Jan 27, 2025 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Plus-minus ‘n spanfoto van Saterdag se Beeldparty, hoewel onvolledig. Foto: Tobie Wiese. .
Vra Beeldmense wat hul koerant in sy te kort lewensloop van 50 jaar onderskei het. Die meeste sal sonder aarseling antwoord: sy magiese raakvat-manier om ‘n groot storie hard te slaan.
Legendaries is hierdie reputasie vir skouers oopmaak, wel; al uitskieter-eienskap is dit egter nie.
Saterdag by Welgemeend in Kaapstad het kollegas soos Barnard Beukman, laaste redakteur, Michelle van Breda, Jan-Jan Joubert en Arlene Prinsloo met passie ook ‘n hele rits ander eienskappe opgenoem – van sy klem op kwaliteit en sy altyd vernuwende politieke denke tot ‘n sekere hardekwasheid. Hy het hom deur niemand laat rondstamp nie.
Een dimensie het by Welgemeend sterk na vore gekom: sy kreatiwiteit. Opvallend vir haar was die stories oor hoe kreatief en mal letterlik almal in die redaksie gedink het oor hoe om hulle koerant te bemark – en almal dit gedoen het, van verslaggewers tot die redakteur. So het Elmari Rautench agterna opgemerk.
Elmari het presies die gedagte uitgespreek wat stilletjies ook by my opgekom het terwyl ons gasheer, Ton Vosloo, derde redakteur, aan die woord was.
Hy het op die tema voortborduur na aanleiding van ‘n foto van hom met ‘n bottel sjerrie voor die mond wat saam met dosyne ander ou foto’s aan ’n ”wasgoedlyn” was waarvoor Anet – altyd een vir verrassings – gesorg het. Dit is in 1980 geneem toe Beeld die feit gevier het dat hy Die Transvaler in die sirkulasie-wedloop verbygesteek het.
Die bottel mampoer.
Van een bottel na ‘n ander. Ton het daarop na ‘n bottel in sy hand verwys. Dit is iets kosbaar, het hy verklaar: ’n bottel mampoer van 1982. Dit is deur David Moolman namens die redaksie aan hom geskenk toe dit bekend geraak het dat hy Beeld moes verlaat om na Naspers in die Kaap te gaan. Beeld het toe al vier die Perskor-dagblaaie in Transvaal begrawe, of liewer, ”hulle het hulself met syferfontein in n mynskag verondeluk”.
Spotprenttekienaar Orin Scott het die etiket gemaak. Ton se gesiggie is daarop, Beeld se logo en die leuse: “Mampoer in sy moer”. Onderaan in n kringetjie is geskryf: “Baai-Baai Beeld – Hello Moonshine”.
Ton het die aanwesiges genooi om die bottel oop te maak en n slukkie te neem. Niemand was dapper genoeg nie.
David Moolman het Ton onthou. Hy was redaksielid (aanvanklik assistent-nuusredakteur) maar het gou die koerant se reklamemens geword. Hy het bv strokies met byderwetse slagspreuke laat druk en dit op motors se agternommerplaat laat plak. Dit het Beeld as nuwe koerant bewegend geadverteer.
Barnard, Ton en Tim – die drie redakteurs op die party. Foto: Tobie Wiese.
‘n Ander veteraan, Theuns Kruger, wat teenwoordig sou wees, maar toe uiteindelik nie kon kom nie, het in die eerste somervakansie aan die Natalse kus in 1974 in ‘n helikopter gevlieg en ballonne met slagspreuke afgegooi op die strande om Transvalers nie van die nuwe koerant te laat vergeet nie.
Theuns het ook die gevaarlike ding gedoen om met toue teen die Ponti-toring-gebou tot bo te klouter en n groot banier vas te aak met die woorde “Beeld soggens”. Sy hoop was dat TV in 1976 die banier sou oppik as hulle Ellispark daarnaby asfneem tydens n rugbytoets. Dit was hoe Beeld se span reklame bedryf het.
‘n Groot “oorstootdrie” was toe hyself op die gedagte kom van wat bekend geword het as die Minipot. Dit was ‘n kort blokkiesraaisel met vyf dae se vrae en en dan moes die lesers dit instuur, dws uit koerante knip. Beeld het yslike sakke vol inskrywings gekry, want elke week se wenner van R10 000 is Maandae aangekondig.
Die’ wedstryd het vlamgevat en verkope het reusagtig gespring. Hy het Vrydagaande met vol sakke inskrywings huis toe gery en Saterdae het sy dogter, Nissa, en haar Hoërskool Lindenmaats in sy studeerkamer die wenners uit die derduisende inskrywings uitgesoek.
