May 31, 2016 | Vars Blog
In die laat jare vyftig was “Tant Bella” (die lang ontslape Hotel Belvedere in Kerkstraat, Pretoria) se “tee” ‘n gewilde verversing onder Kollegemanne. In aansluiting daarby was in die koshuis selfs ‘n sogenaamde “boozeklub” – eufemisties bierklub genoem – met die leuse: “Tee verdra geen onreg nie”. Ek verskyn links in die voorste ry van die klub se 1959-span.
Vrydagaande het ons gewoonlik “Tant Bella” besoek. Ons kaptein , Ralph van Schoor (blonde kêrel, regs voor, het die septer geswaai. Omdat hy met twee beurse geseën was, kon hy bekostig om die drankies te koop op voorwaarde dat elkeen sy bek hou en drink wat hy kry. As ons kaptein sê “rum” is dit “rum”, al smag jou lyf in daardie stadium na tamatiesap!
Desondanks het al die lede in mindere of meerdere mate pilare van hul gemeenskappe geword. Maar dit net terloops.
‘n Gesenkwaardige aand in die geskiedenis van die eerbiedwaardige (?) klub was in 1959 toe ook die eerste verjaardag van die Aula gevier is. ‘n Deftige okkasie. Die “Boozeklub” het daardie aand op die ou atletiekbaan (waar die Musaion nou staan) sy eie feestelikheid onderneem – minder deftig as die Aulastorie maar kwalik onoortrefbaar in vrolikheid.
Terwyl die tjello’s in die Aula tril, was ons klub naamlik versamel om ‘n taamlike kwota metiel-alkohol wat een van ons – ons kaptein – die middag uit ‘n Fisika (prakties)-klas verduister is. Of was dit dalk etielalkohol? Dit was in elk geval nie ‘n giftige of dodelike vloeistof nie.
Ons het die brassery almal oorleef. Maar al het die konkoksie wat bestaan het uit die inhoud van die verduisterde flessies uit ‘n laboratorium en ‘n ruime byvoeging van Coke en ys ons nie doodgemaak nie, het dit wel ons gemoedere sterk beïnvloed. Ons het luidrugtig, uitdagend , waaghalsig, miskien roekeloos en – in een geval – selfs ietwat obseen geraak.
Destyds was aandpakke natuurlik “tradisionele drag”: Aanpakke met swart strikkies en stywe borshemde, party kunstig geborduur en so. Vroue het swiepende lang rokke gedra. In elk geval, met pouse beweeg van die statige gaste toe na buite om Pretoria se verfrissende lentelug in te adem. Op daardie oomblik pak die drang een van die metiel-drinkers om van al sy klere ontslae te raak en die Aula se stoep op te storm met die kreet op sy lippe: “Wie ken my gat in ‘n vreemde stad?”
Of iemand later gesig en gat kon bymekaar bring, weet ek nie. Die deftige gaste was egter van verontwaardig tot getraumatiseerd en die owerheid allesbehalwe geamuseerd. Arme Kollege was weer in die hondehok as’t ware – geruime tyd nogal.
‘n Ander lid van die broederskap had ook sulke kaalnaelplanne, maar verdwaal en eindig toe met sy kaal bas in die stort op: ‘n goeie plek om heen te verdwaal met ‘n kaal bas. Net jammer hy het vergeet om eers ontslae te raak van sy nuwe “suede” skoene (is daardie “suede” en seemsleer dieselfde ding?) Hy kon nie weer sy “suedies” aantrek nie, buiten agter die beeste op hul plaas aan.
Lank voordat kapings en ontvoerings en die klas ding in Suid-Afrika alledaags geword het, het ‘n klompie lede van die klub een aand ‘n meesterplan in aksie gestel om ‘n gehospitaliseerde vriend, Jas Wasserman, uit die H.F. Verwoerd te gaan haal vir ‘n Fonteineparty.
Dit het vir nog ‘n gedenkwaardige aand gesorg.
