Apr 20, 2008 | Hennie van Deventer se Blog
‘n Mens wil ook nie al jou skandes uitlap nie, maar toe die gesprek oor persoonlike verleenthede eers koers kry, skiet drie van my eie pynlike herinneringe soos proppe in ‘n skottel water na die oppervlak. Nommer een word deur Fred Mouton hierbo uitgebeeld op die omslag van my reisboek, Oos-Wes-Reismoles. Dit was die dag toe ek Amerika as’t ware binnegeval het.
Ek bloos ook nou nog oor ‘n ander Amerikaanse insident – ene met ‘n swaaiende jaspant en ‘n elegant-geklede vrou se parfait in ‘n restaurant in Chicago. Dan was daar die keer op Vrede se rugbyveld toe ek in die aarde wou insink….
Hoekom die nou ou koeie weer uit die sloot grawe? Wel, als het begin met die ski-stories in hierdie webjoernaal op Vrydag 11 April met die titel Staaltjies van straaltjies (blog 4).’ n Week later, op Donderdag 17 April , is die saak verder gevoer met die stuk ‘n (Ont-)blote ongelukkie (blog 2). Intussen is die Van Deventers se eettafel vuurwarm gesels met onthou-stories van penaries wat graag liewer vergeet sou wou word.
Die val van HvD op die boek se omslag geskied met ‘n helikopter op die agtergrond. Juis. Dit was die dag toe ons in 1976 in New York geland het. Die helikopter moes ons na Newark neem vir ‘n vlug na Boston. Toe die affêring land, dag ek hier’s Newark. Ek kommandeer die gesinnetjie met die trappies af, bagasie in die hand. Die helikopter begin woer-woer om weer op te styg, en tot my ontsteltenis ontdek ek ons is nie op Newark nie, maar op LaGuardia.
Ek vloog om en storm. In die proses kyk ek die ketting op kniehoogte skoon mis. Toe ek dié tref, trek ek soos ‘n vrot vel. Broek stukkend, knie bloei en besitting verstrooi op die teerblad van LaGuardia. Die lugwaardin is vinnig by die trappies af om laasgenoemde te kom help versamel en die gevalle passasier op die been te help. My waardigheid was geruime tyd verlore, veral toe Marisa (3) juigend uitroep: “Pappa val!”, en Tokkie sluk-sluk om haar lag te bedwing.
Oor wat in die restaurant gebeur het, kan elkeen met verbeelding seker raai. Die les was: moenie met ‘n jas aan in ‘n smal gangetjie tussen die tafels deur te probeer wurm nie. Want as jou jaspant die parfait van ‘n vrou in ‘n swart aandrok in haar skoot laat beland, voel jy laer as die laagste wurm-spesie. Gelukkig was daardie Yank-dame die dierbaarheid self. Haar “never mind, never mind” en “it’s not your fault” was egter skrale troos. Dit het nie my gemoedstemming verbeter of my swaardvis beter laat proe nie.
Op Vrede was ek vir my Tukkiekoshuis, Kollegetehuis, op ‘n toerwedstryd die middag op linkervleuel toe die losskakel hoek toe skop. Ek laat nael om te red. Die volgende oomblik tref die bal my teen die kop en spat oor die kantlyn terwyl ek die spulletjie op die naat van my rug lê en dophou. Die paviljoen het gedreun. Die aand vra ‘n mooi plaaslike meisie vir my: “Jy was mos nommer 11?” Die versoeking was groot om blatant te lieg.
‘n Heerlike tafelstorie was dié van my swaer Fanie van Wyk. Hy is ‘n man wat nogal opgewonde kan raak. Toe die tuinman op ‘n Saterdagmiddag op Harrismith sy besproeiing stukkend spit, was dit sulke tyd. Met water wat hoog die lug in spuit, trek hy bulderend los soos ‘n kampioen-markagent wat op dreef is. Skoonsuster, Maretha, skrik vir die onaardse lawaai en storm buite toe. Op daardie oomblik ontwaak die buurman uit sy middagslapie, hoor die gegil en sien Maretha hardloop. “Bel die polisie,” skree hy vir sy vrou, en duik by die venster uit net in sy onderbroek. Hy het vermoed Maretha het Fanie met die bakkie onderstebo gery!
