Apr 16, 2008 | Hennie van Deventer se Blog
Jy se vir iemand: “Hef ‘n bedpan”. Is dit “in swak smaak, grof, ontfatsoenlik en beledigend?” Beteken dit, om dit brutaal te stel, dieselfde as: “Gaan dinges”?
Oor hierdie komplekse strydvraag moes ‘n edele regter, Oscar Galgut, in 1982 uitsluitsel gee na ‘n klag teen Die Volksblad by die destydse Persraad deur dr. Herholdt Pauw, ‘n nier-spesialis van Bloemfontein.
Dr. Pauw, ‘n latere benoemde LP van die Konserwatiewe Party , is pas op 73 oorlede. Die nuus oor sy dood het die “hef-n-bedpan”-sage in herinnering geroep. Die hele storie is opgeteken in my eerste boekie, Scoops en Skandes (hierbo), wat in 1993 by Tafelberg verskyn het, en ek het – opnuut met heelwat plesier – dit daar gaan nalees.
Die klaer was, soos reeds genoem, die voormelde dr. Pauw. Beskuldigde nommer een was daardie vabond-rubriekskrywer Johan van Wyk wat die rubriek Stop van Myne in Die Volksblad behartig het. Regter Galgut was voorsitter van die Persraad. Die uwe was advokaat vir die verdediging.
My taak was nie eenvoudig nie. Vir regter Galgut – so Engels as kan kom – was Van Wyk se humor onbekend en totaal Grieks. En ek moet erken, “hef ‘n bedpan” het by nadenke nogal naby daaraan gekom om iemand subtiel (?) ‘n gesonde opelyf toe te wens!
Destyds was my redakteursreputasie op die spel om die regter tot ander insigte te bring. Ek val toe weg om eers hoogdrawend te verduidelik waar daardie woorde oorspronklik vandaan kom. Dis ‘n lang, verwikkelde storie.
Om kort te gaan, spruit alles uit ‘n leser se klagte dat Stop van Myne so ‘n “Ingelse” streep kry – die naam kan gerus maar verander word tot “Hef ‘n siegret”. ‘n Nuwe Van Wyk-seding is terstond gebore. “Hef ‘n sigret” het skielik links en regs in sy rubriek begin opduik. Toe kom “hef ‘n mietpaai” by, asook “hef ‘n banana” en “hef ‘n vetkoek”.
Daarvandaan het die gebruik onstuitbaar ge-eskaleer en is verskeie nuwe variasies op die tema algaande deur die “Oom” (soos Van Wyk homself genoem het) geskep. Skryf hy byvoorbeeld oor die hartoorplanter Chris Barnard (hoofsaaklik oor die viriele dokter se ander soort hartsake as sy beroemde operasies), sou hy uitroep: “Hef ‘n heart”. Skryf hy oor melk-kwessies (hy was self so tussenin ‘n melkboer) was dit “hef ‘n ding-dong-day”. As “mekennieks” aan die beurt was, was dit “hef ‘n bobbejaan-spanner”.
Toe hy oor hospitale skryf en dr. Pauw by name vermeld, was “hef ‘n bedpan” na my oordeel in die konteks van sy eiesoortige skrywes nie ongewoon of neerhalend nie. ‘n Bedpan was in daardie verband bloot ‘n hospitaal-simbool. Hy kon net so wel eskryf het: “Hef ‘n koorspen”. Of “hef ‘n stetoskoop.”
Vir Herholdt Pauw was die begrip bedpan (en die funksie van daardie beskeie stukkie metaal) egter soos ‘n rooi doek vir ‘n bul. Hy het “verneder” gevoel en het op ‘n apologie aangedring. Regter Galgut was ook maar bra skepties oor my verweer. Ek kom toe met ‘n kompromie: Goed, ons sal in Stop van Myne verduidelik dat Johan nie bedoel het die geagte dokter kleinhuisie toe te stuur nie. Ons sal ook nederig ons spyt betuig as hy die woorde so (mis-) verstaan het. Ek sukkel net om die regte formule te kry.
Baie lesers het immers nie Van Wyk se woorde so aards verstaan soos die dokter nie. Om dit nou vir hulle in dier voege uit te spel, gaan die vrolikheid daaromheen ten koste van die klaer laat uitkring. Dit sou, trouens, teenproduktief wees en die verleentheid wat hy ervaar, net groter maak.
Dr. Pauw het vasgeskop. Hy wou die woord “ekskuus” uit Johan van Wyk pers. Niks minder sou sy gekneusde eer herstel nie.