In ‘n stadium word hy die slagoffer van ‘n overwagte laagvat. Die verband om sy vinger wat ‘n paar dae vantevore geopereer is, is skielik ‘n bloedige pappery. Die pasiënt is ‘n uur of wat later bekwaam deur sy maters in sy bed teruggehelp.
Die dokters het net die volgende oggend maar moeilik gesluk aan die storie van die nagmerrie wat Jas in die middel van die nag uit die bed laat val het, bo-op die stukkende vinger. En die aroma wat om hom gehang het, was beslis nie dié van eter nie!
Maar dit was lank, lank gelede. Ek en Piet Henning (regs agter) van Louis Trichardt sien mekaar nog een keer per jaar by ‘n kamp van Kollegemanne uit daardie bewoë dae in Balule in die Krugerwildtuin – almal 75 plus. Ons kuier nog ‘n hond uit die bos – maar darem strate sediger as toe ons 18/19/20 jaar oud was. Ons drink nou hoofsaaklik flouerige Skotse watertjies en ‘n wyntjie of twee. Skoon alkohol met coke? Is jy dan laf, vriend!
May 30, 2016 | Vars Blog
“Iewers is ‘n skroef los as tronkdeure oopgaan vir moordenaars, terroriste, rowers en verkragters, terwyl ‘n joernalis gevonnis word tot ‘n jaar agter die tralies net oor sy gebondenheid aan die eer van sy beroep”.
Hierdie is dalk die “gevleuelde woorde” uit my lang koerantloopbaan wat ek met die grootste behae onthou. Al langer as 20 jaar lank.
Met Andries Cornelissen nou so in die nuus oor die roeringe by E-nuus, dink ek daaraan. terug. Die nimlike Cornelissen was toe nog ‘n jong verslaggewer by Beeld. Hy het by die tronkdeure omgedraai oor sy weiering om ‘n polisieverklaring af te lê. Hy is gedagvaar nadat Peter Mokaba sy gewraakte slagspreuk “Kill the farmer, kill the Boer” op ‘n vergadering in Johannesburg herhaal het.
Cornelissen se berig et die polisie op hom laat toesak om ‘n verdere verklaring te kry. Sy standpunt was ten enemale suiwer: Daar is my berig vir almal om te lees, ek het niks by te voeg nie. Beeld het hom gesteun. Die uwe was toe hoof van koerante van Naspers en midde-in die stryd. My steun was volomondig by Beeld en Andries Cornelissen.
Die omstrede artikel 205 van die Strafproseswet is doerie tyd nogal kwistig teen persmense ingespan om inligting uit hulle te wurg. Dit is die bepaling wat ook teen Cornelissen ingespan is. Toe hy weier om ‘n verklaring af te lê, is hy summier hof toe gesleep. Landdroste J.F. Zeelie en R.G. le Roux het hom skuldig bevind en ‘n jaar tronkstraf opgelê.
Namens Cornelissen is by die Hooggeregshof appèl angeteken teen landdroste Zeelie en le Roux, die Minister van Justisie en die Prokureur- generaal van die Witwatersrand.
Cornelissen is uiteindelik deur die appèluitspraak van tronkstraf gered ná ‘n openbare storm waarin die belangrikste politieke partye, waaronder die NP en die ANC, hul teenkanting teen die howe se stoomroller-optrede teen koerante op rekord geplaas het. So is die openbare mening soos nog nooit nie gesensiteer oor drakoniese maatreëls wat die taakvervulling van koerante belemmer, en selfs joernaliste se lewens op die spel kon plaas deurdat hulle in bepaalde omstandighede as agente van die wetstoepassers gebrandmerk kon word.
Mnr. Cornelissen het reeds deur sy berig te skryf en dit te laat publiseer, meer as enigiemand anders gedoen om die aangeleentheid te openbaar en dit só onder die aandag van die Polisie en die aanklaer te bring, het regter M.J. Stegmann bevind.
