May 16, 2009 | Hennie van Deventer se Blog
BYL IN MY BOS
‘n Bekende het my een keer nogal kortgevat toe ek hom uit verbeelde hoflikheid meedeel dat iets oor hom in ‘n aanstaande boekie uit my pen sou verskyn. “Wat wil jy hê moet ek doen?” wou hy iesegrimmig weet. “Moet ek uithardloop en jou boek gaan koop?”
Ek wys graag vandag die omslag van waarslynlik die uwe se laaste boekie, Byl In My Bos, wat in Augustus/September sy buiging maak.Wat wil ek hê moet julle doen? Natuurlik wil ek graag hê julle moet uithardloop en die boekie koop, maar darem nie nou al nie. Dus sal ek nader aan die tyd weer herinner.
Van daardie omslag het ek die bekende boekemeisie Chrisna van Rensburg, uitgewer van Kakkerlak (“Te kort jou skoonheidsduur, roos van my hof …..”), wat die Engelse noem ‘n “sneak preview” gegee. Haar kommentaar? “Sjoe, dit is verskriklik mooi! Is dit ‘n foto? Lyk eg en pragtig.”
Hoop nie Chrisna gee om dat ek haar sonder oorlegpleging hier aanhaal nie. Mag ek egter maar sê dat ek nes sy daaroor voel?
Die skepper is die kunsfotograaf Kevin Factor van Johannesburg wat deur my dogter, Marisa Claassens, met sy kamera en ‘n pak pragfoto’s by ‘n uitstalling in die Knysnabosse raakgeloop is juis terwyl ek naarstiglik op soek was na ‘n bosfoto vir my omslag.
Ek wou bome hê, maar ook afgesaagde/afgekapte boomstompe wat die aktiwiteit van die “Byl” illustreer. Ek het by Kevin aangeklop en hy het oornag met dié treffende komposisie vorendag gekom – ‘n kompilasie van twee foto’s uit sy foto-argief.
Laat ons maar hoop dat die boekie self nie te veel by sy prag-omslag gaan afsteek nie!
Julle besef seker al teen hierdie tyd wat daardie “Byl in die bos”is. Dis die ene wat bly kap en kap totdat dit hier op ouderdom amper 70 onheilspellend yl hier om ‘n mens word.
Byl in die Bos bevat persoonlike herinneringe aan ‘n 130-stuks oorlede politieke leiers, kollegas en allerlei groot geeste met wie ente saamgestap is. Ook oor geliefdes in eie gesins- en familiekring, gerespekteerde onderwysers, hegte skool- en studentemaats. vriende, selfs ‘n getroue tuinman, Daniël , wat vooruit langboompies toe is.
Die karakter van die boek is anekdoties. Tradisionele, volledige “grafskrifte” soos in koerante ontbreek grootliks. Humor ontbreek nie – anders sou ‘n boek oor die dode darem dodelik vervelig kon gewees het!
Oor die ‘leiers en verleiers’ uit my bos word hopelik verrassende glimpsies gegee. Een staatshoof sou byvoorbeeld ‘n skaapkop met sy knipmes takel. ‘n Ander het hierdie koerantredakteur in die jagveld met die hand lemoenskyfies gevoer. ‘n Deftige mevrou van Libertas se delikate doilietjies is in tronk-kamerpotte uitgespoel!
Hoekom is ‘n topredakteur as ‘n ‘swaar vermomde engeltjie’ en sy kollega as ‘n ‘goeie bliksem’ beskryf? Byl in my Bos verskaf die antwoorde. Daar word ook vertel van ‘n koerantveteraan wat in rooi pajamas uit ‘n hospitaalbed Kabinetskuiwe reg voorspel het, en van die skrywer wat ‘n koeël van ‘n jaloerse eggenoot in sy kuiltjie gekry het – toe hy onskuldig was!
Die boek handel oor “bekendes, rykes, slimmes, skones en sommer doodgewones”. Die sluipmoorde op Hendrik Verwoerd en Chris Hani word onthou – maar ook die getroue tuinman Daniël wat ‘sy lewe’ verloor, en teruggekry, het.