Uiteindelik, twee maande later, het dr. Pauw toe sy apologie gekry. Jammer, dr. Pauw, dat u daarin ‘n onfatsoenlike strekking gelees het. Dit was nie so bedoel nie. So het Van Wyk (of in werklikheid Van Deventer namens Van Wyk) in Stop van Myne ‘n buiging na die veronregte gemaak.
Soos die uwe voorspel het – want soos Churchill gese het: “I have not always been wrong” – is egter toe veel wyer geproes as aanvanklik.
Ek is bly om te kan getuig dr. Pauw het darem nie te lank kwaad gebly nie. Later kon hy die snaaksigheid self raaksien. Ek glo hy is na sy graf ook met ‘n glimlaggie in sy hart oor daardie episode. “Hef ‘n smaail, dok!” (HvD)
Apr 11, 2008 | Hennie van Deventer se Blog
HvD op ski's - geen elegante prentjie nie!
Almal ken ‘n storie of ses van die kaliber wat as stedelike legendes of stadsprokies bekend is en soos ‘n veldbrand kan uitslaan. Dit is gewoonlik oor die een of ander vreemde insident, verknorsing of verleentheid waarin “ ‘n vriend van ‘n vriend” of die “dogter van ‘n niggie se vriendin” gedompel is.
‘n Kenmerk is dat presies dieselfde ding op dieselfde tyd hier, daar en oral gebeur – vir ‘n Kapenaar in die Kaap, vir ‘n Pretorianer in Pretoria, vir ‘n Bloemfonteiner in Bloemfontein, ensovoorts.
‘n Redelike nuwe stadsprokie is van die tannie wat ‘n aspirant-kaper by ‘n verkeerslig se tjank so aftrap. Toe hy sy skietding by die kar se venster inforseer om haar tot oorgawe te dwing, antwoord sy verontwaardig: “Nee, vat weg, man, ek wil nie die ding koop nie!” Hier is Kaapse mense wat sweer dit het met ‘n lid van die Strand-rolbalklub gebeur. In Pretoria was die insident glo naby die Menlyn-sentrum….
Toe ek nog koerantman was, is die storie by my aangedra van ‘n Kroonstadse vrou wat op ‘n skivakansie in die Alpe vinnig wou “neus poeier”. Sy het haar skiklere afgestroop – ‘n ys-like operasie. Gestroop tot by haar knieë, kom die ski’s onder haar in beweging, al hoe vinniger en vinniger. Feitlik kaal het die oorblufte vrou glo ylings teen die hang af geblits – totdat sy genadiglik deur ‘n boom gestuit is.
Heerlike voorbladstorie. Die ongeluk was net dat niemand haar identiteit kon vaspen nie. Toe ons begin grawe, hoor ons eers: nee, dit was die skelmpie van ‘n Randse sakeman. Later het dit glad nie meer in die Alpe gebeur nie, maar in Amerika by ‘n ski-oord in New England. En die slagoffer was ‘n Franse mademoiselle!
Hoekom ek juis die ou storie opdiep? Dis oor die sleutelwoorde “ski” en “pie”. Blykbaar gaan die twee saam soos “portret” en “raam”. In Amerika het ‘n vrou pas groot geld gewen met ‘n ware storie wat ooreenkomste met ons stadslegende het. “Benoude boude” is bekroon as loshande-wenner in ‘n wedstryd oor skreeusnaakse eerste afsprake.
Wel, sy en haar metgesel het gaan ski in Utah. Die aand op pad terug Salt Lake City toe, begin haar blaas noodseine uitstuur. Kriewelend maak sy alarm. Maar die vlokkies sif neer en die kêrel raai aan dat sy probeer vasbyt. Later kan sy nie langer hou nie. Hy stop en sy skrop ‘n hurkplekkie in die sneeu oop, haar agterstewe styf teen die motor se modderskerm gestut vir groter gerief. Die mannetjie kyk anderpad soos ‘n ware jintelman.
Dit raak lank en sy bly weg. Hy doen versigtig navraag en val amper op sy rug toe hy ‘n benoude piepstemmetjie hoor pleit : “Help, asseblief, ek sit vas.” Sit vas? Ja, dis haar boud. Dié het sowaar in die bittere koue aan die modderskerm vasgevries.
Teen wil en dwang moet hy gaan ingryp. Die situasie lyk amper onoplosbaar. Maar toe kry hy die jong Yank ‘n ingewing. “Kyk weg,” beveel hy, en begin wikkel doelgerig aan sy broek se rits.