.’Verder wou hy nie betrokke raak nie. Sy vryheid onder die reg, en sy reg op privaatheid, laat hom natuurlik toe om daardie houding aan te neem. ”
‘n “Verfrissende uitspraak”, het ek dit in ‘n verklaring genoem. Dis op Google. “Die jong mnr. Cornelissen het lank met ‘n swaard oor die kop geleef. Dié verfrissende uitspraak maak die stryd wat in goeie geloof teen sy skuldigbevinding en vonnis aangeknoop is, egter dubbel en dwars die moeite werd. Saam met die swaard oor mnr. Cornelissen is ‘n sware juk op joernaliste en koerante verwyder. ”
Oor Conelissen het ek al gehoor dat hy nie altyd gediend is met “öu toppies” se menings oor alles en nog wat nie. Hoop darem dat hy oor hierdie “ou toppie” se steun in daardie opspraakwekkende saak goeie herinneringe het.
(Naskrif: In die Weekly Mail is my aanhaling as een van die aanhalings van die jaar uitgesonder. Dra by tot my behae.”
May 30, 2016 | Vars Blog
Johan Bekker, HvD, Hans Kruger en Pierre le Roux “kaap”‘n donkiekar op ons 1961-rugbytoer.
Rugby was in my tyd in Kollege (1958 -1962) ‘n saak na aan die gemeenskaplike hart. Groot wedstryde is gespeel, en dikwels gewen, want latere provinsiale spelers soos Nic Bojé, Proppie Goosen, Henry van Vuuren, Dries Pretorius en Koos Claassens was derduiwels.
In 1961 gaan toer Kollege se span na Vrede, Harrismith, Volksrust en Ladysmith. Ek wat nogal kan ooplê lyn toe maar ‘n ongelukkige lugtigheid op die verdediging openbaar, is ‘n verrassende keuse as een van die vleuels. Op ‘n groot rugbydag speel ons span in die hoofwedstryd teen die tuisspan. Ek is daardie dag vlagman.
In ‘n kritieke stadium van die wedstryd kry Kollege ‘n strafskop, amper op die halflyn. Dries Pretorius wat kon skop soos ‘n muil, mik pale toe. Die bal trek goed, hy trek goed… Ek wys dis oor. Die ander vlagman beduie dis mis. Terug voor die paviljoen, te midde van ‘n energieke geboe van die tuisskare, skree ‘n ou vir my: “Was hy oor?”
“Nee,” skree ek terug, “hy was mis.”
“Nou hoekom wys jy hy was oor?”
“Omdat hy amper oor was!”
In Kollege se folklore is daardie antwoord van my as ‘n voltreffer aangeteken. Laat my egter maar bely: Dit was nie ‘n stukkie flinkdink nie. Ek kon op daardie oomblik aan niks anders dink om te sê nie! Oor of mis, ons is met die beker huis toe.
Die onvergeetlikste rugbymomente het nie altyd op die veld afgespeel nie. Een was die aand ná ‘n belangrike wedstryd in Danville, ‘n woonbuurt wat nou nie juis met Waterkloof kan vergelyk nie. Vroue met krullers in die hare en sigarette skuins in die mond kom moedig hul plaaslike helde al gillende aan.
Proppie Goosen -uithaler-skrumskakel.
‘n Blondine langs die veld trek een van ons senters, wyle Piet (Gandhi) Lategan, se aandag. Hy pyl dadelik op haar af toe toe die eindfluitjie blaas. Goed, sy sal saamgaan inryteater toe. Eers toe hy by die koshuis terugkom, vermoed hy onraad. Hy vat-vat aan sy agtersak — en bevind tot sy diepe ergernis en verleentheid hy is in sy eie motor van sy beursie be-vry.
Die nimlike Piet Gandhi sien ‘n keer nie vir ‘n kritieke Fisikatoets kans nie. Hy doen alles in die boek wat nodig is om so siek soos ‘n hond te lyk: kladpapier onder die tong, oordosis purgeermiddel en wat nog. Toe kommandeer hy die (netjieser) kamer van ‘n buurman op en ontbied ‘n ouerige dokter, wat hom deeglik ondersoek en sonder aarseling ‘n doktersertifikaat uitreik.
