Dec 12, 2021 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Die vraag of Gerrit Viljoen – as hy nie siek geword het nie – Pik Botha, of wie ook al, in 1994 ‘n beter “deal” vir witmense met die ANC sou kon beding het as Roelf Meyer is een van daardie debatspunte wat gedurig opduik.
My Melkbosse vriend Jacko Maree, oud-politikus en betrokkene by die onderhandelinge, spreek die vraag uitvoerig aan in sy nuwe selfpublikasie “Kwessies”* en kom tot die gevolgtrekking – darem nie in soveel woorde nie, maar as ek sy strekking reg verstaan – dat selfs die engel Gabriël maar sou gesukkel het.
Toe die beginsel van groepregte vroeg sneuwel, was FW de Klerk se wigte en teenwigte daarmee heen, betoog hy. Met die aanvaarding van die beginsel van een mens, een stem was dit verby met Doris Day as’t ware. Vir Gerrit Viljoen het dit die einde van die pad beteken. Die geweldige druk waaronder hy verkeer het om namens die Nasionale regering ‘n eensame alleenstryd vir groepregte te voer (geen ander party het dit gesteun nie), het sy tol geëis. Die wyse, ervare man het ineengestort en Roelf Meyer is toe verrassend in sy plek as hoofonderhandelaar aangewys.
Jacko reken die ANC is tot beduidende toegewings gedwing oor kwessies soos ‘n regstaat met ‘n goeie grondwet teenoor die gewone Afrikapatroon waar die parlement die hoogste gesag is en die kapitalisme teenoor ‘n sosialistiese diktatuur. Maar daar het die ANC vasgeskop, en die ganse wệreld was aan sy kant. In sy hand was die troewe van die internasionale druk op die regering, die swart getalsoorwig en die gevaar dat die ANC hom tot onbeheerbare straatgeweld sou wend om sy sin te kry.
Die vraag voor die NP was uiters gewigtig: Skop hy die onderhandelinge op, sou hy ‘n revolusie in die gesig staar en afstand doen van die voordele wat wel beding is (regstaat, vrye ekonomie, ens.) By Jacko bestaan geen twyfel nie: “Eerder as om (oor een mens, een stem) toegewings te maak. Sou die ANC oorgeslaan het na volskaalse geweld. Revolusie en anargie sou ons voorland gewees het en ‘n gewelddadige oorname van mag deur die ANC sou onvermydelik gevolg het.”
Hy haal vir Tertius Delport aan wat rug wou styfmaak: “Thank God I didn’t get it my own way …. So maybe, thank God FW didn’t listen to me”.
Oor die verwyt dat FW sonder plan sou onderhandel het – “soos vir ‘n gebruikte motor” beweer een grondwetkenner – skryf hy: “ Die NP was, toe die onderhandelings begin het, beter voorbereid as enige ander party.” Hy noem dat die NP goeie huiswerk gedoen het en ‘n konsepgrondwet opgestel het waaraan ure bestee is.
‘n Ander vraag wat hy behandel , is: Het Ramaphosa vir Roelf ore aangesit? Hy redeneer tot die teendeel. Volgens hom is wel geslaag om “talle suksesvolle buffers” in te bou. Maar hy erken tekortkominge in die grondwet wat al hoe meer “ondeugdelik” word. Hy bespreek ook moontlik uitweë uit huidige ellendes.
Om ingelig saam te gesels, of jy nou hartlik saamstem of ernstig verskil, is “Kwessies” ‘n nuttige uitbreiding tot elkeen se verwysingsraamwerk, en nie net oor die groot politiek nie. Jacko wat lid was van die raad van die Universiteit van Stelenbosch, pak in ‘n ander afdeling die ondergrawing van Afrikaans in Matieland. Hy lig veral die rol uit van die driemanskap Chris Brink, Anton van Niekerk en Edwin Hertzog in die onheuglike geskiedenis, en spaar die roede nie. Uit die binnekring ontvou ‘n verstommende verhaal van taalstroping wat die universiteit en die Afrikaanse taalgemeenskap in die hart gewond het.
* Koop die boek aanlyn vir R300 by jwmaree.co.za
Nov 23, 2011 | Hennie van Deventer se Blog
Indaba in Parys. Ek en wyle Steve Tswethe in ‘n ornate balsaal.
More uit Melkbos
In die wonderskone Parys aan die Seine lui ‘n kerkklok iewers aanhoudend in ‘n laaste vaarwel aan Danielle Mitterand (87), gewese presidentsvrou. In Suid-Afrika is Afrikaans-aktiviste Breyten Breytenbach en André P. Brink se gesigte op die voorblaaie weens vuurspuwende uitsprake op “Swart Dinsdag” teen die vryheid-skendende ANC-“regime”.
