Apr 7, 2008 | Hennie van Deventer se Blog
Kyk, as daar nou ‘n doodernstige saak is, is dit ‘n begrafnis. Altans, so was dit in die jare van my jonkheid. Baie trane is gestort, snikke het deurentyd bo die somber orrelmusiek en treurige teem-sang uit die familiebank opgeklink. Dominee het strak sy boodskap gebring.
Deesdae is dit of ‘n element van onstigtelikheid soms wil inkruip. Veral huldeblyke is deurspek met humor, wat nie altyd ewe verfynd of subtiel is nie. Ook skyfievertonings oor die oorledene se aardse handel en wandel wek soms plesierige proeslaggies.
Herinneringe word in alle vorme opgediep, soos toe Oom Jan na ‘n lang en vrugbare lewe oorlede is. Bok van Blerk se De la Rey, De la Rey was in daardie stadium so plus-minus heelbo op sy ongekende golf van super-gewildheid. Oom Jan se swaer Gert lewer die huldeblyk en val weg: “My goeie ou swaer was mos mal oor De la Rey. Hy’t sommer saam begin sing en dans, veral as die lied op ‘n trekklavier uitgevoer word. Daarom vra ek nou nou ons ou vriend Sakkie om hier op die kansel te klim met sy pensklavier en De la Rey vir Oom Jan te speel en te sing soos net hy kan.”
Die arme leraar moes maar stram probeer glimlag. Maar moet ‘n predikant lag of moet hy huil as iemand sy huldeblyk so begin: “Koos, geagte vrinne, was mos ‘n opperste ou donner….”?
‘n Jong man sonder hare en met bo-arms soos koerantblaaie van al die tatoe’s het sy “ou toppie” in soortgelyke trant in herinnering geroep: “As sy moer gestrip het, het dit gestrip, hoor.”
Snaaks hoe dikwels dit juis seuns is wat aan hul afgestorwe vaders op so ‘n boerse wyse hul respekte betuig. Hier’s nog ‘n paar resente juweeltjies:
“Pa was darem lekker windgat met daai Honda Prelude van hom …”
” As daar iemand was wat Pa die bliksem in kon maak, was dit sy hardegat buurman …”
” Pa, die Stormers, het Saterdag darem weer gewen, Pa”, en dan vertroulik aan die begrafnisgangers: “Sjoe, Pa kon gatvol raak as die Stormers so sukkel.”
Een knaap het op die kansel geklim en vreeslik mooi vertel hoe ‘n saggeaarde man sy pa was. Hy het altyd vir sy kinders stories gelees. Sy pa het ‘n liefde vir die letterkunde by hulle ingedril en het nie gou kwaad geword nie. “Maar hy’t van niemand k-k gevat nie. ” Jy kon ‘n speld in die kerk hoor val.
Skyfievertonings kan soms baie openhartig en onthullend wees -die afgestorwene in vrolike stemming met sy Klippies en coke in die hand; die afgestorwene hand om die nek saam met sy pelle om ‘n braaivleisvuur met net bottels waar jy kyk; die afgestorwene op die rand van ‘n swembad waarin sy weduwee uitbundig plas met onbedekte torso … Gebruik maar die verbeelding.
My vriend Danie Krynauw (die vader van die gedagte dat hierdie blog die lig sien) onthou ‘n keer toe die kis voor die preekstoel op ‘n platform gesit is. Die begrafnisgangers het nie geweet dat die deksel ontbreek nie. Ook nie die dominee nie. Toe hy ‘n slag afkyk, is dit in die oorlede broeder se pofferige aangesig. Hy het van skok amper sy kunstande ingesluk!
Na die diens is die oop kis uitgetrollie binnehof toe. Een roubeklaer het gestaan met ‘n koffie koppie in die een hand en ‘n eierbroodjie in die ander. Toe hy omkyk en die lyk in die oop kis as’t ware onder vier oe sien, het die koppie kletterend die grond getref en die vorige broodjies wat verorber is, met een proes oor sy lippe teruggekom.
Selfs by die graf, in die hartverskeurende oomblikke van die laaste afskeid, duik onplegtige oomblikke op wat onuitwisbare indrukke laat.
Toe die kis begin sak op Reddersburg in die Vrystaat roep die weduwee met roue emosie: “Daar gaat hy!” Agterna kon niemand ongekwalifiseerd getuig dat dit nie dalk ‘n juigkreet van verligting was nie.