So ver so goed. Maar die volgende middag staan die dokter vir ‘n onverwagte opvolgbesoek voor die deur. Hy vind die regmatige eienaar van die bed op die naat van sy rug vir ‘n middagslapie. Voordat dié kon protesteer, is die koorspen in sy mond. Perdfris, is die bevinding. “Jy kan maar opstaan. Die medisyne het gehelp.”
Kan om die dood nie onthou of Piet toe gaan skryf het, en met watter gevolge nie.
* Volgende aan die beurt: Kollege se “Boozeklub”.
May 26, 2016 | Vars Blog
More uit Melkbos
As dit pap reën, moet jy skep, lui die spreekwoord. Hoe liewer jy vir pap is, hoe ruimer skep jy natuurlik. ‘n Geleentheid om werklik ruim te skep, is Sabiepark se jaarvergadering, gewoonlik die eerste Saterdag in Julie. Die pap word deur Sjangaanvroue in tamaaie ysterpotte op tamaaie oop vure gaargemaak.
Pap en sheba in Sabiepark.
Die jaarvergadering word in ‘n spesiale markiestent in ons pragtige piekniekplek langs die Sabierivier gehou. Terwyl die prate gepraat word, hoor jy seekoeie snork. Soms dwaal ‘n paar leeus op die oorkantste oewer rond. Alles pure plesier.
Ná die pratery verskuif die aandag na die kospotte – die plesier hou nie op nie. Grawe vol gloeiende kole word op die gemesselde braaiplekke omgekeer. Gou vul die reuk van tjops, wors en wat nog op die swaar draadroosters die lug. Voordat jy aansit, gaan skep jy jou pap by ‘n vuur. Party ouens, soos ekke, doen dit met soveel vrymoedigheid dat besorgde gades ons soms moet aanspreek.
Maar daardie pap, lekker stywerig, en die sheba wat daarmee saamkom – ‘n heerlike, geurige tamatie- en uiesmoor volgens ‘n resep uit eie bodem – is koningskos, hoor. Hou maar die nagereg en die fensie slaaie. Pap en vleis – dis my dis.
Jacob en Thomas by die pappotte, 2008.
Sit nou wel nie langbeen om die pot en skep die pap met jou vingers nie; maar niks kom nader aan kleintyd se poetoe-ervarings doer in Babanango se kontrei in KwaZulu-Natal nie. Onthou goed hoe ek en niggies Lina en Elsa in die jare 40 agter Oom Martiens en tannie Dinah Maritz se plaaswinkel naby Slilutshana om ‘n reusepot gesit en pap eet het. Saam met die Zoeloes het ons die poetoepap met die hand geskep, in bolletjies gerol en dan heerlik gesmul.
Die gemeenskaplike pot pap is ‘n tradisie wat plek-plek voortleef, verstaan ek. Maar weet die moderne stadsmens steeds hoe? “Jy moet dit met jou vingers eet. Vat n skeppie en brei dit bietjie met jou vingers…. jy sal nie glo hoe dit die tekstuur en ook die smaak verander nie. Dan vorm jy n lepel met jou duim en skep die sous daarmee op, sit dit in jou mond en kyk in die verte met n dromerige uitdrukking wyl jy kou, ” raak omroeper Andre Walters amper liries. Hy het sy pap-ruteel as kind geleer by die Sjangaans wat saam met sy pa op die kopermyn by Messina gewerk het.
Andre en ‘n menigte ander het hul pap-stories opgedis nadat ek op my Fb-blad as’t ware die pappot geroer het oor die netelige onderwerp: Kapenaars en pap. ‘n Stukkie Kaapse kultuur wat my dadelik beetgekry het toe ek in 1992 uit die Vrystaat inkom, was die gretigheid om altyd en oral ‘n botteltjie wyn oop te maak, het ek geskryf. ‘n Stukkie Kaapse kultuur wat ek na amper 25 jaar hier te lande nog nie kan kleinkry nie, is egter die redelik algemene renons in pap.