Fanie het nogal beteuterd gevoel toe half-geklede buurman op die toneel verskyn om die krisis te kom help hanteer – soos ‘n ander keer toe hy vir ‘n jong rugbyspeler na ‘n nederlaag troos: “Julle het nie ‘n slegte spannetjie nie; julle moet net ‘n ander heelagter kry.” Dit was die heelagter!
Iemand onthou toe van die ou wat by ‘n onthaal by ‘n medegas wou weet: “Wie’s daai lelike vrou?” Die antwoord was kiltjies: “Dis my vrou.” Die ou probeer red: “Nee, ek weet wie’s jou vrou. Ek praat van die een langs haar.” Die antwoord was nie juis hartliker nie: “O, dis my tweelingsuster.”
Marisa (sy wat destyds vir haar vader se val-slag gelag het) onthou die keer toe sy in ‘n restaurant kleedkamer toe is.Toe sy te voorskyn kom, was dit met ‘n stert van wapperende toiletpapier!
So van kleedkamers gepraat: is dit nie opvallend nie dat die ski-stories van 11 April almal die gemeenskaplike element van ontydige blaas-aktiwiteit het? Skoonseun, Brent, was ook die slagoffer van so ‘n situasie. Net in sy geval was dit op die 18de putjie van ‘n gholfbaan. Klaar gestort en verklee na sy ronde, was hy besig om hurkend die laaste stryd van die dag op die setperk gade te slaan toe ‘n hond hom as ‘n sagte teiken identifiseer. Die volgend oomblik was hy onplesierig nat teen sy blaaie en sy eer liederlik gekrenk.
Tokkie was gelukkiger. Op ‘n naweek saam met vriende in ‘n vakansiehuisie op Tulbagh verdwaal die ou vriend die nag op pad badkamer toe. Daardie geheimsinnige “iets” wat ‘n mens so dikwels tot redding kom, laat haar wakker skrik – net betyds om te sien sy lê sonder enige ontsnaproete reg in die vuurlinie.
Haar kritieke keuse was duidelik: skreeu ‘n waarskuwing of vat wat kom. Eersgenoemde sou sekerlik die mikkende vriend taamlik verleë laat voel. Laasgenoemde sou meer as net haar nagrus versteur. Sy het sonder aarseling die eerste opsie gekies. (HvD)
Apr 17, 2008 | Hennie van Deventer se Blog
'n Kloppie in die nag aan die deur van 'n allenloper se hotelkamer kan 'n verleentheid wees .... of 'n geleentheid! (Fred Mouton is die kunstenaar. Die skets kom uit HvD se Oos-Wes - Reismoles!)
Ver van jou goed na aan jou skade. So lui die spreekwoord. Ons sou die woord “goed: met “huis” kon substitueer en “skade” met “pernarie” of “verleentheid”. Ver van jou huis kan jy allerlei ongemaklike dinge oorkom. Ek het hier veral verblyf in ‘n hotel in gedagte.
Op TV is nou ‘n advertensie van ‘n ou wat so tuis is in ‘n City Lodge dat hy in sy onderbroekie gaan koffie soek – en hom boeglam skrik toe hy in ‘n vol eetkamer agterkom hy’s ver van sy eie huis en haard. ‘n Vriend – ongelukkig al oorlede sodat ek nie die presiese feite by hom kan kontroleer nie – het ‘n keer daarin geslaag om hom, eenders ontbloot, uit sy hotelkamer te sluit. Hy moes “vermom soos ‘n blompot” in die gang skuil totdat redding in die vorm van ‘n duplikaatsleutel opgedaag het.