Dit het Wimpie de Klerk en Die Transvaler omtrent vyf weke gevat om te besef hier is iets aan die gang by Beeld en toe begin hulle n soortgelyke spel. Dit het beteken die bestuurder, Eric Wiese, moes by hoofkantoor meer kontant vra. Dit het te erg geword, want die twee persgroepe het nou elke week duisende rande in die spel geplaas. Hulle het toe tot n vergelyk gekom en die spel gestop.
Maar die ware boodskap was: Beeld se sirkulasie het met meer as 30 000 in paar weke gegroei en Die Transvaler s’n nie. Na’ die spel het Beeld sy verkope-styging behou en die eerste Afrikaanse dagblad geword om 100 000 verkope oor ‘n sesmaande-gemiddelde te handhaaf.
Daardie jare kan nou onthou en gevier word as die goue jare van Afrikaanse dagblaie se groei en vestiging by die leserspubliek, het Ton verklaar. Daar was algemene instemming.
- Tim du Plessis, een van Ton se opvolgers as redakteur, het later ‘n paar van die vernuftige slagspreuke genoem: “Breek weg, lees Beeld”, “Lees liewer Beeld”, “Beeld is oral” en “Beeld – die koerant vir die nuwe geslag”.
Jan 26, 2025 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Groot stories word gesels.
‘n Vorige woord uit my hart oor die koerant Beeld wil ek graag vandag herhaal: dat ek nie weet van enige ander koerant waarin soveel mense soveel liefde gestort het nie. Daardie liefde vir hul koerant is gister by ‘n unieke totsiens-geleentheid in Kaapstad deur nagenoeg vyftig van hulle innig betoon.
Beeldmense van in hul 80’s; party kromgetrek en met kieries, en Beeldmense in hul fleur het in die Welgemeend-onthaalsentrum van die Hoërskool Jan van Riebeeck in die Tuine oor die begin – en einddae van Beeld van 1974 tot 2024 gekuier.
In die span wat aan die voet van Tafelberg met fyn happies en keurwyne, vertel en gesels hul geliefde blad gedenk het, was begeesterde bouers uit al vyf dekades van Beeld se bestaan. Elf pioniers van die stigting in 1974 was, was gister teenwoordig. Ook een bittereinder wat op die dek van die goeie skip Beeld was toe die laaste, droewige fluit op 20 Desember 2024 gegee is.
Tom (Dwarslat), Max en Julia
Van die pioniers.
Die elf pioniers was (in chronoliese volgorde): Johan Binneman (rekenmeester), René Bosch (kafeteria), George Boshoff, Johan Bruwer, Renéé Conradie , Ebbe Dommisse, Max du Preex, Harry Hill, Hennie van Deventer, Hannes van Zyl en Ton Vosloo (almal redaksie).
Ton, derde redakteur , en sy vrou, Anet, was die gulle gasheer en gasvrou. Anet, altyd kreatief, het die teenwoordiges verras met ‘n “wasgoedlyn” met foto’s uit hul Beeld-dae.
Die bittereinder was Barnard Beukman, laaste redakteur. Deur sy teenwoordigheid is dus ‘n voltooide kringloop van 50 jaar weerspieël – ‘n merkwaardigheid.
Barnard was een van drie oud-redakteurs by die byeekoms, saam met Ton Vosloo en Tim du Plessis. ‘n Vierde, Willie Kühn, sou kom. ‘n Mediese rede het voorgeval. Een hoofbestuurder was daar: Jan Malherbe.
Van redakteurs (en uitgewers) van ander publikasies was daar ‘n menigte – onder meer van Die Burger, Rapport, Volksblad, The Citizen, Vrye Weekblad, Sondag, Sarie, Huisgenoot, De Kat, Woman’s Value, Idees en Insig.
As redakteursfabriek het Beeld die joernalistiek inderdaad met briljante uitvoerprodukte verryk.
Drie veteraan-rubriekskrywers het saamgekuier: Wilhelm Jordaan (hy skryf Mens tot Mens wat later Deurloop geword het en nog later Van Alle Kante, reeds vir 38 jaar ononderbroke), Tom Ferreira (Dwarslat vir 13 jaar) en Johan van Wyk (Potjiekos vir 10 jaar). Wilhelm het iets soos 1 800 rubrieke agter die blad. Niemand het ‘n langer werkverhouding met Beeld nie.
’n Hele biblioteek van teenwoordige Beeld-skrywers/uitgewers/redigeerders se boeke kan ’n mens jou ook verbeel,
Egpaar Van Breda en Elsa Godden (Kruger).
Te midde van die harde werk het die liefde wel kans gekry om te blom. Minstens vyf egpare was teenwoordig: Dewald / Michelle van Breda, Fanie / Lisel Krige, Peter Masher / Laetitia Pople en Jan de Lange / Carolien Saayman /Tienie en Elkafrien Fourie.