Volgens die agterplat word die leser toeskouer by vuurwarm direksievergaderings en vername etenstafels; hy hoor geheimpies oor ‘n onwaarskynlike lid van die Afrikaner-Broederbond se lojaliteit; ‘n formidabele volksmoeder se guitigheid by boere-opskoppe; ‘n omstrede skilder se eskapades met naakte modelle…
Ten slotte word verklap watter vrou die ‘onuitwisbaarste indruk’ op hvd gemaak het (Tokkie uitgesluit!), wie ek onthou soos my eerste soen en wie ‘n liefdesbrief van 114 bladsye gekry het. Ek verswyg egter (ridderlik) die naam van die mooi ouderling wat, kaal bolyf, knielend voor haar leraar gestaan het!
Naskrif: Ja, die “Byl” hou nie op kap nie. Ons klas van 1957 het in September 2007 50 jaar na matriek op Potchefstroom saamgetrek vir ‘n reünie. Toe was minstens 15 van die 81 al uitgekap. Sedertdien het nog drie bygekom – die laaste twee, Mornay du Plessis en Ina van Niekerk, in die twee voorafgaande weke, albei na botsings teen vragmotors. (HvD)
May 14, 2009 | Hennie van Deventer se Blog
Die wonderskone Sistynse Kapel
Almal wat al ‘n geliefde knipmes in ‘n boks by die laaste kontrolepunt op ‘n lughawe of elders aan “sekuriteit” moes prysgee, ken die skerp pyn van verlies. Ek ken iemand wat op die lughawe net daar omgespring het om ‘n koevert te gaan koop en haar Leatherman – ‘n geskenk van ‘n geliefde – vir vriende te pos. So is haar waardevolle besitting op die nippertjie gered.
‘n Boer maak n plan, lui die gesegde. Nie in elke noodsituasie met ‘n dreigende mesverlies is dit egter strategies haalbaar om om te spring en ‘n alternatief te bedink nie. Soms ontbreek die tyd eenvoudig. Soms was dit klaar so ‘n enorme operasie om tot by daardie kritieke punt te vorder dat omdraai ondenkbaarder is as om maar vir ‘n stukkie van jou hart tot siens te sê.
Die Sistynse Kapel in die Vatikaan bevind hom bepaald in laasgenoemde kategorie. Om daar in te kom om Michelangelo se kunswerke te bewonder, moet jy vroeg roer en nie van die ongeduldige soort wees nie.
So gebeur dit toe dat ‘n Vrystaatse boer en sy gade op ‘n eerste besoek aan Italië, en ‘n eerste abortiewe besoek aan die kapel omdat hulle die vorige dag te laat by die regte hek opgedaag het, uiteindelik saam met twee vriende voor in die tou staan. Maar o wee. Messe en ander potensieel skadelike instrumente moet asseblief daar in ‘n groot boks gedeponeer word.
“Waar kry ek dit weer?”
“Jy kry dit nie weer nie.”
Hierdie stuurse mededeling dompel onse boer in diepe vertwyfeling. Sy Joseph Rogers is nie sommer so ‘n mes nie. Dit het karakter en ‘n geskiedenis wat ‘n bundel kan vul. Sy Pa is daarmee deur allerlei avonture, en voor hom ook sy Oupa. Hy is die derde generasie wat die erfstuk in voogdyskap hou.
Nou het die pynlike oomblik aangebreek dat die ketting skynbaar deur ‘n meedoënlose burokrasie se onverbiddelikheid verbreek gaan word; hier in die verre vreemde russen mense wat nie jou taal praat of die taal van jou hart kan vertolk nie.
Nadat sy vurige pleidooie als op dowe ore geval het, besef die boer hy’s by ‘n kruispad. Om sy mes waaraan soveel sentiment kleef, goedsmoeds in ‘n boks te smyt en weg te stap, breek sy hart. Aan die ander kant het hy ver gekom en lank gewag om te kan staan onder die manjifieke dak waar die groot meester meer as vier jaar lank, regopstaande, agt ure per dag, ses dae per week intensief geskilder het.
Die boer swig, skiet sy mes met ‘n laaste verlangende blik in die boks en betree met die swaar gevoel van verraad in sy hart die wonderskone gange wat miljoene de miljoene besoekers al aangegryp en selfs tot trane beweeg het .
Buite die kapel, bespreek hy en sy drie reisgenote die grootse ervaring. Almal is verruk, maar hy bly sugtend oor sy mes, en wonder vir oulaas of hy mie tog maar die sielevoedsel van Michelangelo se skilderkuns moes opgeoffer het om sy mes te behou nie.
