Feb 18, 2009 | Hennie van Deventer se Blog
In Carl Niehaus se matriekjaar in 1977 het sy ma ‘n nuwe huisbediende , Mary, in diens geneem. Niehaus beskryf haar as jonk, lank en skraal “met vlytige hande en ‘n bree, vriendelike glimlag” (Om te veg vir hoop, Human & Rousseau, bladsy 41).
Een middag, terwyl sy besig was om skottelgoed te was, het hy besef dat sy vir hom aantreklik is. ‘n Ruk lank het hy dit geniet om na haar daar by die opwasbak te kyk … toe begin die skuldgevoelens. Hy is wit, sy is swart: hy mag nie die “oulike kuiltjies in haar wange sien wanneer sy lag nie”.
Oor die onmoontlikheid van die situasie het hy “stug en ongeskik” met haar geraak. Later het sy hom ook nie meer met ‘n glimlag gegroet nie. Een middag toe hy tuis kom, was sy afgedank. Sy was, volgens sy ma, “te astrant”.
Jare later het hy een nag in die tronk wakker geword en Mary onthou. Eers toe het hy hom die lang ontwykte vraag veroorloof: “ Is sy afgedank omdat Mamma gesien het hoe ek na haar kyk?”
Feit of verdigsel? Dis enigiemand se raaiskoot. Na al die Carl Niehaus-bog wat in die laaste dag of drie oopgekrap is, begin ‘n ongemaklikheid wat ek met die eerste lees van hierdie vreemde anekdotetjie ervaar het, egter weer aan my knaag.
Dalk is ek nou te skepties oor als wat hy kwytraak. Dat die man ‘n ryke verbeelding het, het ons egter tog al vasgestel. (HvD)
Feb 18, 2009 | Hennie van Deventer se Blog
‘n spitsvondige vriend wat in sy lewe ‘n menige trefferopskrifte vir Huisgenoot en Volksblad geskryf het, Ollie Olwagen. Die “gedokterde” omslag kom van Hildegard Martin van Melkbos se behendige rekenaar, op HvD se diaboliese versoek.
‘n Mens voel om die vuisvose Carltjie nou uit te los – laat hom maar in stilte in sy eie vet braai – maar vir hierdie laaste stoutigheidjie uit Melkbos was die versoeking darem net te groot; veral na daardie holrug-geryde selfverontskuldiging dat alles net apartheid se skuld is.
Met apologie aab die oorspronklike ontwerper, Wiekie Theron, die uitgewers wat Niehaus in 1993, soos die Engelse se, vir ‘n “ride gevat” het, Human & Rousseau … en aan almal wat dink: nee aarde, dis darem ‘n onnodige hou onder die belt. (HvD)
Feb 17, 2009 | Hennie van Deventer se Blog
Op Sowetodag, 16 Junie 1976, was Carl Niehaus se skool aan die Wes-Rand oorgehaal vir ‘n hengske waatlemoenfees. “ Die rye, groen ovaalvrugte is in die skadu agter die hoofgebou onder sproeiers nat en koel gehou.”
So lees ek in die kloeke Niehaus se boek van “selfontdekking”, Om te Veg vir Hoop, op bladsye 35 en 36. (Die boek het in 1993 by Human & Rousseau verskyn.)
Niehaus borduur verder: “Ek en ‘n paar maats was besig om die staaltafels waarop die vrugte oopgesny en uitgedeel sou word, op te slaan toe die skoolhoof ons roep. Die kluis waarin die skyfskietgewere opgesluit is, was langs sy kantoor en het oopgestaan…”
Op gesag van dié veteraan-ANC-stryder het ons dit dat die waatlemoenfees toe summier afgestel is en dat die seuns aangesê is om elkeen ‘n .22-geweer te gaan haal om hulle te bewapen teen die “hordes skoolkinders uit Soweto” wat volgens gerugte blanke skole sou aanval.
Niehaus het “ oorweldig gevoel deur die eise van daardie geweer in my hande.”
So kan ek aangaan, maar genoeg is genoeg. ‘n Waatlemoenfees in die hartjie van die winter, bid jou dit aan. Sproeiers aan aan die agterkant van die gebou om die waatlemoene op 16 Junie koel te hou – moet jy daaroor lag of moet jy huil?