Die warm straal kom tot hul redding. Skaam-skaam (maar uiters dankbaar) droog sy haar agterstewe af, skud haar terug in haar onderkleertjies en gaan sit in ‘n klein, verleë bondeltjie op die passasiersitplek.
Of dit ‘n ramp was of ‘n mirakel hang seker van jou ingesteldheid af. Feit is: die ou wat die stomme meisie se boud so vernuftig ontvries het, was die aand in die televisiegehoor toe sy haar prys kry. Hulle is ou getroudes.
Die Van D’s het hul eie ski-en-pie-storie. Dit kom uit die jare 1976/77 toe die gesin van vier dikwels in die VSA hul nagrus opgekrul soos sardientjies agter in n Toyota-stasiewa geniet het. Om doeltreffend te funksioneer, moet so ‘n sardientjieslapery liefs nie deur onverwagte krisisse ontwrig word nie. Maar so n krisis tref wel een nag, toe die sneeu net-net lekker dig begin lê en ons ‘n naweek koers vat New Hampshire toe om ons onbehendigheid op ski’s aan ‘n geamuseerde skaretjie Amerikaners te demonstreer.
Seker van die ongewone opwinding kry sussie daardie nag doer in die White Mountains ‘n ongelukkie. Die glipsie kring uit tot onplesierige nat kolle waar geen slapende Christenmens skielik nat kolle verwag nie. Dié skok gee ‘n kettingreaksie af waarin die eienaar van die voertuig eers sy kop teen die dak stamp, en daarna sussie se moeder met sy elmboog teen die neus tref.
Dit sit haar aan die praat, nie juis in sitkamertaal nie, en die res van die nag verloop bra gespanne met huilende kinders, nat komberse en ‘n bytende winterkoue wat skielik deur elke ondigtheid in die bakwerk insypel.
Toe die son die volgende oggend oor die sneeubedekte kruin van ons naweekberg uitloer, sien hierdie man nie die skoonheid van die toneel raak nie. Hy strompel net moeg, vies en vaak uit die stasiewa, bedel ‘n flessie kookwatertjies by ‘n barmhartige buurman en geniet sy koppie “latte” (Amerikaanse boeretroos) of dit sy laaste op aarde gaan wees.
Algaande leert men. Toe ons die volgende keer in ‘n swaar sneeuval agter in die Toyota ons koppe neerlê, waarsku ek die kroos ernstig: “Vannag hou julle jul kraantjies toe.” Met ‘n wysheid veel groter as hul jare gehoorsaam hulle toe hul vader. (HvD)
Apr 10, 2008 | Hennie van Deventer se Blog
“Wit Terroris Dries Kriel (63) dood na hartaanval.” So lui ‘n SMS wat ek gister van oud-kollega Sarel Venter van Bloemfontein ontvang het. Dries Kriel – die naam sal dalk by min ‘n klokkie lui. Wit Terroris – wat beteken dit?
Andries Stefanus Kriel was egter aan my goed bekend. Hy het my as ‘n vyand gebrandmerk en dit op hom geneem om as ‘n soort Nemesis meedoenloos teen my op te ruk. Geen mens het my nagrus (en sielerus) meer as hy versteur nie.
Die Wit Terroris het vroeg in 1988 openlik in my lewe gekom met ‘n skerp brief aan Die Volksblad waar ek destyds redakteur was. Sy boodskap was dat hy as’t ware brand om die koerant aan die brand te steek. Vir my was sy boodskap: “Lig slaap en rondkyk. Die Boere is op jou.”
Om gedreig te word, was in die onstuimige jare 80 nie vir ‘n koerantmens buitengewoon nie. Die Afrikanerpolitiek was troebel. Die AWB het uit sy pad gegaan om Die Volksblad en sy mense te viktimiseer. Maar Kriel se brief was ekstra venynig. Dit het ‘n krieweling langs die ruggraat afgestuur.
Toe begin die dreigoproepe na my huis. Jaar in en jaar uit. Meesal snags. ‘n Nimmereindigende stroom – soms tot 10 oproepe in 15 minute. Ek is gewaarsku dat ek die volk verraai. Ek moet in my spoor trap; ek moet my van dwalinge bekeer of die gevolge dra. Soms is die telefoon sonder ‘n woord neergesit. Soms kon jy ‘n gehyg hoor of is net liederlik geswets. Die invloed van versterkwater kon dan bespeur word.
