Suid-Afrika het voorheen ‘n kritieke relletjie beleef oor ‘n staatspresident se goedkeuring of nie vir ‘n ministeriële reis. Die dramatis persona was PW Botha, Pik Botha en FW de Klerk.
Draai die horlosie terug na 11 Augustus 1989. Pres. Botha reik die dag ‘n kriptiese verklaring uit wat lui: “Ek dra nie in terme van die reëls wat handel met buitelandse reise van ministers kennis van die deur dr. (Kenneth) Kaunda aangekondigde samesprekings op 28 Augustus nie.”
Daarmee word die voortslepende leierstryd tussen hom en FW de Klerk, nuwe hoofleier van die NP, op die spits gedryf, want die reis ter sprake is een wat FW en Pik Botha, minister van buitelandse sake, na Lusaka sou onderneem om met Kaunda gedagtes te wissel.
Konsternasie het geheers, want PW se verklaring was ‘n duidelike weerspreking van ‘n Pik-verklaring die vorige aand op SAUK-TV dat “ná raadpleging” besluit is dat hy en FW na Lusaka gaan reis. Die klaarblyklike betekenis van eersgenoemde was dat PW die besoek nie goedkeur nie, en dat Pik dit boonop versin dat hy daarvoor toestemming gegee het.
FW het die konflik as ‘n “misverstand” bestempel en bygevoeg dat hy sonder welslae ‘n dringende vergadering met PW probeer reël het. Pik het op sy beurt verklaar dat so ‘n reis “volgens sy insigte “ïn beginsel” deur PW goedgekeur was. PW het bly vasskop.
Wat sake vererger het was dat die botsing in die hitte van ‘n taai verkiesingstryd plaasgevind het, en natuurlik, tot diepe verleentheid vir die NP, deur die opposisie uitgebuit is. Dr. Andries Treurnicht, KP-leier, het dit byvoorbeeld ‘n openbare “spektakel van onbeholpenheid” genoem en bygevoeg dat dit “n skokkende onthulling was van totale wanorde in die regering”. Kwaai woorde!
Ondanks alle pogings om die saak in der minne te skik, was die vertrouensbreuk tussen PW en sy kabinet onherstelbaar. Die uiteinde was dat hy in bitterheid sou bedank terwyl hy tot op die einde volgehou het dat die kwessie van vooraf goedkeuring van reise geen tegnikaliteit was nie, maar die “essensie van vertroue” tussen die Staatspresident en die ministers wat in sy kabinet dien.
- Ek het in die boek “Leierstryd”deur my kollegas Ebbe Dommisse e n Alf Ries gaan blaai om my geheue te verfris.