Vir oulaas?
Inderdaad, want op die daardie oomblik delf sy vriend in sy baadjiesak en haal ‘n gehawende Joseph Rodgers te voorskyn.
“Hier’s jou mes.”
Dit blyk al die bewakers van die Vatikaan het hul aandag vir ‘n oomblik dermate verslap dat die boks onbewaak gestaan het. Die vriend gryp toe sy kans en “steel” blitsvinnig sy vriend se dierbare mes onder die Italianers se neuse uit terug.
Die boer was oorstelp.
“Dit was nou ‘n edele diefstal,” stem ons almal saam toe die “mes-dief” ons nou die aand aan ‘n etenstafel op Melkbos in sy geheimpie inlaat. (HvD)
May 10, 2009 | Hennie van Deventer se Blog
As ek my verbeelding oortyd laat werk. kan ek sekere scenario’s optower waarin middernagtelike besoeke welkom, en selfs opwindend, kan wees. Meesal beteken dit slegte nuus – veral namate ‘n mens ouer word en die potensiaal vir speelse verrassings verklein.
Hier by Penguin Place 11, Melkbosstrand, was kort op mekaar se hakke drie onthutsende nagbesoeke, elk met sy eie negatiewe ondertone en emosionele reaksies.
Nommer een is aangekondig deur die dringende gelui van die voordeurklokkieom 13:00. Ek is vervaard uit die lakens. By die voordeur tref ek ‘n hulpvaardige sekuriteitsman aan, flits in die hand, rewolwer aan die heup; oorgehaal vir aksie.
Hy’s verbaas om my verbasing waar te neem. Ek het hom dan ontbied. Nee, ek het nie. Dis mos Penguin 8. Nee, dit is nie, dis Penguin 11 – daar staan dit lewensgroot teen die muur (foto). Jammer meneer.
Wawyd wakker is ek toe, v ir ure, en vies – natuurlik.
Nie lank daarna nie gaan die sekuriteitslig op die voorstoep om 0:200 aan en bly aan. Gewoonlik is dit ‘n rondloperkat of die tak van ‘n tuinstruik wat die lig aktiveer. Maar dan is hy aan en vinnig weer af. Hierdie keer bly hy onheilspellend aan.
Insomnia pla soms op die regte tyd. Ek snap dadelik dis iets anders as ‘n kat of ‘n tak op die stoep wat die lig so lank maak brand. Die volgende oomblik verskyn ‘n gesig in die gleuf van die gordyn voor die kamervenster. Ons kyk meer as ‘t ware in die oë.
Haai, skree ek hard. Tokkie word wakker en, hoewel onbewus van die aard van die bedreiging, trek sy dadelik ook die krane van haar stembande oop. Die gesig verdwyn. ‘n Rug glip vinnig teen die trappe af.
Eers toe skep ek asem om die paniekknoppie te druk. Die alarm begin skel.
Heelwat later daag die gewapende patrollie op. Die man flits oor die grasperk, met sy beskeie flitslig., en kondig aan die skuldige is seker vort oor die werfmuur.
Daardie treurige ou flitsie is ontnugtering nommer een. Die oppervlakkige ondersoekie ontnugtering nommer twee. Daar is ook ‘n ontnugtering nommer drie en nommer vier. Nommer drie is dat huishulp Lydia deur die hele kommosie rustig voortslaap. Nommer vier is dat van die bure geen kik kom nie – nie eens ‘n oproepie om te vra wat skort dan nie?
Sedertdien slaap ek nog ligter as gewoonlik. Maar juis in die brose staat kom neem ‘n verlore Eskimohond sy intrek in die singeltjie voor ons huis. Of dit uit verlange is na die verre Suidpool of na sy Melkbosse eienaars van wie hy om die een of ander rede geskei geraak het, weet ek nie. Maar hy huil sy nagte om, sonder ophou, hartroerend en uitmergelend. Nessun dorma,die derde maal!