Op ‘n dag is my dogter, Marisa, oor die telefoon gekonfronteer. Hoe laat kom sy van die skool? Watter paadjie loop sy? Sy was ontsteld. Vir ‘n ouer se gemoedsrus is so iets allesbehalwe salwend.
Kort daarna kom aan die lig dat die briefskrywer Dries Kriel oorkant Die Volksblad ‘n woonstel gehuur het – so naby dat “ek op julle dak kan spoeg as ek kwaad raak.” Ek erken dat ek ge-ys het as ek wintersoggende in die pikdonkerte van my parkeerplek na my kantoor by daardie woonstel se vensters verbybeur. My rug was kromgetrek. Soms het ek gedrafstap.
‘n Keer het hy laat weet hy was in ons gebou. Hy het op die een of ander manier ‘n los werkie in die fotograwe se donkerkamer bekom. Nou weet hy presies wie sit waar…
Goed soos die Wit Wolf se wilde skietery op Kerkplein en sy doodvonnis het hom klaarblyklik aangevuur. Dan reen die briewe. Ons, die Afrikaanse media, is skuldig omdat ons regse Afrikaners in ‘n blik wil druk. Sy “kameraad” Barend Strydom se bloed en die bloed van sy slagoffers is op ons.
Die Veiligheidspolisie is op die naamlose dreigoproeper se spoor gesit. Toerusting was egter nie so gesofistikeerd soos vandag nie. Die herkoms is nagespeur tot die omgewing van Die Volksblad se kantore. Dries Kriel is verdink en ondervra. Hy is nooit vasgepen nie.
Later het sy ware kleure na vore gekom. Hy was nie net met die pen en die telefoon ‘n aktivis nie. In die AWB se teer-en-veer-bende was hy ‘n voorste lid. Hy was ook ‘n aktiewe saboteur en bomplanter aan die Rand, Pretoria en Noordwes-Transvaal. Sy teikens was poskantore, ‘n skool en treinspore.
Hy het hom aan die Wes-Rand (as ek reg onthou) in ‘n lokval vasgeloop, is skuldig bevind en agter tralies gesit. Ek is intussen Kaap toe. Suid-Afrika het verander.
Jare later – sewe jaar later om presies te wees – lees ek ‘n brief van ene Dries Kriel in Beeld raak. Hy teken apologie aan vir sy aandeel om die volk te verdeel en gee Afrikaanse koerante ‘n pluimpie omdat hulle vir die Afrikaner gereeld ‘n lansie breek en die nuus in hul moedertaal bring.
Ek was in daardie stadium uitvoerende hoof van Naspers se koerante. Ek skryf toe vir die heer Kriel by sy nuwe adres in Pretoria-Noord, loof hom oor sy nuwe insigte en vra uit na die Bloemfonteinse episode.
Hy antwoord lakoniek: ja, ek is gedreig, maar soos ek vandag seker weet het van daardie dreigemente maar min gekom! Hy vertel ook dat hy ‘n boek geskryf het: Dagboek van ‘n wit terroris. Kan ek nie ‘n uitgewer aanbeveel nie?
Dit gaan nie by my verby nie dat die titel van sy boek en die opskrif oor hom in my loopbaanboek, Kroniek van ‘n Koerantman (foto bo), woordeliks dieselfde is!
Geen uitgewer of tydskrifredakteur stel egter belang nie, en ek vergeet stadigaan van Dries Kriel en sy boek. Totdat ek nou die dag op die internet ‘n paar insiggewende uittreksels raakloop.
Hy erken in sy “Dagboek” dat hy die geheimsinnige oproeper was. Hy is egter nie spyt dat hy Hennie van Deventer so verpes het nie. Laasgenoemde se “gekonkel teen sy volk” was die regverdiging daarvoor. Nou skroom Van D. nie om die “gekonkel” in Kroniek van ‘n Koerantman te openbaar nie. “Sy boek is steeds net so arrogant soos sy joernalistieke styl was.”
Kriel verwys in die boek na ‘n “Judasloon” wat ek “oor die jare vergader het”, en spreek ‘n onheilspellende oordeel uit: dat ek “eendag voor die Groot Regter verantwoording sal moet doen”.
Ook: as ek weer sy pad moet kruis en in sy volk se pad na vryheid staan, sal hy my “aanvat sonder om ‘n oog te knip.”
Nou is Dies Kriel dood – daardie boek is finaal toe. Sedert gister loop ek en tob oor wyle Andries Stefanus Kriel (1945 – 2008). Grepe uit die geskiedenis spoel voor my geestesoog verby. Ek wonder hoe ek moet reageer.