In Boesmanland sê hulle nie iemand lieg nie. Hulle sê hy het ‘n baie ryke verbeelding. Carl Niehaus – “doktor” Carl Niehaus vir sommige wat alles vir soetkoek opeet – openbaar hier inderdaad ‘n uiters ryke verbeelding.
Kom ek sê dit prontuit: as jy so oor ‘n skool se waatlemoenfees kan lieg, kan jy oor enigiets lieg.” (HvD)
Feb 16, 2009 | Hennie van Deventer se Blog
Die land is in 1988 aangegryp deur ‘n driejarige steekhaarbrakkie, Josef, se wanhopige pogings om die bebloede liggaampie van sy lewenslange maatjie, Lucky, in Bellville uit die pad te sleep. Die verkeer in ‘n besige straat in Brackenfell het honderde meter ver opgedam en motoriste het aangedaan die heldhaftige Josef aangemoedig terwyl hy met Lucky sypaadjie toe sukkel.
Lucky, ook ‘n steekhaarbrakkie, is in spitsverkeer doodgery en Josef was duidelik verpletter. Die hondjie kon eenvoudig nie ophou treur nie totdat sy eienaar oortuig geraak het die dood sou ook vir hom die genadigste uitweg wees.
Hondeliefhebbers landwyd wou egter niks daarvan weet nie. Ten einde laaste het Josef ‘n gelukkige nuwe tuiste gekry – en nuwe geselskap in die vorm van die nuwe baas se eie steekhaarbrakkie.
Josef se laaste liefdesdaad is later deur die Bond teen Wreedheid teenoor Diere met ‘n eerbewys bekroon – een van die eerste troeteldiere wat daardie eer te beurt geval het.
Verstommende verhale van hoe honde aan hul meesters en here verknog raak en van hondehelde se doodsveragtende optredes om geliefde base in die uiterste nood met hul eie lewens te beskerm, is wyd opgeteken. In my eie hondeboekie, ‘n Vriend vir altyd –
honderde hondestories (Human & Rousseau, 2000), is verskeie opgeneem. ‘n Jaar na sy verskyning, op 9/11/2001, het ‘n gidshond die wêreld se respek verwerf deur sy blinde eienaar uit een van die brandende toringgeboue van die Wêrelhandelsentrum tot veiligheid te bring.
Dat opperste toewyding nie beperk is tot tussen mense en honde nie, word deur die verhaal van die twee maatjies Josef en Lucky gestaaf. Selfs twee twee honde wat blykbaar wildvreemd vir mekaar was, het ‘n amptenaar van die Universiteit van Kaapstad in De Waalrylaan ook met hul honde-deernis geroer.
‘n Duitse herdershond-kruising was besig om sy naam gestand te doen deur ‘n beseerde bulterriër-kruising langs die uiters besige snelweg te begelei. As die bulterriër agter raak, het die straatwyse wolfshond telkens teruggedraai en hom met die neus op die spoor gehou, weg van die voortsnellende motors af. Die bulterriër het sy dankbaarheid betoon deur die herdershond te lek en sy stert te kwispel.
Nog ‘n klassieke bewys van sulke honde-toewyding is Ben en Bill, twee jack russells van Averley, Engeland.
Ben, die groter een, het sy oë verloor toe ‘n boosdoener hom op straat met ‘n skerp voorwerp takel. Bill tree van toe af op as Ben se gidshond. Die eienaar van ‘n skuilplek vir honde het hom daaroor soos volg uitgelaat: “Baie mense voel jammer vir Ben, maar hy is doodgelukkig solank Bill aan sy sy is. Hy ruik hom uit en volg hom oral.”
Hierdie deerniswekkende vriendskap is deur ‘n TV-span verfilm. Meer as 5 000 mense het na vore gekom met die wens om die onafskeidbare twee aan te neem.
Hond vreet hond, lui die spreekwoord. Klaarblyklik is dit egter ‘n halwe waarheid. Hond waak ook oor hond. Hond red hond. Hond treur oor hond.
Soos die storie uit die Wildtuin oor die hartseer van Alexander, die dooie olifantbul, se maat, asook die storie van die swaeltjie van Parys se smart nadat sy wyfie deur ‘n motor getref is, behoort hierdie hondestories en hope ander met ‘n soortgelyke strekking skeptici twee keer te laat dink of diere wel emosie kan toon of nie.
