstene staangemaak is of nie.
Vir my is dit nogal ‘n oulike naam, amper 60 jaar al. Dié dat ‘n Nederlander my wind uit my seile vat toe hy met Rotterdamse brutaalheid vir my sê: In Nederland is dit ‘n naam wat niemand wil hê nie.
Ek kon net skaapagtig glimlag. Navrae by ‘n Nederlandse vriendin werp lig op die aweregse opmerking. As jy in Nederlands ‘n Tokkie / tokkie genoem word, is dit geen kompliment nie, lig sy my in. Trouens, jy is ‘n taamlike “gaggamens”. Sy stuur ewe hulpvaardig insiggewende leesstof oor die onderwerp.
Daaruit blyk dat die woord Tokkie / tokkie vir ‘n jafel, ghwar, lunsriem, gomtor, plotrot, bokslagter of wat ook al jy so ‘n onplesierige karakter in Afrikaans wil noem, van die Nederlandse van (“achternaam”) Tokkie afgelei is. Die negatiewe konnotasie het sy oorsprong in 2004 in ‘n sogenaamde werklikheidsprogram op Nederlandse TV met die titel Familietrots.
‘n Amsterdamse gesin met die van Ruijmgaart-Tokkie (bekend as die Tokkies) tree in die program na vore as die onaangenaamste van onaangename bure of EPH’s: “Extreem Problematische Huurders”; mense wat so ‘n oorlas van hulleself maak dat niemand kans sien om langs hulle te woon nie.
Van die ongure TV-gesin heet in werklikheid slegs die moeder, Hanna, Tokkie. Die ander bloedverwante gebruik pa Gerrie se van Ruijmgaart. Maar – snood onregverdig of nie – is dit die moeder se van wat die gelag moet betaal.
Deur die doen en late van die Ruijmgaarts op die skerm word Tokkie/ tokkie ‘n sinonieme selfstandige naamwoord vir anti-sosiale gedrag. (Die Engelse woord hooligan het glo voorheen dieselfde pad van onskuldige van tot ‘n beledigende stukkie skeldtaal geloop, maar dit net terloops.)
In Nederland beur die onvleiende gebruik van Tokkie / tokkie mettertyd vir hom ‘n pad as gangbare begrip oop nie net tot in die algemene spreektaal nie, maar later tot in die gesaghebbende woordeboek Van Dale en in 2016 tot in die woordeskat van die destydse premier Mark Rutte. Albei laasgenoemde ontwikkelinge maak, soos verwag kon word, opslae.
In 2019 eis die veronregte Ruijmgaart-Tokkies van Van Dale Uitgevers 50 000 euros vir die besmetting van hul trotse familienaam. Wat van die eis geword het, weet ek ongelukkig nie. Die internetspoor loop dood.
Die Mark Rutte-geskiedenis is wel deeglik opgeteken. Die premier word deur ‘n amateurhistorikus Lion Tokkie (onverwant aan Hanna) voor die bors gegryp nadat hy die begrip meermale gebruik om mense wat rassistiese beledigings rondgeslinger het, te veroordeel.
Hy voel ernstig gekwets en diep beswaard, skryf Lion Tokkie aan Rutte, en sy kritiek val nie op dowe ore nie.
“Laat ik vooropstellen dat ik uw gevoelens heel goed begrijp. Het is gewoon niet leuk of prettig als je achternaam in een negatieve context wordt gebruikt,“ antwoord die premier boetvaardig. “Het is absoluut niet mijn bedoeling u verdriet te doen. Ik zal uw achternaam niet meer gebruiken als typering voor mensen die in mijn ogen geen positieve bijdrage aan de samenleving leveren.”
Lion Tokkie was verheug oor die reaksie. “Hij zegt impliciet dat hij spijt heeft. Excuses hoef ik niet te hebben, ik vraag vooral begrip. Niemand realiseert zich dat er een familie achter de term ‘tokkie’ zit. Ik was als de dood dat het als oneliner in de campagne voor de verkiezingen gebruikt zou gaan worden.”
Dit sal seker niemand verbaas nie dat die uwe se simpatie in onderhawige saak vierkant by de Ruijmgaarts en Lion Tokkie is. ‘n Tokkie / tokkie kan mos nooit iets sleg wees nie, buiten dalk in die oorspronklike inheemse vorm van ‘n tokkelossie, daardie harige, kwaadwillige, kabouteragtige, skepseltjies wat met sangomas, of toordokters, geassosieer word en teen wie met soveel bakstene (of verfblikke) onder soveel Suid-Afrikaanse beddens beskerming gesoek word.