Verligting ervaar ek nie, want enige bedreiging uit daardie oord bestaan lank nie meer nie. Blydskap? Nee aarde, ‘n mens is darem nie bly oor ‘n medemens se dood nie. Afsydigheid? Dis is nader aan die kol. Die jare 80 le immers diep onder die stof begrawe – waarom sal ‘n mens nou weer opnuut oor ou stryde opgewonde raak?
By die afsydigheid is dalk ook ‘n tikkie hoop. Daardie hoop is in die sug tot versoening wat in die laaste Krielbrief aan Beeld vasgevang is; die klaarblyklike stryd in sy eie binneste oor die vrugteloosheid van sy opstand. As dit sy ware hart is wat hy daar openbaar, is seker ook ander goeie harte agter bose uiterlikes weggesteek – vandag nog. Party mense met goeie harte slaag mos maar daarin om dit deksels goed te kamoefleer!
Dries Kriel, jou blikskater, laat ons maar die onenigheid en konflik wat daar tussen ons, dan ook hiermee ter ruste lê, soos jy nou te ruste gaan. Vrede vir jou. (HvD)
Apr 7, 2008 | Hennie van Deventer se Blog
Kyk, as daar nou ‘n doodernstige saak is, is dit ‘n begrafnis. Altans, so was dit in die jare van my jonkheid. Baie trane is gestort, snikke het deurentyd bo die somber orrelmusiek en treurige teem-sang uit die familiebank opgeklink. Dominee het strak sy boodskap gebring.
Deesdae is dit of ‘n element van onstigtelikheid soms wil inkruip. Veral huldeblyke is deurspek met humor, wat nie altyd ewe verfynd of subtiel is nie. Ook skyfievertonings oor die oorledene se aardse handel en wandel wek soms plesierige proeslaggies.
Herinneringe word in alle vorme opgediep, soos toe Oom Jan na ‘n lang en vrugbare lewe oorlede is. Bok van Blerk se De la Rey, De la Rey was in daardie stadium so plus-minus heelbo op sy ongekende golf van super-gewildheid. Oom Jan se swaer Gert lewer die huldeblyk en val weg: “My goeie ou swaer was mos mal oor De la Rey. Hy’t sommer saam begin sing en dans, veral as die lied op ‘n trekklavier uitgevoer word. Daarom vra ek nou nou ons ou vriend Sakkie om hier op die kansel te klim met sy pensklavier en De la Rey vir Oom Jan te speel en te sing soos net hy kan.”
Die arme leraar moes maar stram probeer glimlag. Maar moet ‘n predikant lag of moet hy huil as iemand sy huldeblyk so begin: “Koos, geagte vrinne, was mos ‘n opperste ou donner….”?
‘n Jong man sonder hare en met bo-arms soos koerantblaaie van al die tatoe’s het sy “ou toppie” in soortgelyke trant in herinnering geroep: “As sy moer gestrip het, het dit gestrip, hoor.”
Snaaks hoe dikwels dit juis seuns is wat aan hul afgestorwe vaders op so ‘n boerse wyse hul respekte betuig. Hier’s nog ‘n paar resente juweeltjies:
“Pa was darem lekker windgat met daai Honda Prelude van hom …”
” As daar iemand was wat Pa die bliksem in kon maak, was dit sy hardegat buurman …”
” Pa, die Stormers, het Saterdag darem weer gewen, Pa”, en dan vertroulik aan die begrafnisgangers: “Sjoe, Pa kon gatvol raak as die Stormers so sukkel.”
Een knaap het op die kansel geklim en vreeslik mooi vertel hoe ‘n saggeaarde man sy pa was. Hy het altyd vir sy kinders stories gelees. Sy pa het ‘n liefde vir die letterkunde by hulle ingedril en het nie gou kwaad geword nie. “Maar hy’t van niemand k-k gevat nie. ” Jy kon ‘n speld in die kerk hoor val.
Skyfievertonings kan soms baie openhartig en onthullend wees -die afgestorwene in vrolike stemming met sy Klippies en coke in die hand; die afgestorwene hand om die nek saam met sy pelle om ‘n braaivleisvuur met net bottels waar jy kyk; die afgestorwene op die rand van ‘n swembad waarin sy weduwee uitbundig plas met onbedekte torso … Gebruik maar die verbeelding.