‘n Bejaarde ouma se hartsbegeerte was dat haar afgedwaalde kleinkind een van haar draers moet wees. Die ventjie word met groot moeite opgespoor. Hy daag op in die uitdagende drag van sy generasie en met ‘n getinte waaierkuif soos ‘n hamerkop. Hy help dra, Toe die ander blommetjies strooi, waai hy sy hand heen en weer met twee uitgestrekte vingers en se hard, sodat almal kan hoor: “Sight you, my Oumatjie.”
‘n Dominee vertel die oomblik toe hy langs die graf “amen” se, voel hy hoe die grond onder sy voete begin verkrummel. Die wal van die graf dreig om in te stort. Hy raap hom toe op en, met fladderende togapante, spring hy soos ‘n wafferse ribbok bo-oor die graf na terra firma.
By die tradisionele tee en toebroodjies na die tyd kom een van die familielede na hom, gee hom ‘n pluimpie oor die mooi begrafnis en vra dat hy presies net so begrawe wil word – met daardie simboliese triomfsprong oor die dood en al.
Simboliese triomfsprong oor die dood!?
Gelukkig, se die dominee, was sy mond vol kos, en was dit nie nodig om ‘n diplomatiese antwoord uit te dink nie! (HvD)
Apr 3, 2008 | Hennie van Deventer se Blog
Ses weke nadat die pot hier in HvD se Blog geroer is oor Mxit-taal en die aanslag daarvan op beskaafde kommunikasie, basiese grammatika en die respek vir dissipline is hierdie gryse se onrus allesbehalwe besweer. Trouens, tot my afgryse het ek nou aan Mxit selfs ‘n donkerder kant as net sy skadelike opvoedkundige impak ontdek.
Dit tref dat in minstens twee hartseer-insidente van ‘n losbandige lewenswyse onder jong mense die naam Mxit opgeduik het.
In Pretoria is ‘n 16-jarige verkrag na ‘n Mxit-afspraak met ‘n gesiglose vreemdeling. In die Kaap is baie trane gestort oor die dood van ‘n ma en haar dogter, ‘n oulike skoolmeisie van Milnerton, wat deur ene “Lee-Roy, haar Mxit-vriend van Delft” swanger gemaak is. Hulle is op pad dokter toe in ‘n fratsongeluk op die N1 deur ‘n tenkhouer vol wyn papgeval. Na die ongeluk is die Mxit-pappa net tjoepstil.
Dit sou onbillik wees om al die onheil op Mxit-taal se brood te wil smeer, net soos die blote bestaan van vuurwapens nie blameer kan word vir die moorde wat daarmee gepleeg word nie. Daardie goggataal met sy “heytas” en “mwa-mwa’s” kan egter nie sy hande in onskuld was nie. Sulke SMS’e is klaarblyklik ‘n kernelement van ‘n nuwe kultuur waarin jongmense ter wille van die avontuur toenemend waardes uitdaag en seksueel al hoe meer met vuur speel. Meisies is in daardie opsig glad nie teruggetrokke nie.
Dat SMS-boodskappe in Mxit-taal tussen volslae vreemdelinge instrumenteel was in die verkragting in Pretoria en die swangerskap van die Milnertonse skoolmeisie kan die vurigste protagonis tog nie ontken nie. Dit skep klaarblyklik nog ‘n gevaar waarop ouers, opvoeders en verantwoordelike volwassenes in die algemeen bedag behoort te wees.
Wat ek tevore hier oor Mxit as ‘n formele kommunikasietaal in kerkverband van my bors gekry het, wil ek nie herhaal nie. Belangstellendes kan eenvoudig terugblaai tot die webjoernaal van 14 Februarie. Druk net telkens die skakel “next” tot by webjoernaal nommer 17.
Nietemin, groot ongelukkigheid het in die gemeente ontstaan omdat die gemeente self sowel as die jong jeugwerkster in my skrywe geëien kon word. Die jeugwerkster (knap, ondernemend en suksesvol in haar bediening) was in trane. ‘n Diaken het in ‘n stomende brief aan die leraars gepleit dat hulle “ingryp” om ‘n “taaldebat” in die gemeente te keer. Een jong gemeentelid wou opsluit ‘n petisie begin om hierdie afwykende ouderling “onder sensuur” te laat plaas. Die dagbestuur van die kerkraad is byeengeroep.
Kort na die moles is ek Bosveld toe. Die uiteinde was dat ek na rustige besinning met ‘n wyntjie langs my kampvuur as ouderling bedank het. My sterk teenkanting teen Mxit as kommunikasietaal met die kerkjeug bly immers onwrikbaar. Ek kan my nie versoen met die moontlike indruk by wie ookal dat ek ook maar geswig en die weg van die minste weerstand ingeslaan het nie.