Mense, julle moet hierdie grysaard se oë sien. Soos stukke lewer sit hulle daar in my kop. (HvD)
May 9, 2009 | Hennie van Deventer se Blog
As jy in die donker knipoog, weet net jy wat jy doen. Hierdie advies word gewoonlik aan die adres gerig van mense wat traag (te suinig) is om te adverteer. My probleem is vandag ietwat anders: dit lê by die blikskottels wat wel adverteer, maar dan nie kan lewer nie.
Hulle “knipoog” in die lig, maar as die klant op daardie “knipoog” reageer, begin hulle stamel, of krabbel selfs terug. Die “knipogers” self is dan die mense wat nie weet wat hulle doen nie.
Mense, ek praat van al daardie “spesjils” wat in volbladadvertensies, invoegsels in koerante, advertensiepamflette, op TV en waar nie oral nie groot en ondubbelsinnig geadverteer word – spaar R10, spaar R20, spaar R30 …..
Jy spring opgewonde in jou vuurwa, wikkel haastig winkel toe (soms kilometers der klometers) en dan weet hulle van geen sout of water nie. Jou moeite, tyd, koste en teleurgestelde verwagtinge maak op niemand enige indruk nie. Moenie eers probeer kwaad word nie. Dit help nog minder.
Dis te sê as jy gelukkig genoeg is om iemand se aandag te trek. Want dikwels staan jy maar soos kiepie daar tussen die rakke rond, advertensie in die hand, terwyl winkelassistente en rakpakkers se eindelose selfoongesprekke sorgeloos voortsleep. Soms word die gesprek darem vir ‘n stonde onderbreek om die verwarde klant met ‘n krom vinger of ‘n slap arm na ‘n ander rak weg te wuif.
Pas is ‘n bepaalde fabrikaat babadoek teen ‘n winskoopprys as ‘n “spesjil” vir vyf dae aangebied. Op dag nommer een het ons kinders berge begin versit om van daardie doeke in die hande te kry vir hul amper driejarige wat nogal n roes op doeke is. Op dag vyf het die voorraad nog nêrens opgedaag nie – in elk geval nie by een van die vier of vyf takke waar aangeklop is nie. Een bestuurder was, tot sy ewige eer, so skaam oor die vrot diens dat hy ander, duurder doeke teen dieselfde prys aangebied het.
Maak jou maar daarvoor klaar: dikwels word te kenne gegee dat jy die aap is wat teen jou oogvelle vaskyk – maar, verrassing, verrassing, dan skitter die geadverteerde produk inderdaad in sy afwesigheid
Gewoonlik is die verskoning dan ‘n botte: “Jammer, ons het dit nog nie ingekry nie.” Dring jy dan daarop aan om te weet waarom ‘n onbeskikbare produk geadverteer word, word eenvoudig skouers opgetrek of die blaam op “hoofkantoor” gewerp omdat dié vir die advertensies verantwoordelik is.
Weet die linkerhand dan nie wat die regterhand doen nie? Ek vra maar net.
Die vrou in ons huis, het op die spoor van ‘n aanloklike hoender-aanbod ‘n keer dieselfde traak-my-nie-agtigheid teengekom. Sy laat haar nie maklik afskud nie. Ten einde laaste het sy iemand oorreed om in die pakkamer te gaan soek. Eureka – daar word die berg “spesjil”-hoenders toe op ‘n onverwagte plek ontdek.
Hoe lank dit daar sou gestaan het, as mev. T. nie so vasgeskop het nie, is enigiemand se raaiskoot.
‘n Buitengewoon eerlike jong dametjie het een dag die kat uit die mou gelaat oor ‘n praktyk wat dalk meermale voorkom. Ja-nee, die goeters in die advertensie is wel “agter in die stoor”, maar kom vanaand eers rakke toe.”Ons vat ‘stock’ en as ons dit nou uitpak, is daar meer goed om te tel!”
Newwermaaind die arme klant wat aan ‘n lyntjie (en vir die gek) gehou word!
‘n Nuwe gier wat van Amerika oorgewaai het, is om omgekrapte klante met ‘n sogenaamde “rain check” te probeer paai. Ekskuus dat ek so brutaal moet wees, maar daardie “rain checks” beteken in my ervaring maak bokkerol. Dis nie die papier werd waarop dit gedruk is nie.
