Nov 22, 2008 | Hennie van Deventer se Blog
'n Kombi Transporter uit die jare 50
Motorkapers raak al hoe waaghalsiger, openbaar al hoe minder menslikheid en betoon al hoe minder genade teenoor hul slagoffers. ‘n Resente kaping van bekendes in Pretoria se geliefde ou Kombi Transporter uit die jare 50 was teen hierdie agtergrond genadiglik geen groter verlies nie as dat ‘n gewillige ou tog-os met ver meer as 200 000 km op die klok uit hul lewens verdwyn het.
Naas die gewone kloekgeluide van meegevoel en betuiging van skok kon die uwe hom darem ook (en ek sê dit maar saggies, al was die omstandighede soos dit was) ‘n sardoniese glimlaggie veroorloof.
Laat ek gou verduidelik. Die glimlag was nie uit kwaadwilligheid nie; bloot omdat dit die gedagtes teruggevoer het tot die kaping van ‘n eenderster bussie in Bloemfontein jare gelede toe kapings – veral in die goeie ou Oranje-Vrystaat (ja, so lank gelede) – nog amper iets so vreemd soos seerowery was.
Die slagoffer in daardie geval se huwelik was na ‘n leeftyd saam op die rotse en die lewe het hom genadeloos gedruk. In sy broosheid en ontreddering besluit hy toe hy kan dit eenvoudig nie langer vat nie. Selfmoord is al uitweg.
Hy loop dae en tob oor die voortreflikste manier om ‘n einde aan alles te maak. Uiteindelik val sy keuse op ‘n beproefde metode: dié van die tuinslang. Hy gaan koop spesiaal by ‘n afslagwinkel (op sy vrou se rekening) ‘n netjiese nuwe stuk om aan sy geliefde Transporter se uitaatpyp te verbind.
Op ‘n kil wintersaand met feitlik geen maan teen die donker lug nie ry hy stadig Naval Hill op, soek vir hom ‘n verlate parkeerplekkie onder ‘n alleen-boom en spring aan die werk. Toe alles gereed is, en hy vir oulaas die sterre bo hom en die stadsliggies onder hom ‘n ruk in doodse stilte betrag het, skakel hy die enjin aan en laat die geduldige masjien egalig voortluier.
Stadig, stadig sink hy in ‘n diep slaap weg. Dieper en dieper.
‘n Onaangename gewaarwording wag: snerpende koue wat deur murg en been sny; ook ‘n seer lyf, soos een wat geruime tyd ongemaklik gelê het, boonop op harde klip.
Herinneringe aan sy verskriklike bedruktheid, sy groot besluit en sy laaste paar uur in die kombi maal deur sy benewelde kop. Sy oë fladder oop. Doer in die ooste breek die dag. Om hom is vaal winterveld, en ‘n ent verder ‘n kameelperd wat met ‘n lui tong ‘n paar blaartjies van ‘n boom stroop, sy oë nuuskierig op die vreemde, witgerypte figuur hier skuins voor hom.
Sy kombi! Die gedagte flits skielik deur die arme drommel. Wat het van sy kombi geword?
Hy strompel Bayswater se polisie toe, en vertel daar stamelend die verhaal van sy abortiewe selfmoord aan ‘n vaak konstabel, wat skielik geskok uitroep: “Jis, oom, toe steel die bliksems wragtig jou sterfbed onder jou uit.
“Siestog, nou het oom nog meer worries!” (HvD)
Nov 21, 2008 | Hennie van Deventer se Blog
Besoekers uit die Suide oornag die eerste keer by ou vriende op Potchefstroom en bewonder die styl en vakmanskap van die meubels in die gastekamer met verskuldigde eerbied.
Die indrukwekkende, swaar spieëlkas en bypassende hangkaste van donker embuia is die toonbeeld van vervloë elegansie. Jy kan in jou geestesoog sien hoe die stukke die boudoir van ‘n adellike dame van ‘n vorige era komplementeer, kompleet met donker brokaatgordyne en die weelderigste wolmatte.
Wat opval, is dat die nederige bed allermins by sulke erfstukke van formaat pas. Dis bra doodgewoon; die kopstuk eenvoudig ‘n vierkantige stuk donker verniste denneplank.