Langs dieselfde kampvuurtjie het ek ook ‘n ander insig gekry wat ek hier wil deel. Voordat ek daarby kom, meld ek darem net eers in die verbygaan prof. Wilhelm Jordaan se rubriek in Die Burger van 4 Maart waarin hy oor Mxit o.m. skryf: “Verban dit asseblief uit formele kommunikasie!”
SMS-taal floreer nou ook floreer in studente se werkstukke en vraestelle – dermate dat dosente al hoe meer “kodes” moet ontwar, skryf Jordaan in sy rubriek op grond van navorsing wat oor die kwessie gedoen is. “Gevaarligte is daar reeds. In baie studente se skryfwerk is die logiese opbou van ’n argument deur samehangende stellings afwesig. Wat dosente al hoe meer in werkstukke en vraestelle teëkom, is ’n telegramstyl en die losse opstapeling van bewerings waartussen geen duidelike verband gelê is nie, en bloot vaagweg op die vraag of probleem betrekking het.
Word studente hiervoor gepenaliseer, is hulle verbaas, selfs ontsteld. Met dié stellige verweer: ‘Maar al die feite is dan daar!’
“Dit is asof studente hul werk, en miskien die lewe in die algemeen, al hoe meer in SMS-lettergrepies bedink – flentertjies gedagtes wat op die een of ander magiese manier vanself tot ’n ordelike en verstaanbare geheel sal kom. Gaan dit só voort, kry ons dalk ’n nuwe spesie van die eens geroemde universitas magistrorum et studentium – ’n gemeenskap van geleerdes en studente, saamgesnoer deur die kuber-snelskrif van leë gedagtegange.”
Vir my was hierdie instemmende bydrae van die hoog gerekende Jorrie, ‘n oud-kollega van die jare her by Die Volksblad in Bloemfontein, soos manna. Ek het dadelik aan hom geskryf: “Ek lees jou rubrieke gewoonlik met plesier en instemming. Vanoggend se rubriek oor gemorstaal tref veral n sensitiewe snaar in my hart.” Hy was nogal verbaas om by my te hoor hoe diep die tentakels van taalvervlakking al strek.
Kom ons los dit daar. Terug na my tweede insig – een wat nogal aan my gevat het. Dit is eenvoudig dat nie ek of iemand van my geslag (die 60-plussers) hierdie Mixit-golf kan stuit of selfs net laat spoed verloor nie. Ons – die sogenaamde “un-cool ou omies” – het eenvoudig nie die geloofwaardigheid of invloed by jonger geslagte dat ons vermaninge hoegenaamd ernstig opgeneem word nie.
Die jonger garde bejeën ons generasie trouens afkeurend as uit die oude doos – die verpersoonliking van ‘n “ou orde” met uitgediende waardes, norme, standaarde, voorkeure en aksente. Hulle vertrou nie ons oordeel nie. Hulle bevraagteken wat ons dink en doen. Hulle reageer instinktief vyandig teen amper elke standpunt wat ons inneem – selfs as dit nie juis buitengewoon behoudend is nie.
Een jong man het daardie afwysende gesindheid brutaal gestel: “Ek sê altyd dis ‘n goeie ding as die ‘ou omies’ nie van ‘n jeug-ding hou nie. Dit bevestig dat dit ‘cool’ is.“
Nou-ja, jonger mense self sal nou maar moet opstaan teen hierdie onding Mxit. Hierdie “ou omie” gaan na dese sy mond daaroor hou – en hy weet in bepaalde kringe sal oor sy swye ‘n gejubel opgaan. Hy tree uit die debat met siddering oor die houding van so what as tieners nie kan spel nie, soos pas Maandag weer in Die Burger se jeugbylae Jip verwoord is.
Liewe jongmense en kinders, uit julle geledere moet ‘n volgende geslag professore, predikante, onderwysers, redakteurs, advokate en dies meer kom. Hoe op aarde wil daardie mense met hul klasse, gemeentes, lesers, howe en ander gehore beskaafd en verstaanbaar in “SMS-lettergrepies” en met “flentertjies gedagtes” kommunikeer?
Dis laat in die dag as hierdie tydsgees van kannie worry nie die heersende gees onder jongmense is – en dan nog gekondoneer word deur volwassenes van wie ‘n mens meer insig sou verwag het. (HvD)