Eienaardig hoe die twee onafhanklike nuusgebeure saamvloei om die uwe se gedagtes 22 jaar tot einde November 1989 terug te lanseer – na ‘n indaba in die Paryse voorstad Marly-le-Roi, aangebied deur madame Mitterand onder die sambreel van haar Frances Liberté-beweging.
Thabo Mbeki en Trevor Manuel was twee van die sowat 25 van die latere ANC-leierskader wat teenwoordig was (‘n hele paar is al oorlede is, o.a. die wellewende Steve Tswethe van wie ek nogal gehou het.)
Die uwe het, ná ‘n nagvlug uit Johannesburg, vreemd en meer as net effens lugtig by die konferensiesaal opgedaag en is ietwat koelerig deur Breyten verwelkom. Ek onthou hy het daardie oggend swart gedra. Dit was egter geen “Swart Dinsdag” nie. Die man was in sy element. Sy swart rolnektrui was eenvoudig net modieus en klaarblyklik eksieperfeksie vir die Franser-as-‘n-Fransman-heer met sy Franse maniertjies en foutlose uitspraak, wat gedurig, soos ‘n skim, aan die gedugte madame Mitterand se sy was.
Konferensiegangers het oudergewoonte woes teen die “apartheidsregime” getier, ook mede-Afrikaanspratendes soos die intense André P. Brink, Max du Preez, Antjie Krog en wyle Chris (“Boetman) Louw, wat in minstens een gerugmakende Monitoronderhoud op die SABC geen geheim gemaak het van sy aversie in my “naiewe” politiek nie!
Vanoggend, 22 jaar later, word Brink oor die ANC se nuwe Inligtingswet soos volg aangehaal: “Bring die piesangs dat die bobbejane kan peusel.” Breytenbach verhef sy stem ewe skerp. Gisteraand betoog Du Preez op TV onder ‘n yslike swart hoed soos ‘n seilskip en verklaar stroef dit gaan nou erger as in die “apartheidstyd”. Hoe meer dinge verander, des te meer bly hulle dieselfde!
Maar terug na 1989. Later kon ek die konferensiegangers se aanvalle nie meer verduur nie. Ek het my hand opgesteek, en myself voorgestel as ‘n Afrikaner-Nasionalis wat De Klerk admireer. “Nee, aarde,” het ek gesê “julle is darem net te negatief.” Ek lig die verbaasde (en skeptiese!) groep toe in dat F.W. de Klerk se hervorminge na my oordeel “geen siniese oefening is om die een of ander strategiese voordeel te behaal nie. Dit het ‘n diep morele oorsprong en spruit uit ‘n toenemende Afrikaner-sensitiwiteit oor basiese regverdigheid. Die hervorminge laat De Klerk en die Afrikaner in die algemeen in hul eie gewetes gemakliker, omdat dit as strewe het om reg en geregtigheid aan een en almal in die land te laat geskied.”
Albie Sachs het later aan ‘n Volksbladman vertel sy redakteur het daardie oggend “man-alleen” gestaan. Dit is presies hoe ek op daardie oomblik gevoel het: man-alleen teen ‘n oormag. Maar Sachs het darem ook my optrede as “moedig” en “klaarblyklik goed ingelig” bestempel. Dankie, regter Sachs!
Die sosiale omgang het gou gemaklik geraak. Selfs vir die “vreemdeling in Jerusalem” uit die Vrystaat (en geswore Nasionalis). Daarvan getuig allerlei foto’s in my album: ek en Thabo in diepe gesprek; ek en wyle Steve omring deur die weelde van ‘n Franse balsaal; ek en Cheryl Carolus saam aan tafel by ‘n middagete; ek en o.a. Pallo Jordan (wat “Jan Pierewiet” so lekker kan sing!) en regter Albie die ene glimlagge op ‘n groepfoto, ek en Frederick Fourie op ‘n aandjie uit in Montmartre.
Buite die konferensiesaal, is hewig gekuier. Mbeki was een oggend te pê om ‘n afspraak in die Franse parlementsgebou na te kom. Die vurige Jay Naidoo moes instaan. Sjoe! Twee Suid-Afrikaners (laat hulle maar naamloos bly) het een laataand die bus terug na Marly-le-Roi verpas. Hulle kom in die vroeë ggendure per taxi aan. “Ry, ou grote, ry direk na Martie van Rooy,” het hulle die Galliese taximan gepor. Hy is direk na die regte bestemming!
‘n Ongemaklikheid was toe ons klomp ná ‘n dag se “beraadslaginge” vir ‘n deftige onthaal by die Franse premierswoning opdaag. ‘n Verpotte mannetjie wag ons by die deur in. Een van die Suid-Afrikaners eien hom as ‘n deurwag en prop sy baadjie in sy hande. Dit was nie die deurwag nie, wel die Franse premier, ontdek ons toe later oor die kaviaar en Dom Perignon!
