Sep 30, 2024 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Ek weet nie mooi wat ‘n digi-gedig is nie. Bemerk egter die ATKV bied ‘n kompetisie vir Afrikaanse digi-verse aan. Een afdeling is vir komiese gedigte. As ek sou ingeskryf het, sou ek gewaag het met “Bad se gat” – enetjie waarmee ek lekker gespeel het. Dalk kan iemand my laat weet of ek die kat aan sy … wel, sy stert … beet het. Hier volg dit:
’n Goor aand in Islamabad
soek ene Jasser Arrafat,
bibberkoud en waternat,
naarstig na ’n warm bad;
toe het ’n kwajong-lat,
vir wie weet wat,
met die bad se gat
se prop laat spat.
Ja, Arafat se twak was nat
die aand toe hy ‘n bad wou vat
maar vaskyk in daai bad se gat
in in-der-dagen-sat Islamabad.
Sep 29, 2024 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Sestien maande gelede, op 18 Mei 2023, het ek op hierdie blad ‘n kans betreur wat ek laat glip het. Waarskynlik is die geleentheid vir altyd verlore, het ek my lot bekla.
Maar vir woorde soos “vir altyd” of “nooit” moet ‘n mens maar lugtig wees.
Op Vrydag, 27 September, kom die kans toe weer. ’n Verbluffende siklus word daardie dag in my lewe voltooi: van ‘n treppie (perdekarretjie) tot ‘n ten volle elektriese spogmotor het ek nou in my 83 (amper 84) jaar op aarde gery.
Met die treppie het my Oom Danie du Plessis my as vyfjarige en my weduweema op Kaallaagte kom haal as ons met die Oranje-Snel van Kimberley kom om by hulle op hul plaas in die distrk Paul Roux te kuier. Die seuntjie het hom van die agterste bankie verwonder aan die spogperde wat ons so ligvoet en kopspelend op die plaaspad karwei (en aan die groot speekwiele).
Vrydag het Johannes Moses my in Kusweg, Melkbosstrand, vir ’n kort plesierrit met ‘n Volvo XC40 geneem. Die ou man het hom verwonder aan al die knoppies en nuwerwetsighede, die afwesigheid van ‘n enjin en die blitsige versnelling toe Johannes so effens vetgee.
In Mei was dieselfde Johannes met dieselfde Volvo by my huis. Hy het ‘n pakkie vir een van die grootbase kom haal. Eers toe die Volvo geluidloos oor die bultjie verdwyn, besef ek: ek kon ten minste gevra het om tot op die hoek saam te ry het ter wille van ‘n historiese ervaring.
Vrydag het Johannes vir Ton Vosloo Melkbos toe gebring vir ’n ete. Ek sou nie weer met ‘n mond vol tande staan nie. Trouens, Johannes het my en die oud-voorsitter van Naspers saam voor die Volvo afgeneem – as iemand dalk dink dat ek lieg.
Die spesiale ervaring skep die geleentheid om oor die wiele in my lewe na te dink.
Los die babawaentjie en die driewiel maar daar. Van die perdekar (1946) tot die ossewa (in 1948 op ‘n plaas buite Kimberley) tot haas elke denkbare voertuig van die volgende sewe dekades plus is op my lys.
Praat van motorfietse dan onthou ek veral my oom Willie Smith. ‘n diamantspeurder, se forse syspan-model. As hy die pad vat, het die wind deur jou hare gespeel.
Vragmotors het ek elke dag gery toe ek in 50’s ‘n jaar in die skooltjie op die myndorpie Enyati in Noord-Natal was. Soggens het ek en my niggies Lina en Elsa Maritz op Boshoek langs die pad gaan staan. ‘n Steenkoolvragmotor laai ons dan op. Smiddae was dit dieselfde storie terug. Die Studebakers was my gunsteling.
Vir openbare vervoer het, buiten die trein, regte, egte outydse trems, trolliebusse, stedelike dubbeldekkers en moderne My City’s gesorg – ook een van die 50’s se ou half-bus-half-vragmotor-gevaartes van die SA Spoorweë. Die verskeidenheid luukse-toerbusse en minder-luukse-toerbusse in verskei lande was enorm.
Motors? Onmoontlik om almal te probeer onthou. Die eerste was my pa se 1938-Plymouth. Nou ry ek ‘n redelik resente BMW X1. Tussenin was daar stasiewaens, SUV’s, sportmotors (‘n Tukkievriend se Karmann-Ghia), sedans, limousines, kombi’s, allerlei bussies, kewers, jeeps, Londense taxi’s – selfs ‘n Goggomobiel. Daar was V8’s, sessilinders, 4 x 4’s, wankelenjins en wat nog.
In ‘n renmotor was ek darem nie. Aan ‘n tydren het ek wel in die 60’s deelgeneem in ‘n Ford Zephyr. Minder suksesvol – ek, nie die Zephyr nie.