Aan die ontbyttafel word die lof van die meubels besing. Die eienaars stem saam dit is iets besonders, en skets die pad wat dit deur opeenvolgende generasies gevolg het voordat dit hier aan ‘n digte akkerlaning naby die Potchefstroomse Universiteit ‘n staanplek gevind het.
“En die bed dan? Waar en wanneer het dié verlore gegaan?”
‘n Stiltetjie sak toe. Dan bieg die gasvrou, langs wie, op ‘n hoë kleuterstoel, ‘n (baie) laat laatlammetjie sit.
“Dit was die dag toe ek die nuus kry dat ek op my jare weer swanger is. Ek was so be-ongeluk dat ek daardie blerrie bed nooit weer wou sien nie. Ek bel toe die pandjieswinkel om die dêm ding dadelik te kom haal!” (HvD)
Nov 19, 2008 | Hennie van Deventer se Blog
Statistieke wat ‘n Zimbabwiese vriend aanstuur, laat my sommer stukke beter voel. Dit het niks te make met daardie droewige buurlandjie se inflasiekoers nie, maar met die mensdom se begrip vir die tegnologie wat hulle veronderstel is om met die flinke druk van ‘n paar knoppies te beheer en beheers.
My vriend, Piet Henning, ou Tukkiemaat wat nou ‘n boerdery by Chiredzi bedryf (met al die geografiese ellendes wat dit meebring), is die trotse eienaar van ‘n gevorderde nuwe drarekenaar (“‘n skoottoppie met menige toebehore en uitdagings “, noem hy dit) nadat sy vorige te wyte aan Zimbabwe se kragmanewales die gees gegee het.
Hy staan oorweldig deur die tegnologie, rapporteer Piet, en is in diepe verleentheid oor sy karige kennis. Hy ondervind moeite om die nuwe kontrepsie te dryf .
In sy uur van nood lees hy in ‘n koerant dat 58% van die mensdom wat ‘n selfoon, rekenaar en ander digitalia opgradeer, nie die nuwe speelgoed kan hanteer nie. Hulle moet die hulp van slimmer vriende en tegnici inroep.
Hy voel beter nadat hy die berig raakgeloop het, sê Piet. Nes ek nadat ek bevoorreg was om dit uit sy hand te ontvang. (Piet hou nou op Louis Trichardt vakansie, as lesers dalk wonder oor Zesa en so!)
My eie frustrasie van die oomblik is nou wel nie rekenaarverwant nie, maar ek weet hoe ontoereikend Piet moet voel na Saterdagmiddag se affêre hier op Melkbos met die TV-stel ( ‘n heel basiese model) toe my genant Jacob (4), een van die tweeling-kleinkinders, vyf minute voor die afskop van die toets teen die Skotte op Murrayfield op die afstandbeheer ‘n knoppie druk wat hy nie moes gedruk het nie.
Jacob is slim met knoppies – hy’t n slim Oupa met ander dinge. Ek skrik dus eers nie groot nie. Tot ek Jacob se gesig waarneem. Die intense konsentrasie waarmee die eerste paar eksperimentele reddingsdrukke gedruk is, maak al hoe meer plek vir verdwaasde magteloosheid.
Ek gryp die toestel en begin wanhopig druk. Die klank bly weg. “Tokkie!” roep ek, en my vrou storm onverwyld uit die kombuis omdat sy dáárdie klank in my stem herken. Ook sy druk vergeefs. Naas en Kie babbel opgewonde, maar ons hoor zat.
Tokkie bel Jacob se vader, skoonseun Brent, wat van knoppies meer weet as sy skoonpa. (My vriend Chris van Rensburg het op Brent en Marisa se troue voorspel dat hy in daardie opsig vir die Van Deventers ‘n aanwins sou wees, en Chris was nie verkeerd nie.)
Brent verduidelik rustig: druk dié, dan daai. Tokkie herlei die opdragte na my wat vlakvoor die skerm stelling ingeneem het. Maar daar’s nie sulke knoppies op onse nederige ou dingetjie nie.
“Bel my op die selfoon,” hoor ek vir Tokkie sê. Die volgende oomblik gryp sy die affêrinkie uit my hand met ‘n omge-elliede “gee laa’k sien.” Ek kry amper lekker toe sy die nare ontdekking doen dat my taksering reg was. Sulke knoppies ontbreek inderdaad op ons model.