My vriend Danie Krynauw (die vader van die gedagte dat hierdie blog die lig sien) onthou ‘n keer toe die kis voor die preekstoel op ‘n platform gesit is. Die begrafnisgangers het nie geweet dat die deksel ontbreek nie. Ook nie die dominee nie. Toe hy ‘n slag afkyk, is dit in die oorlede broeder se pofferige aangesig. Hy het van skok amper sy kunstande ingesluk!
Na die diens is die oop kis uitgetrollie binnehof toe. Een roubeklaer het gestaan met ‘n koffie koppie in die een hand en ‘n eierbroodjie in die ander. Toe hy omkyk en die lyk in die oop kis as’t ware onder vier oe sien, het die koppie kletterend die grond getref en die vorige broodjies wat verorber is, met een proes oor sy lippe teruggekom.
Selfs by die graf, in die hartverskeurende oomblikke van die laaste afskeid, duik onplegtige oomblikke op wat onuitwisbare indrukke laat.
Toe die kis begin sak op Reddersburg in die Vrystaat roep die weduwee met roue emosie: “Daar gaat hy!” Agterna kon niemand ongekwalifiseerd getuig dat dit nie dalk ‘n juigkreet van verligting was nie.
‘n Bejaarde ouma se hartsbegeerte was dat haar afgedwaalde kleinkind een van haar draers moet wees. Die ventjie word met groot moeite opgespoor. Hy daag op in die uitdagende drag van sy generasie en met ‘n getinte waaierkuif soos ‘n hamerkop. Hy help dra, Toe die ander blommetjies strooi, waai hy sy hand heen en weer met twee uitgestrekte vingers en se hard, sodat almal kan hoor: “Sight you, my Oumatjie.”
‘n Dominee vertel die oomblik toe hy langs die graf “amen” se, voel hy hoe die grond onder sy voete begin verkrummel. Die wal van die graf dreig om in te stort. Hy raap hom toe op en, met fladderende togapante, spring hy soos ‘n wafferse ribbok bo-oor die graf na terra firma.
By die tradisionele tee en toebroodjies na die tyd kom een van die familielede na hom, gee hom ‘n pluimpie oor die mooi begrafnis en vra dat hy presies net so begrawe wil word – met daardie simboliese triomfsprong oor die dood en al.
Simboliese triomfsprong oor die dood!?
Gelukkig, se die dominee, was sy mond vol kos, en was dit nie nodig om ‘n diplomatiese antwoord uit te dink nie! (HvD)
Apr 3, 2008 | Hennie van Deventer se Blog
Ses weke nadat die pot hier in HvD se Blog geroer is oor Mxit-taal en die aanslag daarvan op beskaafde kommunikasie, basiese grammatika en die respek vir dissipline is hierdie gryse se onrus allesbehalwe besweer. Trouens, tot my afgryse het ek nou aan Mxit selfs ‘n donkerder kant as net sy skadelike opvoedkundige impak ontdek.
Dit tref dat in minstens twee hartseer-insidente van ‘n losbandige lewenswyse onder jong mense die naam Mxit opgeduik het.
In Pretoria is ‘n 16-jarige verkrag na ‘n Mxit-afspraak met ‘n gesiglose vreemdeling. In die Kaap is baie trane gestort oor die dood van ‘n ma en haar dogter, ‘n oulike skoolmeisie van Milnerton, wat deur ene “Lee-Roy, haar Mxit-vriend van Delft” swanger gemaak is. Hulle is op pad dokter toe in ‘n fratsongeluk op die N1 deur ‘n tenkhouer vol wyn papgeval. Na die ongeluk is die Mxit-pappa net tjoepstil.
Dit sou onbillik wees om al die onheil op Mxit-taal se brood te wil smeer, net soos die blote bestaan van vuurwapens nie blameer kan word vir die moorde wat daarmee gepleeg word nie. Daardie goggataal met sy “heytas” en “mwa-mwa’s” kan egter nie sy hande in onskuld was nie. Sulke SMS’e is klaarblyklik ‘n kernelement van ‘n nuwe kultuur waarin jongmense ter wille van die avontuur toenemend waardes uitdaag en seksueel al hoe meer met vuur speel. Meisies is in daardie opsig glad nie teruggetrokke nie.
Dat SMS-boodskappe in Mxit-taal tussen volslae vreemdelinge instrumenteel was in die verkragting in Pretoria en die swangerskap van die Milnertonse skoolmeisie kan die vurigste protagonis tog nie ontken nie. Dit skep klaarblyklik nog ‘n gevaar waarop ouers, opvoeders en verantwoordelike volwassenes in die algemeen bedag behoort te wees.