Van die kollegas wat Suid migreer het, is verskeie al heen, onder andere Schalk Pienaar, Johannes Grosskopf en Salie de Swardt (eerste, tweede en vierde redakteurs), Jack Viviers, Ben van Rensburg en Piet Gouws, en redelik onlangs Martie Retief, Thys Odendaal en Jan Morgenrood.
Onder genooides wat nie kon kom nie – altesaam 29 – was Johan Holzapfel, Kerneels Breytenbach, Lisa de Swardt, Arrie Rossouw, Chris Karsten, Adriaan Basson, Waldimar Pelser en Joan van Zyl. Van drie kon geen spoor gevind word nie. Een is Orin Scott, eerste spotprenttekenaar.
Wat het die afwesige kollegas nie gemis nie! Soos Arlene Prinsloo, een van die later generasies, dit op Facebook stel: “Dit was ‘n lieflike kuier van oud-Beeldmense. Ons het gesels. Staaltjies uitgeruil. Na toesprake geluister en meegedoen nes ons kan en vreeslik oor die warm weer gekla! Wonderlike herinneringe. Wonderlike mense.”
(Hierdie is ‘n eerste aflewering van my kant. n Tweede volg eerlank. Foto’s hierby is deur Rene Bosch.)
Jan 18, 2025 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Dat spioenbaas Niël Barnard op Gansbaai – Gansbaai! – te ruste gaan, wek herinneringe aan my eerste besoek aan daardie wyke.
In Januarie 1983 bring die nuwe besturende direkteur van Naspers, Ton Vosloo, sy vier koeranteredakteurs en die politieke redakteur van die groep ‘n naweek op Franskraal deur.
Die redakteurs is Wiets Beukes (Die Burger), Willem Wepener (Beeld), Hennie van Deventer (Die Volksblad) en Chris Moolman (Oosterlig). Die politieke redakteur is Alf Ries, alombekend as doyen van die persgalery van die Volksraad. Beukes en Ries is mede- eienaars van ‘n strandhuis teenaan die see en hulle is die gashere.
Vrydagaand word vis gebraai en heelwat wyn gebruik. Vroegoggend die Saterdag soek die spannetjie met seer harte na die verfrissing van branders en koue seewater.
Hulle verkas na Uilenskraalmond. Die meeste van die manne stroop hul hemde, duik in die branders, plas en jil.
Meteens kom ‘n ander gedaante uit die branders te voorskyn met water wat uit sy hare drup. Dit groet oor en weer. Later stap die Naspersmanne en die onbekende nuweling gesels-gesels uit die branders. Op die strand gryp elkeen sy handdoek om af te droog, maar die gesels duur voort. Lyk soos ‘n lang agenda …
Wie die onbekende nuweling was? Niemand minder nie as die nimlike Niël Barnard, wat kort tevore deur P.W. Botha met die hand uitgesoek en by Kovsies gaan haal is om die Nasionale Intelligensiediens te lei.
Daardie oggend het Alf Ries foto’s geneem soos die een hierbo: Moolman, Wepener, Vosloo, Van Deventer, Beukes in hul baaiklere. Hoekom Barnard nie saam met ons afgeneem is nie, kan ek nie onthou nie. Dalk wou hy nie. So ‘n foto sou verleentheid kon wek, het hy dalk geredeneer: NI se topman met die leiergroep van die Afrikaanse koerante op ‘n verlate strand op ‘n Saterdagoggend!
Daardie verleentheidspotensiaal is ook deur ons persmanne later besef. Ons het oor ‘n bier of twee om die vuur daaroor saamgelag, en in ons verbeelding die foto plus prominente berig oor ons “secret meeting” op die “Sunday Times” se voorblad gesien.
Die ontmoeting was inderdaad absoluut ongeskeduleer. Die Barnards het toe al n vakansiehuis by Gansbaai gehad – dalk die een waarin hy tot die einde gewoon het. Ons het bloot op dieselfde tyd op dieselfde dag op dieselfde strand behoefte aan son en seewater op ons lywe gehad.
Gehreime ontmoetings met Barnard was daar later tog wel. Die ene by Vosloo se destydse woning in Wynberg met die interessante naam “Spyglass Hill” het ek elders vermeld.
Ebbe Dommisse het toe al by Die Burger by Wiets Beukes oorgeneem, as ek reg onthou. Daardie dag het ons by ‘n vuurtjie groot dinge gesels, soos oor die gesukkel om Suid-Afrika op die pad van groter geregtigheid vir almal te kry. Barnard het ons ingelig oor klandestiene inisiatiewe rondom Nelson Mandela.