By een van die vele vyfster-onthale van allerlei Franse kokkedore het ek en Mbeki soos ou vriende gekorswel. Sy chroniese kuggie was opvallend. Ek het my besorgdheid uitgespreek, en hy het gereageer deur terstond sy groen sigaretaansteker met die logo van Umkhonto we Sizwe vir my present te gee. Ek het dit nou nog, en steek my braaivleisvuurtjie daarmee aan die brand.
Max du Preez het gesien hoe die aansteker van eienaar verwissel. Hy het nader gestaan en geskerts hy gaan my by doeane verklap. Ek bring ‘n ontstekingsmeganisme van die ANC die land binne!
Tog snaaks né hoe ‘n relatief onbekende se dood as koppeling kan dien en ‘n mens se herinneringe op ver paaie kan aktiveer. Ai, Martie van Rooy ….
(HvD)
Oct 10, 2011 | Hennie van Deventer se Blog
Mayafudi – maaifoedie
More uit Melkbos
Is “maaifoedie” ‘n kru woord met ‘n vuige herkoms?
Oor die betekenis van die woord “maaifoedie” en die graad van belediging wat dit inhou, word in die media en op sosiale netwerke gegons nadat leidsliede van die ANC en die skeidsregter Bryce Lawrence onder andere “maaifoedies” genoem is.
My sienswyse oor die omstrede woord stel ek in my olifantboekie “Mayafudi” wat in 2005 die lig gesien het, en wat nou nog op my webwerf, www.hennievandeventer.com/hvd, te lese is. Ek haal graag uit “Mayafudi” (‘n Sjangaanse verwerking van “maaifoedie”) aan:
“Oorspronklik was ‘maaifoedie’ ‘n bra kru uitdrukking, soortgelyk aan die Nederlandse ‘moerneuker’ met presies dieselfde slegte konnotasies. Later het die woord sy taboewaarde verloor. Hedendaagse alternatiewe sluit in karnallie, rakker, klits, vabond, niksnuts, blikslaer, skorriemorrie, deugniet, Satan, skarminkel of swerkater. ‘Donnerwetter’ of ‘bliksem’ sou egter seker Dumisa se gevoelswaarde van daardie oomblik die beste oorbring.”
“Daardie oomblik” is in HvD se boekie toe die stoutgat-olifantbulletjie, “Oortjies”, ‘n veldwagter, Dumisa Sibuya, uit die bloute met ‘n vlesige, volronde maroelavrug teen sy nek tref. Dumisa tuimel vies van sy fiets.
Sake verloop soos volg:
“‘Maaifoedie’! Dié woord is een van die beskaafdste woorde wat die wit geskrikte slagoffer uit dun lippe pers toe hy op ‘n grondpad naby Skukuza pens en pootjies van sy dikwielfiets tuimel en handeviervoet in die diep sand langs ‘n uitgetrapte wildspaadjie beland ….Sy ego is aan flarde.
“Waarskynlik is Dumisa self voorheen deur ‘n Afrikaanse wildbewaarder as ‘n maaifoedie uitgevreet – ‘n naam wat in die Sjangaanse veldwagter se geheue bly steek en op die oomblik van impak deur hom vindingryk met sinonieme uit sy eie taal, Tsonga, vermeng word. Die woorde bars so hard oor sy lippe dat die ander olifante dit 200 meter ver hoor.”
Dan word vertel “oortjies” se ma, “Ukuthula” (Vrede van Binne) hou van die klank van die nuwe woord “Mayafudi”. Sy besluit dan die naam “Mayafudi” is uitgeknip vir haar seunskalf …
Ook in my nuwe bosboekie, “Duisend dae langs die Sabie” word die woord met ‘n diere-konnotasie gebruik.
Dit is in die hoofstuk” Apies, my skapies”. Daarin vertel ek o.m. van die “neerstorting” van die oulike nagpies uit die dakbalke op Tarlehoet se stoep in Sabiepark vertel en waag ek die onheilige teorie dat daardie vallery(duikery?) dalk aspris kan wees omdat die diertjies weet hoe Tokkie hulle op moederaarde gaan pamperlang en bederf.
Die rede vir my agterdog beskryf ek soos volg: “ Party klein ‘maaifoedies’ kan darem baie sekuur ‘val’, netjies op ‘n sagte kussing!”
Uit voorgaande, soos sekere breedsprakiges graag sê, behoort dit duidelik te wees dat ten minste die uwe ‘n element van deernis aan die begrip “maaifoedie” heg. Hoogheilige ANC-leiers kan nie “maaifoedies” wees nie. Bryce Lawrence kan geen “maaifoedie” wees nie – behoede dit.
As hulle wel is, moet my olifantjie dadelik herdoop word en moet ek vir die Van Deventers se gunsteling-nagdiertjies ‘n alternatiewe beskrywing vind!