Nog ‘n ongelukkie van ondoelbewuste ontbloting het ‘n Suid-Afrikaanse bruid op haar wittebroodsreis oorgekom. Sy is saam met haar man op ‘n sakebesoek na Quebec in Kanada. Daar by die sprokiesagtige Hotel Frontignac geniet die twee een middag ‘n paar kraffies yskoel wyntjies van ‘n edel kultivar.
Na die eerste kraffie had sy al die moed om gou kamer toe te draf en in haar nuwe Playboy-bikini te glip. Na nog ‘n kraffie of twee voel sy dapper genoeg om die trampolien aan te durf. O wee. Met ‘n waaghalsige wip, al gillende van plesier, spring ‘n huppelende linkerbors uit sy ietwat onvoldoende omhulsel. Sy gryp vervaard na die wapperende toutjie om die uitgeglipte ene te bedek. In die gryp, ruk sy die hele stukkie lap egter geheel van haar lyf.
Daar wip sy toe – of liewer hulle? – op en af, op en af. Die gille is nou nie meer van plesier nie, maar van roue skok, want ‘n hele skaretjie begin om die trampolien saamdrom vir die skouspel. Party mik haar kant toe met knewel-lense op hul kameras. Toe die bruidegom uiteindelik sy half-histeriese vrou met handdoeke toegewikkel kry en sy struikel-struikel die trampolien verlaat, was daar waarderende toejuiging – nie onverdiend nie, hoor!
‘n Pragtige Stellenbosse studentenooi kom in ‘n swetende Miami aan na ‘n uitputtende nagvlug. Sy bereik haar hotel eers ure later na ‘n uitmergelende busrit en ‘n laaste skof per taxi met ‘n ou wat klaarblyklik nie die plaaslike geografie onder die knie het nie. In die kamer wil sy net op die bed neerval en slaap. Maar dis warm, boeta. Uiteindelik voel sy eers salig gemaklik toe sy haar soos Marilyn Monroe daar uitstrek. Sy had nie eens die radio aan nie.
‘n Gevoel van onheil wek haar uit ‘n diepe sluimer, en wat sal sy gewaar? Voor die venster – dit op die dertiende verdieping – is twee vensterwassers grootoog aan die stoei vir die beste uitsig op die slapende skone. Vir ‘n oomblik was sy verstyf van skok, toe stroom die verwensings oor haar lippe, pluk sy die duvet met een haal van die bed af, gooi dit om haar skouers en verdwyn by die badkamerdeur in. Die twee ooryweriges het eenvoudig net aangehou ruite was op dieselfde plek. ‘n Mens weet nooit….
‘n Goeie vriend van die Rand was in die beroemde Waldorf Astoria in New York toe hy in die middel van die nag ontwaak weens ‘n kloppie aan die deur. Hy spring uit die bed en pluk die deur oop. Daar staan ‘n meisie en bied met ‘n uitlokkende glimlag en ‘n Amerikaanse aksent “room service” aan.
Vir ‘n oomblik het die drommel met die gedagte gespeel om ‘n hamburger te bestel. Toe dring dit deur dat haar klere – of die gebrek daaraan – nie op die gewone soort “room service” dui nie. Hy klap die deur vinnig toe. Maar toe is Klaas Vaksie saam met die geheimsinnige meisie by die deur vir die res van die nag uit sy lewe uit.
Die uwe had ‘n soortgelyke ervaring, maar minder eksoties in die sin dat dit sommer in die Capetonian Hotel naby die Kaapse hawe gebeur het, en die meisie – volgens my vriend se kwylende beskrywing – heelwat minder asemrowend was as daardie Amerikaanse entrepreneurtie.
Toe my blas besoekstertjie aankondig “I’m in the room right next door” , het ek egter dadelik besef dis nie om dowe neute of vir ‘n middernaghappie wat sy haar aanmeld nie – afhangende natuurlik van hoe ‘n mens ‘n middernaghappie in jou eie gedagtes definieer.