In vino veritas, in pap is plesier, glo ek. Vele Kaapse vriende glo daarenteen dalk soos die Kaapse tannie van wie joernalis Tienie Fourie vertel. Sy het hom jare gelede ernstig gewaarsku: Mieliepap gee n mens ‘n hartaanval! Of so iets.
Soms swig ou vooroordele verrassend vinnig. Tokkie maak ‘n pap wat weerstand nogal kan laat verkrummel. In die resep is o.m. baie kaas, room en suikermielies. Op ‘n lieflike laatsomermiddag is nou die dag hier gebraai. Een gas trek sy neus op vir die aanbod van pap. Sit nie sy mond daaraan nie, dankie.
Iemand skep tog wel vir hom ‘n porsie. Toe hy dit in het, hou hy dadelik sy bord uit: Nog ‘n skeppie mielie-souffle, asseblief! (Wat is tog in ‘n naam?)
Tienie Halgryn van die Suid-Kaap onthou ‘n soortgelykle ervaring in die Hel by Calitzdorp in 1959. Hy maak pap en almal trek hulle neuse op. Pap klaar gemaak en hy gaan was gou die pot. Kom terug. Nie n krummel pap oor nie. Hy glimlag nou nog altyd daaroor.
Agter die “biltonggordyn” is dit natuurlik ‘n ander storie. Sommer baie Vrystaters en Transvalers eet elke oggend getrou hul bord mieliepap – krummelpap, slap pap, stywe pap, pap met ‘n vleisigheidjie of sous daarby, pap met melk en suiker … Alle soorte pap – net nie “met sampioene en sulke nonsense nie, want dit bederf die smaak.” Die definisie van ‘n Transvaalse hamburger? Twee snye stywe pap en n slappap-vulsel, aldus Stephan Schoeman.
Om die kultuurgaping tussen noorderlike pap-eters en suidelike nie-pap-eters te probeer vernou, het Barnard Beukman, redakteur van Beeld, ‘n voorstel: “Dalk moet julle papeters ‘n gids uitbring oor watter wyne die beste gaan by watter manier die pap voorberei is….”
Miskien iets om aan te herkou. Laaste woord behoort egter aan oud-kollega Ollie Olwagen: “” Ek stem vir ‘n monument wat aan die pap opgedra word. Niemand sal dit wil papslaan nie!” (hvd)
May 20, 2016 | Vars Blog
Modderbad
More uit Melkbos
Met die terugdink aan Kollege en Asterhof se dinge in die vorige blog bokspring my gedagtes wild. Dit gee ‘n sprong amper 50 jaar terug. Na die jaar 1958 toe ek, ‘n manhaftige 17-jarige, my as eerstejaar-student aan die deurlugtige Universiteit van Pretoria aan die poorte van die geliefde ou Kollege-tehuis op die kampus aanmeld.
Op daardie geliefde kampus is ‘n ienk toentertyd nog behoorlik gedril. Dit was modderbaddens, die “pil” (‘n aaklige konkoksie met o.m. duiwelsdrek), “nagligte”, “gatpaarties” en “p-paarties” — elkeen ‘n verskrikking op sy eie, veral as die doel was om ‘n element van weerbarstigheid te tem!
Wat ‘n “gatpaartie” of ‘n “p-paartie” behels (die “p” staan nie vir petrol nie!), behoort selfs ‘n oningewyde seker sonder veel moeite te ontsyfer. Genoeg om te sê: agterna was jou sitvlak potblou en jy van jou kroontjie tot jou toontjie nat.
‘n Ienk kon maar weet: vir ‘n jaar lank is hy ‘n lyfeiene vir ‘n veeleisende senior (hoeveel honderde sokkies het ek nie gewas nie!) Hy sou ‘n paar keer moes inpak en “trek” (met al sy klere, al sy boeke, al sy koffers). Hy sou moet “more meneer, middag meneer, naand meneer, reg meneer, goed meneer” tot by die ontheffing na die tradisionele modderbad en pil.