Wat ek tevore hier oor Mxit as ‘n formele kommunikasietaal in kerkverband van my bors gekry het, wil ek nie herhaal nie. Belangstellendes kan eenvoudig terugblaai tot die webjoernaal van 14 Februarie. Druk net telkens die skakel “next” tot by webjoernaal nommer 17.
Nietemin, groot ongelukkigheid het in die gemeente ontstaan omdat die gemeente self sowel as die jong jeugwerkster in my skrywe geëien kon word. Die jeugwerkster (knap, ondernemend en suksesvol in haar bediening) was in trane. ‘n Diaken het in ‘n stomende brief aan die leraars gepleit dat hulle “ingryp” om ‘n “taaldebat” in die gemeente te keer. Een jong gemeentelid wou opsluit ‘n petisie begin om hierdie afwykende ouderling “onder sensuur” te laat plaas. Die dagbestuur van die kerkraad is byeengeroep.
Kort na die moles is ek Bosveld toe. Die uiteinde was dat ek na rustige besinning met ‘n wyntjie langs my kampvuur as ouderling bedank het. My sterk teenkanting teen Mxit as kommunikasietaal met die kerkjeug bly immers onwrikbaar. Ek kan my nie versoen met die moontlike indruk by wie ookal dat ek ook maar geswig en die weg van die minste weerstand ingeslaan het nie.
Langs dieselfde kampvuurtjie het ek ook ‘n ander insig gekry wat ek hier wil deel. Voordat ek daarby kom, meld ek darem net eers in die verbygaan prof. Wilhelm Jordaan se rubriek in Die Burger van 4 Maart waarin hy oor Mxit o.m. skryf: “Verban dit asseblief uit formele kommunikasie!”
SMS-taal floreer nou ook floreer in studente se werkstukke en vraestelle – dermate dat dosente al hoe meer “kodes” moet ontwar, skryf Jordaan in sy rubriek op grond van navorsing wat oor die kwessie gedoen is. “Gevaarligte is daar reeds. In baie studente se skryfwerk is die logiese opbou van ’n argument deur samehangende stellings afwesig. Wat dosente al hoe meer in werkstukke en vraestelle teëkom, is ’n telegramstyl en die losse opstapeling van bewerings waartussen geen duidelike verband gelê is nie, en bloot vaagweg op die vraag of probleem betrekking het.
Word studente hiervoor gepenaliseer, is hulle verbaas, selfs ontsteld. Met dié stellige verweer: ‘Maar al die feite is dan daar!’
“Dit is asof studente hul werk, en miskien die lewe in die algemeen, al hoe meer in SMS-lettergrepies bedink – flentertjies gedagtes wat op die een of ander magiese manier vanself tot ’n ordelike en verstaanbare geheel sal kom. Gaan dit só voort, kry ons dalk ’n nuwe spesie van die eens geroemde universitas magistrorum et studentium – ’n gemeenskap van geleerdes en studente, saamgesnoer deur die kuber-snelskrif van leë gedagtegange.”
Vir my was hierdie instemmende bydrae van die hoog gerekende Jorrie, ‘n oud-kollega van die jare her by Die Volksblad in Bloemfontein, soos manna. Ek het dadelik aan hom geskryf: “Ek lees jou rubrieke gewoonlik met plesier en instemming. Vanoggend se rubriek oor gemorstaal tref veral n sensitiewe snaar in my hart.” Hy was nogal verbaas om by my te hoor hoe diep die tentakels van taalvervlakking al strek.
Kom ons los dit daar. Terug na my tweede insig – een wat nogal aan my gevat het. Dit is eenvoudig dat nie ek of iemand van my geslag (die 60-plussers) hierdie Mixit-golf kan stuit of selfs net laat spoed verloor nie. Ons – die sogenaamde “un-cool ou omies” – het eenvoudig nie die geloofwaardigheid of invloed by jonger geslagte dat ons vermaninge hoegenaamd ernstig opgeneem word nie.
Die jonger garde bejeën ons generasie trouens afkeurend as uit die oude doos – die verpersoonliking van ‘n “ou orde” met uitgediende waardes, norme, standaarde, voorkeure en aksente. Hulle vertrou nie ons oordeel nie. Hulle bevraagteken wat ons dink en doen. Hulle reageer instinktief vyandig teen amper elke standpunt wat ons inneem – selfs as dit nie juis buitengewoon behoudend is nie.