Soos my vriend, het ek liewer die “geleentheid” ferm van die hand gewys. “I’m sleeping,” het ek tussen dun lippe uitgepers. Eers later het dit my te binne geskiet dat ‘n verskriklike slaapdrang seker nie die oortuigendste rede is vir sy onwilligheid wat sy al uit die mond van ‘n aspirant-klant in ‘n middelklas hotel in ‘n vreemde stad moes aanhoor nie. (HvD)
Naskrif: Lees ” ‘n (Ont-)blote ongelukkie” in samehang met “Staaltjies van straaltjies” hieronder. Dis die tweede episode in ‘n reeks van drie oor verleenthede. Die derde volg so oor ‘n paar dae. Intussen is dr. Hertholdt Pauw egter in Bloemfontein oorlede en moes ek net myself onderbreek om eers die storie van “hef ‘n bedpan” in hierdie webjoernaal te vertel. Blaai vir “Staaltjies van straaltjies” net af, af tot by blog nommer drie. (HvD)
Apr 16, 2008 | Hennie van Deventer se Blog
Jy se vir iemand: “Hef ‘n bedpan”. Is dit “in swak smaak, grof, ontfatsoenlik en beledigend?” Beteken dit, om dit brutaal te stel, dieselfde as: “Gaan dinges”?
Oor hierdie komplekse strydvraag moes ‘n edele regter, Oscar Galgut, in 1982 uitsluitsel gee na ‘n klag teen Die Volksblad by die destydse Persraad deur dr. Herholdt Pauw, ‘n nier-spesialis van Bloemfontein.
Dr. Pauw, ‘n latere benoemde LP van die Konserwatiewe Party , is pas op 73 oorlede. Die nuus oor sy dood het die “hef-n-bedpan”-sage in herinnering geroep. Die hele storie is opgeteken in my eerste boekie, Scoops en Skandes (hierbo), wat in 1993 by Tafelberg verskyn het, en ek het – opnuut met heelwat plesier – dit daar gaan nalees.
Die klaer was, soos reeds genoem, die voormelde dr. Pauw. Beskuldigde nommer een was daardie vabond-rubriekskrywer Johan van Wyk wat die rubriek Stop van Myne in Die Volksblad behartig het. Regter Galgut was voorsitter van die Persraad. Die uwe was advokaat vir die verdediging.
My taak was nie eenvoudig nie. Vir regter Galgut – so Engels as kan kom – was Van Wyk se humor onbekend en totaal Grieks. En ek moet erken, “hef ‘n bedpan” het by nadenke nogal naby daaraan gekom om iemand subtiel (?) ‘n gesonde opelyf toe te wens!
Destyds was my redakteursreputasie op die spel om die regter tot ander insigte te bring. Ek val toe weg om eers hoogdrawend te verduidelik waar daardie woorde oorspronklik vandaan kom. Dis ‘n lang, verwikkelde storie.
Om kort te gaan, spruit alles uit ‘n leser se klagte dat Stop van Myne so ‘n “Ingelse” streep kry – die naam kan gerus maar verander word tot “Hef ‘n siegret”. ‘n Nuwe Van Wyk-seding is terstond gebore. “Hef ‘n sigret” het skielik links en regs in sy rubriek begin opduik. Toe kom “hef ‘n mietpaai” by, asook “hef ‘n banana” en “hef ‘n vetkoek”.
Daarvandaan het die gebruik onstuitbaar ge-eskaleer en is verskeie nuwe variasies op die tema algaande deur die “Oom” (soos Van Wyk homself genoem het) geskep. Skryf hy byvoorbeeld oor die hartoorplanter Chris Barnard (hoofsaaklik oor die viriele dokter se ander soort hartsake as sy beroemde operasies), sou hy uitroep: “Hef ‘n heart”. Skryf hy oor melk-kwessies (hy was self so tussenin ‘n melkboer) was dit “hef ‘n ding-dong-day”. As “mekennieks” aan die beurt was, was dit “hef ‘n bobbejaan-spanner”.