Pick’ n Pay, Spar, Checkers, Shoprite, die lot, ek praat met almal van julle. Maak julle ore oop, menere, en doen tog iets aan hierdie enorme frustrasie van jul mishandelde klante. Roer julle en kry jul blerrie “spesjils” op jul blerrie rakke. O ja, en vat daardie “rain checks” en steek dit gerus …. aan die brand! (HvD)
May 6, 2009 | Hennie van Deventer se Blog
Voor Christo, die man in die saal, was daar Abel, Gert, Daniël, Pieter, Dumisa, Klaas en nog ‘n boel ander. Moenie skrik nie, dis maar net ‘n lysie van Tokkie se verwers in aansluiting by die vorige blog “Engel met die verfkwas”.
Een het uit lojaliteit die bure se verwende kat doodgemaak. Nog een het uit dankbaarheid ‘n potplant kom aflewer. ‘n Derde wou graag die veeleisende mevrou tevrede stel, maar uit senuagtigheid keer hy toe ‘n emmer water op haar kop om. So het elke verwer sy eie storie…
Abel is in dier jare 80 in Bloemfontein gekontrakteer om die Van Deventerwoning van kleur te laat verwissel. Een probleem: hy ly aan hoogtevrees en Genl. Van Schoorstraat 1 se hoogste gewels was nogal ver bo die grond.
Onderlangs het Abel hom knap van sy taak gekwyt. Die eerste oggend toe hy die uitgerekte leer moet bestyg, begewe sy moed hom egter. Tokkie hoor die krete in die kombuis en hôl. Abel is driekwat teen die leer op en klou soos ‘n apie.
“M …..s (die aanspreekvorm wat voor die era van politieke korrektheid algemeen was vir vroue van die heerserklas), ek vang skrik!” Die uiteinde was dat Tokkie moes leer vashou vir ‘n vale en Abel paai-paai grond toe aanmoedig. Steierwerk is laat kom.
Vir Gert het sy op ‘n fiets in die straat sien ry toe sy n verwer nodig kry, en gehou van wat sy sien. Sy keer hom toe voor en vra: ”Kan jy verf?” Nee, hy’t nog nooit ‘n kwas in sy hand gehad nie. “Ek sal jou leer.”
Gert was ‘n leerder van buitengewone stoffasie. Nie lank daarna nie toe’t hy sy eie besigheid en hy verf als wat voorkom. Op dag kom hy by die huis aangery om met ‘n breë glimlag oor sy nuutgevonde voorspoed te rapporteer. Vir die leermeesteres bring hy ‘n dankie-geskenk: ‘n potplant.
Daniël was eintlik meer tuinman as verwer om doodeerlik te wees. Maar as die verfgier my vrou pak, sal sy in enigiemand se hand ‘n kwas druk. Ewenwel, op ‘n dag tel sy ‘n groen ID-boekie in die straat op. Die foto verklap dit behoort aan Daniël.
Twee dae later daag Daniel op vir sy werkskof. Sy gesig hang. “Ek het my lewe verloor,” deel hy beswaard mee. Tokkie bring die groen boekie te voorskyn. Daniël se gesig helder op: “Ek het my lewe teruggekry.”
Die dankbaarheid stoot sy lojaliteit nog ‘n paar kerwe op. Na ‘n vakansie rapporteer hy trots dit gaan goed met haar wit waaierstert-duiwe. Almal is nog daar.
Die bure se kat het wel ‘n slag in die boom kom sit. Toe hy die kat bemerk, gooi hy hom egter met ‘n klip. Toe die kat die grond tref, slaan hy hom dood met die graaf en gaan begrawe hom in die agterplaas.
“Ek het vir hom gesê: ‘Jy sal nie weer vir hierdie duiwe kyk nie’”, sê Daniël – en hy lag “gie-gie” sonder tande oor sy daad van trou.
Die arme Pieter wat die emmer hier op Melkbos op T. Se kop omgekeer het, was na die embarasserende insident en die vuurwarm skrobbering lank skoonveld. Later het hy darem skoorvoetend weer kom verneem of vrede herstel is.
Dumisa, ‘n aangename werklose jong man met ‘n obsessie oor selfone, is in die verafgeleë Sabiepark deur T. in die verfkuns ingewy. Hy was ‘n ent weg in die slaapkamer toe hy onraad merk – die kleure verskil. Hy kon sy oë nie glo nie oor die slim vrou van Kaapstad se “boereraat” nie.