Amper vergeet ek my oom Marthinus Maritz se Chevvie met sy “dickey seat” (weet nie wat dit in Afrikaans genoem word nie). Vir oningeligtes: dit was ‘n oopslaan-sitplek waar jy nou die kattebak vind. Gewoonlik plek vir twee mense.
Van hom lees ek op Google: Dickey seats in early motor cars – sometimes called ‘mother-in-law seats’ – were inherited from horse-drawn carriages, where they were customarily occupied by servants or by guards on mail coaches. Originally they were called simply ‘dickeys’; the Oxford English Dictionary traces the first use of the term back to 1801.
Skoonma se sitplek! Die bynaam het ek nooit gehoor nie. En my skoonma was buitendien ‘n engel. Sy was welkom binne die motor.
Maar ek dwaal. Eintlik wou ek maar net sê: In watter era was ek nie bevoorreg om te leef nie en watter revolusionêre veranderings het ek nie alles in my leeftyd beleef nie. ‘n Ten volle elektriese motor – dit het nie te lank gelede nie geklink soos ‘n verbeeldingsvlug van ‘n wetenskapfiksie-skrywer. En nou maak hulle al karre wat hulleself bestuur. Keer voor!
Sep 28, 2024 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Persbaas Ton Vosloo – noem hom gerus ook Meneer Beeld – se Beeld 50-gedenkboek met boodskappies van Barnard Beukman, redakteur, en Erika de Beer, samesteller, is Vrydag op Melkbos aan hom besorg.
Die boek kom saam met my die 2 000 km van Kaapschehoop in Mpumalanga af waar dit, letterlik nog inkvars, op Saterdag 31 Augustus by die heuglike 2024-Natsteen van De Wet Potgieter se kuierkroeg Nagkantoor bekend gestel is.
Vir my was die oorhandiging op Melkbos ‘n besonderse geleentheid: ons twee silwervos-pioniers van die eerste Beeld-redaksie wat in die seekosrestaurant Orca Café oor ‘n heerlike bord kos (swaardvis) en keurwyn (Klein Constantia se sauvignon blanc) kopstukke oor ons dekadeslange saamloop in die perswêreld gesels.
Ons twee ken mekaar al van voor Beeld se dae af. Maar in Doornfontein, Johannesburg, is waar ons mekaar in 1974 werklik leer ken het. Ton was ‘n assistent-redakteur en ek die nuusredakteur. In 1977 het hy Johannes Grosskopf as redakteur opgevolg.
Die boek was my dankiegeskenk aan ‘n leier en mentor wat in my lewe en loopbaan oor die afgelope halfeeu vir vele hoogtepunte verantwoordelik was. Hy het vir my geleenthede geskep en kanse gegee. Ek eer hom daarvoor.
Dat juis swaardvis op die spyskaart was, was vir my ‘n baie spesiale bonus.
In 1977 was ek ‘n Niemangenoot aan die Harvard-universiteit in Cambridge, Massachusetts, toe Ton as deel van die ‘n Ussalep-span Amerika besoek het. Ussalep (Unites States South Africa Leadership Programme) het Suid-Afrikaanse Niemangenote as’t ware geborg.
Ton, ‘n voorganger as Niemangenoot, het my en Tokkie die aand vir ‘n ete na ‘n seekosrestaurant in die Bostonse hawekant genooi. Ons het swaardvis geëet – ‘n eerste kennismaking met die koningskos vir die Van Deventers.
Toe die kelnerin Vrydag noem dat swaardvis onder Orca se lynvis is, het ek – sentimenteel soos hierdie ou koerantman nou maar is – dus geen oomblik getwyfel nie. Vir haar en die eienaar (wat kom help afdek het) het ek opgewonde van die swaardvis-konneksie vertel. (En Orca se swaardvis was voortreflik!)
In die boek vir Ton het ook ‘n paar ander groot geeste van Beeld voorin geteken die middag op Kaapschehoop, onder andere Tim du Plessis, ‘n latere oud-redakteur, en Herman le Roux, assistent-redakteur wat sportredakteur was, rubriekskrywers Blouwillem Theron en Annemarie van der Walt en oud-assistent-redakteur Willem Pretorius.
Ek sou graag al die teenwoordige Beeldmense laat teken. In die gedrang en met die toets teen die All Blacks op die nippertjie het die plan ongelukkig skipbreuk gely.
Natuurlik is my eie boek ook saam Orca toe vir Ton om dit te teken en met ‘n ‘n gulle boodskappie vir my ekstra waarde te gee. Myne is op die oomblik die enigste Beeld 50-boek met die gesogte handtekening van grondlegger Ton Vosloo, skepper van die mantra wat ook in die subtitel van die boek weerklank vind: slaan ‘n groot storie hard.
Miskien verdien die eerste nuusredakteur van Beeld darem in ‘n mate so ‘n onderskeiding. Die ou het waaragtig kliphard genoeg gewerk om daardie koerant wat ons almal so innig liefgehad het, te water te help laat.