Toe hy oor hospitale skryf en dr. Pauw by name vermeld, was “hef ‘n bedpan” na my oordeel in die konteks van sy eiesoortige skrywes nie ongewoon of neerhalend nie. ‘n Bedpan was in daardie verband bloot ‘n hospitaal-simbool. Hy kon net so wel eskryf het: “Hef ‘n koorspen”. Of “hef ‘n stetoskoop.”
Vir Herholdt Pauw was die begrip bedpan (en die funksie van daardie beskeie stukkie metaal) egter soos ‘n rooi doek vir ‘n bul. Hy het “verneder” gevoel en het op ‘n apologie aangedring. Regter Galgut was ook maar bra skepties oor my verweer. Ek kom toe met ‘n kompromie: Goed, ons sal in Stop van Myne verduidelik dat Johan nie bedoel het die geagte dokter kleinhuisie toe te stuur nie. Ons sal ook nederig ons spyt betuig as hy die woorde so (mis-) verstaan het. Ek sukkel net om die regte formule te kry.
Baie lesers het immers nie Van Wyk se woorde so aards verstaan soos die dokter nie. Om dit nou vir hulle in dier voege uit te spel, gaan die vrolikheid daaromheen ten koste van die klaer laat uitkring. Dit sou, trouens, teenproduktief wees en die verleentheid wat hy ervaar, net groter maak.
Dr. Pauw het vasgeskop. Hy wou die woord “ekskuus” uit Johan van Wyk pers. Niks minder sou sy gekneusde eer herstel nie.
Uiteindelik, twee maande later, het dr. Pauw toe sy apologie gekry. Jammer, dr. Pauw, dat u daarin ‘n onfatsoenlike strekking gelees het. Dit was nie so bedoel nie. So het Van Wyk (of in werklikheid Van Deventer namens Van Wyk) in Stop van Myne ‘n buiging na die veronregte gemaak.
Soos die uwe voorspel het – want soos Churchill gese het: “I have not always been wrong” – is egter toe veel wyer geproes as aanvanklik.
Ek is bly om te kan getuig dr. Pauw het darem nie te lank kwaad gebly nie. Later kon hy die snaaksigheid self raaksien. Ek glo hy is na sy graf ook met ‘n glimlaggie in sy hart oor daardie episode. “Hef ‘n smaail, dok!” (HvD)
Apr 11, 2008 | Hennie van Deventer se Blog
HvD op ski's - geen elegante prentjie nie!
Almal ken ‘n storie of ses van die kaliber wat as stedelike legendes of stadsprokies bekend is en soos ‘n veldbrand kan uitslaan. Dit is gewoonlik oor die een of ander vreemde insident, verknorsing of verleentheid waarin “ ‘n vriend van ‘n vriend” of die “dogter van ‘n niggie se vriendin” gedompel is.
‘n Kenmerk is dat presies dieselfde ding op dieselfde tyd hier, daar en oral gebeur – vir ‘n Kapenaar in die Kaap, vir ‘n Pretorianer in Pretoria, vir ‘n Bloemfonteiner in Bloemfontein, ensovoorts.
‘n Redelike nuwe stadsprokie is van die tannie wat ‘n aspirant-kaper by ‘n verkeerslig se tjank so aftrap. Toe hy sy skietding by die kar se venster inforseer om haar tot oorgawe te dwing, antwoord sy verontwaardig: “Nee, vat weg, man, ek wil nie die ding koop nie!” Hier is Kaapse mense wat sweer dit het met ‘n lid van die Strand-rolbalklub gebeur. In Pretoria was die insident glo naby die Menlyn-sentrum….
Toe ek nog koerantman was, is die storie by my aangedra van ‘n Kroonstadse vrou wat op ‘n skivakansie in die Alpe vinnig wou “neus poeier”. Sy het haar skiklere afgestroop – ‘n ys-like operasie. Gestroop tot by haar knieë, kom die ski’s onder haar in beweging, al hoe vinniger en vinniger. Feitlik kaal het die oorblufte vrou glo ylings teen die hang af geblits – totdat sy genadiglik deur ‘n boom gestuit is.