Wel, uiteindelik is ek boontoe, na ‘n kleiner skerm maar met die bonus van ‘n donkerder vertrek. Brent was al by sy motor om die 35 km hierheen te ry om sy seuntjie se brouspul te kom regmaak toe sy vrou, Marisa, hom keer. Seun Johan kry toe van sy suster ‘n S.O.S. en kom maak vinnig-vinnig reg wat verkeerd is. .
Jacob, wat intussen stil soos ‘n muis die konsternasie betrag het, en boetie Thomas wat uit simpatie ook sy tongetjie ingesluk het, kom later sluip-sluip boontoe om die voorspoedige verloop van sake by die kwaai Oupa te kom aanmeld. Toe’s ek egter lekker hardekwas. “Dankie, ek kyk sommer hier klaar”. En ek doen dit.
Vir ‘n dag of wat het Jacob sy hande tuisgehou. Toe oorweldig die begeerte hom en Tokkie betrap hom weer met ‘ n handkontrole aan’t werskaf. “Jacob, jy speel weer met knoppies,” vermaan sy.
Hy het net sy kop laat sak. Toe kry hy ‘n ingewing: “Ouma, hou net my handjie vas.” Met haar ingebind in die proses en derhalwe mede-verantwoordelik vir wat ookal gebeur druk hy toe vinnig sy drukke met die ander hand – maar hierdie keer gelukkig sonder enige krisis.
Die storie eindig gelukkig. Wel amper. Die skerm is nog so donker dat dit elke aand lyk of Sewende Laan in die skemer afspeel. Maar Sondag kom Brent gelukkig.
Laat ek darem ook my eie stert prys. Hierdie week gaan soek ek raad by ‘n ekspert hoe om van die bonte redigeringsgeskiedenis op ‘n Wordsdokument ontslae te raak. Die ekspert bely sy onkunde. Ek kom huis toe en klik twee klikke. Die tweede bring my by die opsie: “accept all changes in document”. Voila – weg is die spul onsin wat my dokument soos Bloedrivier laat lyk het.
Mos gesê Jacob het ‘n slim Oupa! (HvD)
Nov 17, 2008 | Hennie van Deventer se Blog
Vertel ons meer van Hlanguleni. Ek voldoen graag vandag aan daardie versoek wat ontvang is n.a.v. die blog oor Skukuza en die lysie van vyf in die tydskrif Weg wat vir die uwe 'n nuwe verkyker besorg het. Ek hou nog die pos vir my Pentax Sports Optic dop …
‘n Piekniek-ontbyt by Hlanguleni – dis nou Wildtuin met ‘n hoofletter W. As jy dit gelukkig tref, is jy dalk stoksiel-alleen. Moontlik baljaar olifante in die pannetjie oorkant die lae heining terwyl die geur van die roergereg in die skottel talmend met die natuurlike geure van die ongerepte Bosveld begin meeding
Nhlanguleni is afgesonder, stil, aards – eintlik primitief. Los maar jou selfoon in jou motor se paneelkissie. Die enigste sein – en dis bra floutjies – is as die foon doodstil met presies die regte hoek in ‘n halwe beker staan gemaak word onder die wellewende, mank opsigter se afdakkie.
Nhlanguleni het ons ontdek ná die sterk aanbeveling van ‘n amptenaar van die gewese Parkeraad se vrou. “Dit is waarheen ons Parkeraadmense altyd gaan. Dis nie juis op ‘n toeristeroete nie,” het sy verklap. Die eerste besoek was ver van die laaste!
Buiten dat Nhlanguleni so ongerep is – waarlik “unspoilt by human hands!” – het ons al op pad daarheen van die beste leeu-, buffel- en olifanttonele gesien.
Die skilderagtige Lugmagdam net voor jy Nhlanguleni bereik, is uit ‘n wildoogpunt ‘n Wildtuindam sonder weerga. Groot samedrommings sebras, waterbokke, blouwildebeeste, rooibokkies en seekoeie kom konstant voor. As jy gelukkig is, kry jy kameelperde, koedoes en buffels op die koop toe. Die Vyf Grotes is almal iewers daar rond.
Verskeie ander damme op die roete lewer gereeld verrassings en mooi foto’s.
Hoe kom jy daar?
(i) Ry van Skukuza noordwaarts Tshokwane toe.
(ii) Draai links af na die Mantimahledam. Bly dan op die grondpad verby N’watindlopfu, Jones se Dam en die Manzimhlophe-dam. Mik noordwaarts. Dit is die S36, die Nhlangulenipad.
