May 30, 2025 | Hennie van Deventer se Blog, Vars Blog
Op geen kampus in Suid-Afrika sou jy nie in die 50’s ’n paar Morris Minors aantref nie, Die Britse buksie was ’n uitgeknipte studentemotor, veral oor hoe lig hy op petrol was.
Die Morris het op díe reuk van ‘n paar druppels petrol op ’n lappie geloop, het Morris-eienaars by die eienaars van Austens . Anglias , Prefects ensomeer gespog. .
Betroubare karretjies was hulle wel, maar ook nie altyd onder nukke en grille nie. Ek lees in ‘n Huisgenoot in ‘n wagkamer ene Sarie Kruger se lekker storie oor haar Morris wat sy met die agterkant van ‘n naelvyltjie.moes aanskakel nadat die sleutel verlore geraak het. Die naelvyl was ook nuttig omperiodiek die punte skoon te vyl.
‘n Keer het sy op ‘snelweg rem getrap, maar die Monrissie steur hom min daaraan, Hy beurt net voort, Toe sy hom eindelik al taamlik angstig in die noodbaan tot stilstand bring, blyk dit die petrolkabel het vasgehaak.
En hier is die Bierklub. Ralph is voor regs.
Dit herinner my toe aan my Tukkievriend Ralph van Schoor se nimlike studentekar. Ralph, ’n seun van Mosselbaai, was ‘n B.Sc-student en die voorsitter van ons “Bierklub” in Kollegetehuis in die jare 1958 en 1959. Die klub se ampsmotor was Ralph se 1954-model Morris Minor.
Vrydagaande is die Morris propvol gelaai met dors klublede en afgesit na “Tant Bella” vir “tee”. “Tant Bella” was die Hotel Belvedere in Kerkstraat en wat die “tee” sou wees, was Ralph se besluit. As voorsitter (en houer van die beursie) had hy die alleen-seggenskap oor die aard van die verversings. Geen teenspraak is geduld nie.
Op ‘n dag kom ons vrolik en vol afwagting in Kerkstraat af, bestemming: “Tant Bella”. Die Morris loop seepglad, Skielik hou Ralph die stuurwiel in die lug. Op ‘n manier het dit losgekom.
Lag-lag ry ons – so laf /onverantwoordelik / roekeloos (kies ‘n woord) soos net studente kan wees – ‘n taamlike entjie stuurwiel in die lug in Kerkstraat, Pretoria.
Hoe ver daardie ent was, is soos die ent wat ons as klein kannetjies kaalvoet skool toe moes stap. Hy word al hoe langer. Maar my storie is die reine waarheid.
Jun 2, 2016 | Vars Blog
O sole mio!
My eerste studenteryding was ‘n Peugeot 203 van 1953 – weduwee se motor, goed opgepas. Een aand in 1960 vat ek ‘n aster met ‘n kort opwiprokkie na ‘n tafeltennisoefening toe. Iets – weet nie wat nie – trek my aandag van die pad af. Ek mis die stopstraat op die hoek van Farendenstraat en Kerkstraat, Pretoria met sware gevolge. Peugeot raak gestamp. Peugeot rol.
Aster is in ‘n ambulans hospitaal toe met ‘n beseerde arm. Gelukkig nie te ernstig nie. Die uwe is uit sy bloedgroep geskrik maar ongedeerd. Die onversekerede Peugeot bring egter ‘n eindelose lang tyd deur by ‘n agterjaart-paneelkklopper in Brooklyn iewers, al billike kwotasie beskikbaar. My kar se kleur het daar van ligblou tot donkerblou verander. In vele ander opsigte was dit ook nooit weer dieselfde nie.
Halfpad deur 1961 besluit my besorgde ouers: Die Peugeot se betroubaarheid het helaas ‘n sterk element van twyfelagtigheid ontwikkel. Ek is die naweek op Klerkdsorp en ons is die Saterdagoggend “motor town”. Die “Santa Maria” word ingeruil vir die “Grassnyer” of die “Skoolbus” – albei my studentemaat Pierre le Roux, ‘n bedrewe naamgewer, se kreatiewe skeppings.
Pierre het, terloops, ‘n lykwa ‘n “beentuintaxi” genoem en ‘n ambulans ‘n “aspirant-beentuintaxi”. Maar dis natuurlik nie nou hier ter sake nie.
Die “Grassnyer”/”Skoolbus” was ’n splinternuwe Fiat 500-stasiewa, 62-model, uit die boks, – ’n donkerbloue. Die beroemde Cinquecento met sy 500 c.c.-enjin. Daardier ougat Taljanertjie waaroor in Motors van 2 Junie 2016 met verskuldigde eerbied berig word.