Heerlike voorbladstorie. Die ongeluk was net dat niemand haar identiteit kon vaspen nie. Toe ons begin grawe, hoor ons eers: nee, dit was die skelmpie van ‘n Randse sakeman. Later het dit glad nie meer in die Alpe gebeur nie, maar in Amerika by ‘n ski-oord in New England. En die slagoffer was ‘n Franse mademoiselle!
Hoekom ek juis die ou storie opdiep? Dis oor die sleutelwoorde “ski” en “pie”. Blykbaar gaan die twee saam soos “portret” en “raam”. In Amerika het ‘n vrou pas groot geld gewen met ‘n ware storie wat ooreenkomste met ons stadslegende het. “Benoude boude” is bekroon as loshande-wenner in ‘n wedstryd oor skreeusnaakse eerste afsprake.
Wel, sy en haar metgesel het gaan ski in Utah. Die aand op pad terug Salt Lake City toe, begin haar blaas noodseine uitstuur. Kriewelend maak sy alarm. Maar die vlokkies sif neer en die kêrel raai aan dat sy probeer vasbyt. Later kan sy nie langer hou nie. Hy stop en sy skrop ‘n hurkplekkie in die sneeu oop, haar agterstewe styf teen die motor se modderskerm gestut vir groter gerief. Die mannetjie kyk anderpad soos ‘n ware jintelman.
Dit raak lank en sy bly weg. Hy doen versigtig navraag en val amper op sy rug toe hy ‘n benoude piepstemmetjie hoor pleit : “Help, asseblief, ek sit vas.” Sit vas? Ja, dis haar boud. Dié het sowaar in die bittere koue aan die modderskerm vasgevries.
Teen wil en dwang moet hy gaan ingryp. Die situasie lyk amper onoplosbaar. Maar toe kry hy die jong Yank ‘n ingewing. “Kyk weg,” beveel hy, en begin wikkel doelgerig aan sy broek se rits.
Die warm straal kom tot hul redding. Skaam-skaam (maar uiters dankbaar) droog sy haar agterstewe af, skud haar terug in haar onderkleertjies en gaan sit in ‘n klein, verleë bondeltjie op die passasiersitplek.
Of dit ‘n ramp was of ‘n mirakel hang seker van jou ingesteldheid af. Feit is: die ou wat die stomme meisie se boud so vernuftig ontvries het, was die aand in die televisiegehoor toe sy haar prys kry. Hulle is ou getroudes.
Die Van D’s het hul eie ski-en-pie-storie. Dit kom uit die jare 1976/77 toe die gesin van vier dikwels in die VSA hul nagrus opgekrul soos sardientjies agter in n Toyota-stasiewa geniet het. Om doeltreffend te funksioneer, moet so ‘n sardientjieslapery liefs nie deur onverwagte krisisse ontwrig word nie. Maar so n krisis tref wel een nag, toe die sneeu net-net lekker dig begin lê en ons ‘n naweek koers vat New Hampshire toe om ons onbehendigheid op ski’s aan ‘n geamuseerde skaretjie Amerikaners te demonstreer.
Seker van die ongewone opwinding kry sussie daardie nag doer in die White Mountains ‘n ongelukkie. Die glipsie kring uit tot onplesierige nat kolle waar geen slapende Christenmens skielik nat kolle verwag nie. Dié skok gee ‘n kettingreaksie af waarin die eienaar van die voertuig eers sy kop teen die dak stamp, en daarna sussie se moeder met sy elmboog teen die neus tref.
Dit sit haar aan die praat, nie juis in sitkamertaal nie, en die res van die nag verloop bra gespanne met huilende kinders, nat komberse en ‘n bytende winterkoue wat skielik deur elke ondigtheid in die bakwerk insypel.
Toe die son die volgende oggend oor die sneeubedekte kruin van ons naweekberg uitloer, sien hierdie man nie die skoonheid van die toneel raak nie. Hy strompel net moeg, vies en vaak uit die stasiewa, bedel ‘n flessie kookwatertjies by ‘n barmhartige buurman en geniet sy koppie “latte” (Amerikaanse boeretroos) of dit sy laaste op aarde gaan wees.