(iii) Ná so 30 km sien jy die piekniekplek (aan die linkerkant) se watertenk.
Die natuur in daardie geweste is nie waffers nie, mar kanse is dat net een of twee ander motors – of geen – die bosatmosfeer daar met jou deel. Safarivoertuie vol buitelandse toeriste kom nie juis in groot getalle daardie wêreld nie.
Van ‘n groepie Japanners het ek egter daar die spoor gekry. De bedremmelde hekwag het raad gevra met die hopie jen wat hy as fooitjie in die hand gestop is. (HvD)
Nov 16, 2008 | Hennie van Deventer se Blog
Die grafika by die artikel in BY
In my redakteursdae was dit een ou grappie wat altyd goed afgegaan het: dat redakteurs die korrels van die kaf skei … dan publiseer hulle die kaf.
Mag ek dan as een oud-redakteur aan ‘n ander sê: “Max, jou “Intrapslag” in Saterdag sy By was in daardie opsig ‘n redakteur waardig!” Ek verwys na Max du Preez, stigter-redakteur van Vrye Weekblad, se wydlopende frontaanval (vol “kaf”) op die uwe onder die nogal pedantiese opskrif: “Waarheid in die mond hou die gees gesond”.
Die versoeking was enorm om in die volgende By op die “intrap” te reageer – omdat Max, laat ons maar sê in ‘n paar slegte slaggate trap.” Ek kan rapporteer dat daardie versoeking gelukkig weerstaan is. Ek wil regtig nie weer “sa” sê vir jaghonde soos Dagga-Dirk Uys en andere wat graag so ‘n trapskrum sal instorm nie.
By bied Max ruimhartig ‘n volblad om my te loop n.a.v. ‘n kort, feitelike, nie-emosionele briefie die vorige week waarin ek o.m. meedeel dat Naspers, in die besef dat ‘n groter verskeidenheid stemme in die media noodsaaklik is, reeds in die jare negentig ook aan Vrye Weekblad hulp verleen het. ‘n Afgetrede senior amptenaar, Jan Prins, is vir daardie doel op ‘n ongeslaagde reddingstog na Johannesburg gestuur.
Max se enigste direkte reaksie op my brief som ek soos volg op:
(i) Naspers het Jan Prins nie gestuur om Max du Preez te gaan help nie, maar Vrye Weekblad. (Hy beweer ook dit was ingevolge ‘n ooreenkoms wat aan my onbekend is – dalk het ek net vergeet.)
(ii) Vrye Weekblad het nie verkrummel, soos ek beweer nie, hy’t ‘n duur lastersaak verloor.
Geeneen van besware verander klaarblyklik een jota of titteltjie aan die juistheid van my onweerlegbare feitelike stelling nie. Naspers het inderdaad Jan Prins gestuur om te gaan probeer red wat te redde is. Wat (i) betref, was die noem van Max du Preez of Vrye Weekblad tog klaarblyklik om’t ewe. Wat (ii) betref, is die keuse van die woord “verkrummeling” maar net n ander manier om te sê die blad het tot niet gegaan. Sou Max die woord “inploffing” verkies het?
Kom ons laat hierdie aspek maar daar. Dit bring ons net weer tot die punt van ‘n volgende vrugtelose perspolemiek wat tot nêrens kan lei nie – iets waarvoor ek op ‘n gryse 67 jaar werklik nie meer die lus of energie het nie.
Dat smalend na my verwys word as iemand “wat graag en gereeld met sy dapperheid en integriteit as koerantredakteur spog” (met die duidelike sinspeling na my integriteit), gaan sit egter nie in my klere nie. Al roep ek ongraag “getuies vir die verdediging” in en al besef ek dat ek my daarmee blootstel aan verwyte van “jakkals prys sy eie stert”, haal ek tog graag ‘n paragrafie of twee aan uit die commendatio met die toekenning van die Phil Weber-medalje, Naspers se hoogste prys, aan my in 1997.