Sep 28, 2024 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Die sterfhuis van die gevierde NP van Wyk Louw in Linden, Johannnesburg, is gesloop, lees ek vandag op die voorblad van Beeld. Nog ‘n historiese baken verdwyn eenvoudig van die aardbol en skaars ‘n haan kraai.
Die treurige nuus oor die huis herinner aan ander vreermdhede rondom Louw se dood waarvan die ergste sekerlik is die verloop van sake met sy as. Sy biograaf, JC Steyn, stel dit aangrypend: “Wie die as gestrooi het, weet niemand meer nie; wanneer dit gebeur het, dit onthou niemand. Niemand kan sê waar presies die stoflike oorskot van een van SA se grootste manne rus nie.”
‘n Eerste vreemdheid rondom sy heengaan was dat die nuus aanvanklik nie, soos verwag kon word, hoofopskrifte gehaal het nie – anders as bv. die dood van Langenhoven of Totius.
By Die Volksblad is op 18 Junie 1970, die dag van sy dood, voorrang gegee aan ’n lank vergete griepepidemie (ver van ’n Covid-19!) wat die land in 1970 geteister het. Die oggendblaaie van 19 Junie maak ook nie een sy dood hoofberig nie, selfs nie “sy koerant” , Die Burger, nie.
Steyn, meen lakonies dat die nuus oor die verlies van Louw vir die Afrikaanse taalgemeenskap ’n “bietjie verdring” is deur ’n hoofberig oor ’n Tory-oorwinning oor die regerende Arbeidersparty in die Britse verkiesing op 18 Junie. (Was die Konserwatiewe Party se sege werklik vir Suid-Afrika gewigtiger nuus, kan ’n mens wel vra.)
Ná Louw se dood het talryke hoofartikels en huldigings-artikels verskyn. Die koerante het ná ’n bra flouerige wegspring hard gewerk om die aanvanklike agterstand in te haal. Maar uitwis, dit kon hulle nie.
Verdere stof tot nadenke bied sy roudiens op Maandag 22 Junie in die NG kerk Linden, destyds ’n Afrikanerhartland. Ook dit was kleiner as wat terugskouend verwag kon word. Die diens was “informeel en sonder hoogwaardigheidstedoe”, het Rykie van Reenen in die Sondagblad Die Beeld berig. Geen lede van die kabinet was teenwoordig nie. Die diens is deur 600 mense bygewoon volgens Die Transvaler; deur 350 aldus The Star en deur 300 aldus die Rand Daily Mail.
Die grootste ironie sou volg. Die plan was om Louw se as te strooi by Verlatenkloof, naby sy geboortedorp, Sutherland. ’n Gedenkplaat sou teen ’n rots kom, soos vir C. Louis Leipoldt in die Hantam. Louw se broer Gladstone (die digter WEG Louw) sou daarvoor sorg. Niks gebeur egter nie. In 1976 besluit Louw se weduwee, Truida (Pohl), en dogter Nakkie Human, eggenote van uitgewer Koos Human, toe maar om die taak op hul skouers te neem. “Anders raak dit nooit gedoen nie!”
Sutherland sê dit is reg met die nis. Huisgenoot-joernalis Franz Kemp (in lewe eggenoot van Louw se joernalisdogter, Reinet, wat in 2022 ook oorlede is) word gestuur om die kissie met as by die ondernemer te gaan haal.
Maar as? Watter as? Die begrafnisondernemer was uit die veld geslaan. Niemand het hom gevra dat die as in bewaring gehou moet word nie. Lank tevore is dit reeds in die tuin van herinnering by die krematorium in Braamfontein gestrooi!
Mev. Truida Louw het toe maar net ’n plaat, soos al die ander, teen die muur van herinnering laat aanbring. Daarop staan eenvoudig: NP van Wyk Louw, digter, 1906-1970.
“So was hy uiteindelik finaal ‘naamloos onder die naamloses’, soos hy een maal in 1950 wou wees”, skryf Steyn roerend. Dit is ’n einde wat byna so aandoenlik was as dié van Mozart, wie se liggaam saam met vreemdes in ’n massagraf gestort is.
(Bron; Elke dag ‘n mooi nooi en ‘n moord deur Hennie van Deventer, Naledi 2023. )
Sep 28, 2024 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Amper 170 jaar se lewenservaring – indien dan nie 170 jaar se lewenswysheid nie! – was op ‘n bankie by die Vergenoegd- tehuis in die Paarl byeen vir ‘n nostalgiese ekspedisie die verlede in toe ek vir Johan van Wyk, die “Oom” van Stop van Myne gaan kuier het. Agterna was ‘n vogtigheid in die oog. In Volksblad word die sluier vanoggend gelig oor waaroor als gesels is – van ‘n Mej. Wereld tot edele regters. Hier is die skakel:https://www.netwerk24.com/netwerk24/nuus/aktueel/op-n-ouetehuisbankie-gesels-2-volksblad-ooms-oor-doerie-dae-20240926