Een jong man het daardie afwysende gesindheid brutaal gestel: “Ek sê altyd dis ‘n goeie ding as die ‘ou omies’ nie van ‘n jeug-ding hou nie. Dit bevestig dat dit ‘cool’ is.“
Nou-ja, jonger mense self sal nou maar moet opstaan teen hierdie onding Mxit. Hierdie “ou omie” gaan na dese sy mond daaroor hou – en hy weet in bepaalde kringe sal oor sy swye ‘n gejubel opgaan. Hy tree uit die debat met siddering oor die houding van so what as tieners nie kan spel nie, soos pas Maandag weer in Die Burger se jeugbylae Jip verwoord is.
Liewe jongmense en kinders, uit julle geledere moet ‘n volgende geslag professore, predikante, onderwysers, redakteurs, advokate en dies meer kom. Hoe op aarde wil daardie mense met hul klasse, gemeentes, lesers, howe en ander gehore beskaafd en verstaanbaar in “SMS-lettergrepies” en met “flentertjies gedagtes” kommunikeer?
Dis laat in die dag as hierdie tydsgees van kannie worry nie die heersende gees onder jongmense is – en dan nog gekondoneer word deur volwassenes van wie ‘n mens meer insig sou verwag het. (HvD)
Mar 30, 2008 | Hennie van Deventer se Blog
Net die tyd wat dit neem om ‘n eiertoebroodjie te eet – dit kan in die Kruger-Wildtuin die verskil wees tussen ‘n onvergeetlike oomblik en ‘n nul op die kontrak.
Ervare Wildtuingangers sal saamstem dat dit geen nuwe insig is wat ek verkondig nie. Ek en Tokkie het die waarheid hiervan egter opnuut beleef toe ons Donderdag 27 Maart op pad Mpumalanga-lughawe toe vir die terugtog na Kaapstad by die Nyamundwa-dam naby die Phabenihek aandoen.
Dit is ‘n skilderagtige dam waar ons al ‘n wonderlike luiperd-ervaring gehad het. Die kerel het stadig halfpad om die water gestap soos ‘n 200m-atleet wat in vertraagde aksie op pad wenpaal toe is. Die meeste kere sien ons egter daar weinig – slegs ‘n seekoei of twee, dalk ‘n krokodil en ‘n paar watervoels as ons dit gelukkig tref.
Donderdagoggend was daar benewens die gewone ook ‘n enkele buffel in die water, met op sy rug een of twee wit bosluisvoels.
Ons was nie haastig nie en ek het die reputasie dat ek padkos nie kan weerstaan nie – veral as dit eierbroodjies is. Tokkie spot altyd dat ek net ‘n blok van die huis af begin honger raak. Terwyl ons die enkele buffel betrag, doen ek toe navraag oor die beskikbaarheid van ‘n broodjie en. soos gewoonlik, stel my vrou my nie teleur nie.
Ek eet tydsaam om die lekker uit te rek. Met die laaste hap bemerk ek ‘n stofwolkie in die veld oorkant die dam. ‘n Tweede kyk tel swart spikkels tussen die gras op.
Dis buffels en dis baie! Uiteindelik kom ‘n trop van ‘n duisend of meer streep-streep by die water aan – ‘n onvergeetlike gesig.
Geen foto kan reg laat geskied aan die toneel wat ons aan die eierbroodjie te danke het nie. Daarvoor was die trop te ongekonsentreerd. Boonop was dit bewolk en donkerig. Die wyehoeklens het oor die afstand tussen ons en die buffels aan die oorkant van die dam maar broekskeur gehad.
Soveel buffels saam het ons egter nog nooit gesien nie. Die wereld was swart. Die kollektiewe gebulk in die gryse oggend was iets om te hoor. ‘n Swerm bosluisvoels het soos ‘n wit wolk bo die buffeltrop gehang. ‘n Wildtuin-ervaring uit die hoogste rak voorwaar.
Net voor die eerste stoffies sigbaar begin raak het, het ‘n ou met ‘n kragtige bakkie langs ons stilgehou, een vinnige kyk gegee en weggery. Watter belewenis het daardie arme drommel nie gemis nie!
Maar uit sy verlies het ons weer geleer. In die toekoms gaan ons regtig minder ry, ry en nogmaals ry en langer by ‘n dam sit en wag. Die beloning kan aardig wees.
En vir petrol betaal ‘n mens deesdae buitendien jou ore van jou kop. (HvD)