Noem my maar ‘n romantikus, of iets erger, in my lewe het ek egter genoeg gesien, gelees en gehoor om te glo dat die mens gerus soms ietwat nederiger kan wees oor sy vermeende superioriteit in elke opsig oor die diere van die veld. (HvD)
Feb 15, 2009 | Hennie van Deventer se Blog
Twee swaeltjies dartel-duik sorgvry oor ‘n pad. Enetjie, die wyfie, se tydsberekening laat haar in die steek. ‘n Motor snel op haar af. Sy probeer wegswenk, maar te laat – sy word getref en syg op die teer neer, ‘n patetjiese bondel wit, blou en bruin veertjies.
Die mannetjie pyl besorgd na benede en kom sit by die sterwende wyfie. Haar oe raak al hoe dowwer en sy hyg na asem. Al waaraan hy kan dink, is om haar te voer. Hy gaan soek so vinnig soos hy kan lekker saadjies, en voer haar met ‘n oop bekkie en fladderende vlerke. Gretig probeer sy iets eet, maar sy het nie die krag om te sluk nie.
“Ek moet nog kos gaan soek,” dink die mannetjie raad-op. Hy los haar net ‘n paar sekondes alleen. Toe hy terugkom met ‘n tweede liefdesoffer, is alles verby. Die mooi voeltjie het haar laaste asem uitgeblaas.
Die mannetjie probeer haar eers weer voer; daarna probeer hy haar lewelose liggaampie met sy snawel uit die pad sleep. Hy fladder paniekbevange heen en weer om haar. Toe gaan sit hy langs haar en huil met ‘n oop bekkie – absoluut ontroosbaar.
Enkele daena die Wildtuin-sage van Alexander die olifant se skielike dood en sy maat se rou wat toeriste so aangegryp het, beland hierdie storie uit Frankryk per e-pos op my rekenaarskerm.
Miljoene mense in Amerika, Europa en tot in Indie het trane gestort toe hulle die foto’s sien wat deur ‘n onbekende fotograaf vir ‘n appel en ‘n ei aan een van Frankryk se topkoerante verkoop is, lui die teks.
Die koerant met die swaeltjie-storie het geglo verkoop soos soetkoek en al die eksemplare is opgeraap kort nadat dit op straat verskyn het.
Een van die reeks pragtige foto’s van die mannetjie se smart by sy dooie wyfie is hierbo herhaal. Ek weet nie wie om daarvoor erkernning te gee nie. Net so weet ek nie wie vir die teks verantwoordelik is nie.
Met die gevolgtrekking van die onbekende outeur kan ‘n mens egter moeilik verskil. Dit is dat voels klaarblyklik ook emosies soos vreugde en hartseer ervaar.
Is hierdie reeks foto’s dan nie die bewys nie?
Maar nou moet ‘n mens versigtig wees. Jy word gou-gou van “antropomorfisme” beskuldig – ‘n groot woord wat niks anders beteken nie as dat jy diere vermenslik.
In haar resensie van my olifantboekie Mayafudi (kyk die blog: “By die dood van ‘n olifant” enkele dae gelede) het die gedugte Cecile Celliers my met daardie voorhamer bygekom – en ek moet erken ek is dadelik woordeboek toe om agter te kom wat ek gesondig het. Dit was die eerste keer dat ek daardie geleerde woord teenkom.
Dat “antropomorfisme” vir sommige literatore ‘n doodsonde is, en dat baie dierekenners ook maar vinnig koes om tog net enige suspisie van so ‘n swakheid in hul wetenskaplike mondering te vermy, het hierdie leek daarna al hoe meer agtergekom.
Nou soek ek nie rusie met slim mense nie, maar wonder ek tog stilletjies: hoe verklaar ‘n mens die gedrag van hierdie swaeltjie en van Alexander, die groot ivoordraer, se maat as hulle nie tot “menslike” emosies soos diepe droefheid en liefde in staat is nie?
Ek het ook nog ‘n paar soortgelyke hondestories om te vertel, maar kom ons los dit tot ‘n volgende keer. (HvD)