Algaande leert men. Toe ons die volgende keer in ‘n swaar sneeuval agter in die Toyota ons koppe neerlê, waarsku ek die kroos ernstig: “Vannag hou julle jul kraantjies toe.” Met ‘n wysheid veel groter as hul jare gehoorsaam hulle toe hul vader. (HvD)
Apr 10, 2008 | Hennie van Deventer se Blog
“Wit Terroris Dries Kriel (63) dood na hartaanval.” So lui ‘n SMS wat ek gister van oud-kollega Sarel Venter van Bloemfontein ontvang het. Dries Kriel – die naam sal dalk by min ‘n klokkie lui. Wit Terroris – wat beteken dit?
Andries Stefanus Kriel was egter aan my goed bekend. Hy het my as ‘n vyand gebrandmerk en dit op hom geneem om as ‘n soort Nemesis meedoenloos teen my op te ruk. Geen mens het my nagrus (en sielerus) meer as hy versteur nie.
Die Wit Terroris het vroeg in 1988 openlik in my lewe gekom met ‘n skerp brief aan Die Volksblad waar ek destyds redakteur was. Sy boodskap was dat hy as’t ware brand om die koerant aan die brand te steek. Vir my was sy boodskap: “Lig slaap en rondkyk. Die Boere is op jou.”
Om gedreig te word, was in die onstuimige jare 80 nie vir ‘n koerantmens buitengewoon nie. Die Afrikanerpolitiek was troebel. Die AWB het uit sy pad gegaan om Die Volksblad en sy mense te viktimiseer. Maar Kriel se brief was ekstra venynig. Dit het ‘n krieweling langs die ruggraat afgestuur.
Toe begin die dreigoproepe na my huis. Jaar in en jaar uit. Meesal snags. ‘n Nimmereindigende stroom – soms tot 10 oproepe in 15 minute. Ek is gewaarsku dat ek die volk verraai. Ek moet in my spoor trap; ek moet my van dwalinge bekeer of die gevolge dra. Soms is die telefoon sonder ‘n woord neergesit. Soms kon jy ‘n gehyg hoor of is net liederlik geswets. Die invloed van versterkwater kon dan bespeur word.
Op ‘n dag is my dogter, Marisa, oor die telefoon gekonfronteer. Hoe laat kom sy van die skool? Watter paadjie loop sy? Sy was ontsteld. Vir ‘n ouer se gemoedsrus is so iets allesbehalwe salwend.
Kort daarna kom aan die lig dat die briefskrywer Dries Kriel oorkant Die Volksblad ‘n woonstel gehuur het – so naby dat “ek op julle dak kan spoeg as ek kwaad raak.” Ek erken dat ek ge-ys het as ek wintersoggende in die pikdonkerte van my parkeerplek na my kantoor by daardie woonstel se vensters verbybeur. My rug was kromgetrek. Soms het ek gedrafstap.
‘n Keer het hy laat weet hy was in ons gebou. Hy het op die een of ander manier ‘n los werkie in die fotograwe se donkerkamer bekom. Nou weet hy presies wie sit waar…
Goed soos die Wit Wolf se wilde skietery op Kerkplein en sy doodvonnis het hom klaarblyklik aangevuur. Dan reen die briewe. Ons, die Afrikaanse media, is skuldig omdat ons regse Afrikaners in ‘n blik wil druk. Sy “kameraad” Barend Strydom se bloed en die bloed van sy slagoffers is op ons.
Die Veiligheidspolisie is op die naamlose dreigoproeper se spoor gesit. Toerusting was egter nie so gesofistikeerd soos vandag nie. Die herkoms is nagespeur tot die omgewing van Die Volksblad se kantore. Dries Kriel is verdink en ondervra. Hy is nooit vasgepen nie.