T. het luiters ‘n blik kitskoffie uit die kas gehaal en ‘n paar lepels”na smaak” bygevoeg. Die kleur was daarna piekfyn.
Klaas was ‘n man met ‘n reputasie. Ek bel een dag die Diabetiese Vereniging in Johannesburg en in die loop van die gesprek laat val ek teenoor die destydse sekretaris, Japie Dreyer (nou ook al oorlede), dat ek (a) op Melkbos woon en (b) Tokkie besig is om die huis te laat verf. Jy kon my met ‘n verfkwasssie omtik toe hy ewe droog verneem: Wie verf jou huis? Is dit Klaas?
Dit was inderdaad Klaas. Hoe Japie dit in Johannesburg kon raai, het ek eers verstaan toe die boeke opval.
Japie was een van die bekende Dreyer-dinastie van Philadelphia met diep wortels op Melkbosstrand. Hy het dus geweet Klaas is ‘n verwer van faam in hierdie kontrei.
In sulke diep spore moet Christo nou stap. Die arme kêrel het minstens hierdie ou se simpatie – maar ek hou dit diplomaties vir myself. (HvD)
May 2, 2009 | Hennie van Deventer se Blog
Engel met die verfkwas
As dit gereent het in die Vrystaat en die boere trek hul John Deeres uit die store, het my kollega Johan van Wyk in Stop van Myne (sy rubriek in Die Volksblad) altyd wrang kommentaar gelewer: “Die blerrie fools ploeg al weer.”
My Tokkievrou verf al weer. ‘n “Blerrie fool” sal ek haar vredesonthalwe nie noem nie, maar om jou siel so te laat versondig, is darem ook nie die toppunt van wysheid nie.
Tokkie se moeilikheid is die standaarde wat sy stel. Sy’s boonop verslaaf aan verf. Sy’s oor verf omtrent soos – nog ‘n Johan van Wyk sêding – ‘n hoender oor ‘n winkelstoep.
Toe sy 60 geword het – sal nie uitlap hoe lank gelede nie! – het ek Pierre van Manen, nog ‘n oud-kollega, gevra om Tokkie as die “engel met die verfkwas” te skilder. Die resultaat is hierbo. Mooi, Pierre – ek dink jy het knap gedaan.
Die oorsprong is iets wat een keer deur een van die Van Deventer-kinders kwytgeraak is en toe in die gesinskring die status van folklore verwerf het. Dit is dat sy in die hemel sal aankom en onmiddellik sal begin rondkyk waar ‘n bietjie verf of vernis nodig is.
Ewenwel,sy wag al lank om die huis weer oor te verf. Verlede week of so hoor sy van ‘n “goeie verwer”wat in die buurt bedrywig is, en katrol hom dadelik in.
Van toe af is dit sy en Christo.
Waarvoor die stomme Christo hom nie klaargemaak het nie, is dat sy die dak sal opklouter en oor sy skouer kom loer. Dan laat sy haar ook nie onbetuig nie. Christo jy moet sus, Christo jy moet so …
Van sy skeptisisme oor van haar uitsprake maak sy korte mette:”Jy moenie dink ek praat sommer nie; ek het my ‘papiere’.” Dié verrassende mededeling verower terstond sy respek.
Van toe af dra haar uitsprake meer gewig – buiten in een opsig. As hy krakies dokter, hou hy daarvan om dan hier, dan daar te peuter. Dit frustreer T. eindeloos.
Later fomuleer sy wat ek as die Wet van Tokkie wil laat opskrywe iewers: “Kyk, Christo, as ek ‘n aartappel skil, dan vat ek hom en ek skil hom klaar. Ek skil nie ‘n bietjie hier en dan ‘n bietjie daar nie. Verstaan jy?”
Ja, hy verstaan, sê Christo.
Nou-ja, helaas bestaan natuurlik ‘n verskil tussen verstaan en onthou. Gistermiddag is daar weer kommosie toe Christo vergeet.
T. is stomend.
“Ai,” sug Christo,”mevrou moet tog nie so kwaad word nie. ‘n ‘Painter’moet aan so baie dinge gelyk dink, toe vergeet ek skoon van mevrou se aartappel!”
Die woord wat sy uitgesis het toe sy die storie vir my kom oorvertel, is verwant aan die aartappel-bedryf. (HvD)