Op daardie welaangename dag as die jakarandas kort voor die eksamen begin blom, het die geel knopie met die K finaal gewaai — een wat terwyl dit nog op die bors vertoon is, nogal vir sulke komieklike situasies kon sorg soos in die vorige blog beskryf is. Toe Kollege en Asterhof ‘n “inter-sleep” kerk toe gehad het en die ienks toe so man-meisie-man-meisie langs mekaar sit: “K, A, K, A, K, A …!”
Broek-raid
‘n Jaar van groot nederigheid was dit. Maar as dit verby was, het jy behoort. Jy het soos vir ‘n dierbare nooi lief geword vir ‘n plek van baksteen en beton, ondanks sy dun klapperhaarmatrassies, tekort aan warm water, middelmatige kos en die kwaaiste seniors op die kampus (virt een moes jy selfs in die winter eers die toil;et se bril warm sit!). Jou hart was in jou borskas soos ‘n uitgeswelde adamsvy, omdat jy geweet het jy is getoets en is nie te lig bevind nie.
Klop dan in deesdae se eerstejaar-studente ander soort harte? Ek wonder.
Party ouens het met Fisika geworstel. Ander met Romeins-Hollandse Reg. ‘n Derde groep met Toegepaste Wiskunde, en so aan. Maar ander noodsaaklike kennis is ook vroeg-vroeg aangeleer. Soos die sogenaamde “broek-raid”. Vir die jonger geslag: twee groepe manne (gewoonlik van verskillende koshuise) pak mekaar in die middel van die nag en trek mekaar se broeke uit — na ‘n woeste gespook, geknoop en geruk-en-pluk. ‘n Man moes net keer vir skade.
Agterna was die foto’s van ondernemende amateur-fotograwe glo buitengewoon gewild in plekke soos Asterhof en Damestehuis (die Fant) waar met grote konsentrasie gesigte en ander verskuilde eienskappe met mekaar verbind is.
P-paartie
Lentedag was behoorlik ‘n okkasie. Koshuise het op allerlei gebiede meegeding: van musiek tot toutrek. ‘n Senior het my so bekyk en besluit ek lyk na die regte jongelied om die koshuis in die afdeling blommerangskikking te verteenwoordig. My oplossing was om twee rooi roosblaartjies op die vloer van die Klubsaal lop te tel en op die wit suiker in ‘n kafeteria-skuierpotjie te drapeer. “Druppels bloed op ys” het die tweede prys gekry vir oorpronklikheid. (Die Rautenbachsaal was toe nog net ‘n visioen.)
Die jaarlikse ienksport was eweneens groot. Die eer van jou koshuis was ook hier op die spel. Die ienks is behoorlik gedril en deur hul passies gesit. By die ienksport moes jy uithaal en wys watter soort murg jy in jou pype het.
Aan elke koshuis is ‘n kleur toegeken.Wat ons kleur in 1958 was, kan ek nie onthou nie. Onthou egter goed die jaar toe Kollege vir sy sonde die kleur pienk toegeken is. Vir die hoogtepunt van die byeenkoms, die huiskomitee se aflosnommer, kry die manne toe ‘n ingewing. Hulle verskyn op die baan in sulke enorme pienk bloemers wat by ‘n afslagwinkel aangeskaf is — en hulle wen ver. My val die eer te beurt om met ‘n wapperende bloemer die lint te breek – die tweede jaar in ‘n ry.
Maar ek loop my storie vooruit. Later vertel ek meer van die latere vreugdejare in Kollege waar ek tot in 1962 welgeluksalig sou vertoef. – (hvd)
(Die blog oorvleuel sterk met een van verlede jaar rondom Kollege se eeufees. Jammer as ek lesers verveel. Maar wat die hart van vol is …..)