Later het sy ware kleure na vore gekom. Hy was nie net met die pen en die telefoon ‘n aktivis nie. In die AWB se teer-en-veer-bende was hy ‘n voorste lid. Hy was ook ‘n aktiewe saboteur en bomplanter aan die Rand, Pretoria en Noordwes-Transvaal. Sy teikens was poskantore, ‘n skool en treinspore.
Hy het hom aan die Wes-Rand (as ek reg onthou) in ‘n lokval vasgeloop, is skuldig bevind en agter tralies gesit. Ek is intussen Kaap toe. Suid-Afrika het verander.
Jare later – sewe jaar later om presies te wees – lees ek ‘n brief van ene Dries Kriel in Beeld raak. Hy teken apologie aan vir sy aandeel om die volk te verdeel en gee Afrikaanse koerante ‘n pluimpie omdat hulle vir die Afrikaner gereeld ‘n lansie breek en die nuus in hul moedertaal bring.
Ek was in daardie stadium uitvoerende hoof van Naspers se koerante. Ek skryf toe vir die heer Kriel by sy nuwe adres in Pretoria-Noord, loof hom oor sy nuwe insigte en vra uit na die Bloemfonteinse episode.
Hy antwoord lakoniek: ja, ek is gedreig, maar soos ek vandag seker weet het van daardie dreigemente maar min gekom! Hy vertel ook dat hy ‘n boek geskryf het: Dagboek van ‘n wit terroris. Kan ek nie ‘n uitgewer aanbeveel nie?
Dit gaan nie by my verby nie dat die titel van sy boek en die opskrif oor hom in my loopbaanboek, Kroniek van ‘n Koerantman (foto bo), woordeliks dieselfde is!
Geen uitgewer of tydskrifredakteur stel egter belang nie, en ek vergeet stadigaan van Dries Kriel en sy boek. Totdat ek nou die dag op die internet ‘n paar insiggewende uittreksels raakloop.
Hy erken in sy “Dagboek” dat hy die geheimsinnige oproeper was. Hy is egter nie spyt dat hy Hennie van Deventer so verpes het nie. Laasgenoemde se “gekonkel teen sy volk” was die regverdiging daarvoor. Nou skroom Van D. nie om die “gekonkel” in Kroniek van ‘n Koerantman te openbaar nie. “Sy boek is steeds net so arrogant soos sy joernalistieke styl was.”
Kriel verwys in die boek na ‘n “Judasloon” wat ek “oor die jare vergader het”, en spreek ‘n onheilspellende oordeel uit: dat ek “eendag voor die Groot Regter verantwoording sal moet doen”.
Ook: as ek weer sy pad moet kruis en in sy volk se pad na vryheid staan, sal hy my “aanvat sonder om ‘n oog te knip.”
Nou is Dies Kriel dood – daardie boek is finaal toe. Sedert gister loop ek en tob oor wyle Andries Stefanus Kriel (1945 – 2008). Grepe uit die geskiedenis spoel voor my geestesoog verby. Ek wonder hoe ek moet reageer.
Verligting ervaar ek nie, want enige bedreiging uit daardie oord bestaan lank nie meer nie. Blydskap? Nee aarde, ‘n mens is darem nie bly oor ‘n medemens se dood nie. Afsydigheid? Dis is nader aan die kol. Die jare 80 le immers diep onder die stof begrawe – waarom sal ‘n mens nou weer opnuut oor ou stryde opgewonde raak?
By die afsydigheid is dalk ook ‘n tikkie hoop. Daardie hoop is in die sug tot versoening wat in die laaste Krielbrief aan Beeld vasgevang is; die klaarblyklike stryd in sy eie binneste oor die vrugteloosheid van sy opstand. As dit sy ware hart is wat hy daar openbaar, is seker ook ander goeie harte agter bose uiterlikes weggesteek – vandag nog. Party mense met goeie harte slaag mos maar daarin om dit deksels goed te kamoefleer!
Dries Kriel, jou blikskater, laat ons maar die onenigheid en konflik wat daar tussen ons, dan ook hiermee ter ruste lê, soos jy nou te ruste gaan. Vrede vir jou. (HvD)