In die commendatio, voorgedra deur Ton Vosloo, word onder meer gestel dat Hennie van Deventer “as meningsvormende redakteur …. die boodskap van hervorming dikwels teen groot verset in (moes) oordra. Hy het dit met oortuiging gedoen, hoewel hy dikwels onder die kritiek en selfs ernstige dreigemente van politici en ander weerbarstiges moes deurloop … In eie kring was die reaksie op Die Volksblad se standpunte soms openlike vyandigheid”
My tweede getuie is James McClurg, gesaghebbende gewese ombudsman van die Argus-groep. Een van sy memorabele stellings is dat Die Volksblad, “batting on the sticky wicket of the conservative OFS, has shown consistent courage”. En meer persoonlik: “Its present editor, J.H. van Deventer, resolutely dispenses reformism to one of South Africa’s more conservative communities.”
Nog meer te verwelkom was die retoriese vraag van sy kant: “When historians turn their eyes on this era, will they reserve a chapter for the contributions of the verligte Afrikaans press towards change in South Africa? If not, an injustice will have been done.”
Deur Vosloo en McClurg hier aan te haal, beweer ek hoegenaamd nie dat ek en my kollegas van die turbulente dekade tagtig bo kritiek verhewe is nie. Bepaald nie. Ook Max du Preez het die goeie reg om ons oor sekere ommissies by te kom.
Ons KON inderdaad beter baie gevaar het met die oopkrap van magsvergrype; dit het ek al in my loopbaanboekie Kroniek van ‘n Koerantman in 1998 erken: Ek haal aan uit die boekie: “En ja, hoewel nooit doelbewus mislei of toegesmeer is, of, nog erger, meegedoen is om menseregte te skend nie, wens ten minste hierdie redakteur tog vandag dat hy meer gedoen het om gruwels wat agter die skans van apartheid gepleeg is, oop te krap en te onthul”
Die groot kloof tussen die takserings deur beoordelaars soos Ton Vosloo en James McClurg (hierbo) en die Max du Preez’s van die nuwe generasie is klaarblyklik die konteks waarin na my en my kollegas van daardie tyd se politieke rol gekyk word. Feit is: ons was as redakteurs gewikkel in die dinamiek van die destydse Afrikanerstryd. Van links was ‘n erge bedreiging vir die veiligheid van die staat. Van regs was daar politieke verharding.
So hewig was die aanslag van regs dat my provinsie, Die Vrystaat, op die nippertjie in die skoot van die Konserwatiewe Party geval het.
Dat ons ons hervormingspolitiek moes verkondig teen die opstandige sin en wil in van ‘n groot gros van ons eie lesers, begryp ons huidige kritici glad nie. Dat die behoud van geloofwaardigheid en invloed by die breë Afrikanerdom ons uiteindelik gehelp het om ‘n deurslaggewende rol in die keuse tussen konfrontasiepolitiek en versoeningspolitiek te speel, gaan ook by hulle verby. Daarom dat hulle kans sien om, soos Max in sy “Intrapslag”, sommer ‘n hele loopbaan met een veeghou tot betekenisloos te reduseer.
Dankie tog dat ek as sulke branders oor my breek, kan terugval op Ton Vosloo se beoordeling van my loopbaan by my aftrede toe hy die volgende gesê het: “Ek wil hom dus beskou as een in ‘n ry van befaamde Naspersers wat blywende bakens gelaat het.”
Dankie vir die geduld om tot hier te lees! (HvD)
Nov 16, 2008 | Hennie van Deventer se Blog
Die varsste joernaal hieronder, OOR KORRELS EN KAF (bygevoeg op Sondag 16 November), bevat ‘n sterk politieke element.
Lesers van HvD se Blog wat nie sin het in polemieke oor die sondes /beweerde sondes van die redakteursgenerasie van die jare 80 nie, kan dit gerus maar oorslaan.
Blaai verby – daaronder is bydraes soos SKUKUZA SE HART, DIENSWILLIGE DIENAARS en DIE AARDE BEWE wat meer op lees vir ontspanning ingestel is.
Diegene wat Saterdag Max du Preez se frontaanval teen die uwe in die naweekbylae BY gelees het en wonder wat my antwoord daarop is, moet asseblief OOR KORRELS EN KAF lees. Dit is my enigste antwoord. Ek gaan my nie in BY in ‘n polemiek laat insleep nie.
Ek verwys in OOR KORRELS EN KAF nie na Du Preez se opmerkings oor my betrokkenheid by die AB nie. Daardie onderwerp is uitvoerig behandel in my boeke, KRONIEK VAN ‘N KOERANTMAN en IN KAMERA, en in koerantartikels in die jare negentig waarin ek my rol self “aan die lig” gebring het. (HvD).