Hy was toe nog nie kwaad vir die pers nie
Jan 18, 2025 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Almal bo ‘n sekere ouderdom is in die vertreksaal, wagtende op hul eie vlug/vaart om te vertrek. Van die gesegde kan kwalik ‘n treffender illustrasie bestaan as ‘n foto in die pamflet vir kollega Jean le Roux se gedenkdiens die week.
Die foto beeld hom uit op Rotterdam se hawe op pad vir ‘n vaart na Noorwee. Dit word ook op die dankieboodskap (hierby) afgedruk.
Uit daardie pamflet -‘n kunswerk uit eie reg- wil ek graag nog drie dinge deel.
Die eerste is ‘n goeie naam vir ‘n groepie afgetredenes wat ‘n saameet-klub bedryf, soos Jean en sy Burger-span van die jare 90 gedoen het. Hulle het hulleself die Romeo’s genoem: Retired Old Men Eating Out.
Nommers twee en drie is stories uit ‘n bydrae deur sy vriend en kollega Jas du Preez oor Jean se minder roemryke sportloopbaan.
Jas vertel hy het ‘n keer saam met Jean in ‘n gholfdag gespeel. Op die eerste bof – net voordat hulle afslaan – vra hy hulle aandag en kondig aan dat, soos hulle weet, hy nie ‘n wonderlike gholfspeler is nie. Dit irriteer hom egter as hy ‘n swak hou speel en almal doer kyk. Hulle mag maar lag.
Ná die derde bof kyk hy hulke aan en laat hoor: :”Ek het nie gesê julle moet julle slap lag nie!”
Jas deel voorts mee: Jean het vir sy skool se eerste span slot gespeel, maar nooit ‘n drie gedruk nie. ‘n Keer is daar ‘n lynstaan naby die opponente se doellyn. Hy kry die bal en sien ‘n oop doellyn voor hom. Hy draf deur vir sy eerste drie. Hy wou dit op ‘n klassieke manier doen en die bal met een hand neersit soos ‘n wafferse agterspeler. Ongelukkig druk hy die bal op sy voet en skop dit oor die doodlyn – en dit voor die hele skool.
As ek iets mag byvoeg, sou dit wees dat staatmaker Jean weg van die sportveld af baie skitterende bofhoue geslaan en talle keer agter die doellyn gaan kuier het. Hy was vir enige span baie punte werd, die ou grote met o.m. ook die wonderlike vermoë om vir homself te lag
Jan 18, 2025 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
‘n Storie in Vrye Weekblad (10/8)) oor ’n pypaansteker uit Noord-Korea laat my terstond in ‘n laai in my kroegie krap. Daaruit grawe ek ‘n groen aansteker met sy eie storie en twee verrassende raakpunte, weliswaar ietwat verroes, maar in goeie werkende orde.
Max du Preex, redakteur, vertel in sy blad van ‘n onderhoud 20 jaar gelede met prof. Pieter de Lange, oud-voorsitter van die Afrikaner-Broederbond, volgens my een van die belangrikste, maar ietwat miskende, figure in die vreedsame politieke oorgang van die land.
Duidelik het de Lange se realistiese insigte en mededelings ook vir Du Preez getref. Sy weergawe is onbesproke ewewigtig. Maar dit daar gelaat.
De Lange het Du Preez vertel van ‘n ontmoeting in Junie 1986 met Thabo Mbeki in New York by ’n konferense van die Ford Foundation. “Ek en Thabo het goed klaargekom. Ons is albei pyprokers. Ons kon toe ons pype opsteek.”
De Lange se pypaansteker wou nie werk nie, en Mbeki het sy pyp aan die brand gekry – met ’n aansteker wat pres. Kim Il-sung van Noord-Korea vir hom gegee het.
Die storie was die sneller wat my na my aansteker gaan laat soek het – so ‘n groenetjie met die logo van Umkhonto we Sizwe en ‘n 75 daarop, my present van die nimlike Mbeki. Die 75 is ter herdenking van die ANC se verjaardag. (Vanjaar is hy al 113!)
Ons was in November 1989 by ‘n konferensie in Parys wat deur Danielle Mitterand, Franse presidentsvrou, gereël is. By ‘n deftige onthaal – daar was elke aand een in ‘n ander paleis – staan ek en Mbeki en korswel. Hy kug-kug aaneen, en ek verklaar my besorgd oor die chroniese hoesie.
Dadelik belowe hy toe om minder te probeer rook, en gee vir my sy aansteker present: die groene.
Die einste Max du Preez het die plegtige oorhandiging opgemerk. Hy skerts toe hy gaan my by Doeane verklap. Ek bring ‘n ontstekingsmeganisme van die ANC die land binne!