Die Taljanertjie het in 1957 in stram ekonomiese tye sy buiging gemaak en was vinnig ‘n treffer danksy sy kompakte afmetings en ougat voorkoms, herinner Motors ons – die rede vir verkope van 3,5 miljoen.
Vir my was die stasiewaentjie se voorkoms inderdaad ougat. Die pikante stasiewa-lyfie en seilsondakkie het getuig van Italiaanse pizzazz. Die sondakkie was ideaal as jy iets langerigs soos ‘n besem wou inlaai. Of die windjie deur ‘n aster se hare wou laat speel. Sy suinigheid met brandstof was boonop eksieperfeksie vir ‘n studentebegroting.
In die boek, “Tutte le Fiat” (Al die Fiats, as ek reg uit Italiaans vertaal) kry ek die Fiat 500-stasiewa op bladsy 308. Die Italianers noem hom ewe vernaam die Giardiniera, wat nogal aan die naam “Grassnyer” ‘n sekere geldigheid verleen.
Die grootste dryfveer vir my keuse was egter niks van bostaande nie. Dit was, om 100 persent eerlik te wees, die enigste nuwe sakpas-motortjie op die vloer op Klerksdorp. Vir die goedkoopste model Mini (wat die alternatief was) sou ons Johannesburg toe moes piekel vir ons aankope. Daarvoor was die gier te onmiddellik.
My nuwe kar had piepklein wieletjies wat gelyk het of dit enige oomblik onder hom kon invou. Toe ek die eerste keer by Kollegetehuis met hom stilhou wou ‘n ander vriend, Cas Jacobs, doodernstig by my weet: “Het jy regtig met die karretjie van Klerksdorp af gery?”
Buiten vir die plesier om die Fiat spottend name te noem, het my vriende nimmereindigende plesier daaruit geput om my motor weg te dra. Dan moes ek plan maak om die kar uit die koshuis se eetsaal te kry, dan was dit ’n hele soektog om ’n geheime wegsteekplek agter digte struike te ontdek. Vir die Van Deventer-ego was dit telkens ’n knou, veral as dit op ’n eerste sleepaand gebeur, of soos die Sondag toe 1962 se joolprinsesse by ons koshuis kom eet het. Ek sou die mooiste enetjie (in my boekie) huis toe vat, maar moes toe eers vrywilligers opvorder om my kar uit die gesellie te karwei.
Die Fiat was betroubaar. In daardie opsig het hy aan sy doel beantwoord. Van een ding kon jy hom nie beskuldig nie: krag. Die toere het vinnig knorrend opgeskiet as jy die 500 c.c.-enjintjie wou aasjaag. Opdraandes was ‘n “uitdaging”, soos die politici deesdae sware beproewings graag noem. Om vragmotors op die grootpad verby te steek, moes jy tande kners en vasbyt.
Een dodelike rit met die Fiat Kaap toe vir my eerste skof as parlementêre verslaggewer in 1964 was my laaste. Die eerste skof het my net gebring van Bloemfontein tot Beaufort-Wes, waar ek in die Wagon Weels oornag het. Die eindelose trek deur die Karoo van Beaufort-Wes na Laingsburg was met die stadige Fiatjie eenvoudig te veel vir vlees en bloed.
Pas in die Kaap aangeland, het ek by my matriekmaat (wyle) Carel Weeber by Trust-bank in Kaapstad om ’n lening gaan aanklop en ’n gebruikte (blou!) 1964-Cortina gekoop – later my en Tokkie se vrykar. In die Cortina het ons gesellige ure deurgebring wanneer ek haar kuiertye by die Bloemfonteinse Onderwyserskollege gaan oppik.
Dis ‘n weer ‘n ander storie.
Sep 10, 2012 | Hennie van Deventer se Blog
More uit Melkbos
‘n Oulap se sop loop ver- so was dit altans in die goeie ou dae.
My “Grassnyer” (die 1961-model Fiat 500-Gardiniera) kon iets soos 58 tot 60 myl per gelling haal. Dis ‘n fenomenale 5 liter op 100 km.
Onthou, petrol was toe spotgoedkoop – net oor die 40 sent ‘n gelling (4,5 liter), d.w.s minder as tien sent ‘n liter. Vandag betaal jy heelwat oor die R10 per liter. Jy kan jouself gelukkig ag as jy wegkom met minder as R1 per kilometer.
Ek het gaan Google n.a.v. “Laserstraat”se spoggery in ‘n kommentaar op my vorige blog, “Jou klein klits”. Hy meld sy nuwe 1965 Vauxhall Viva het hom 41 myl per gelling gegee, wat nauurlik self nie te versmaai is nie, veral as jy die verskil in krag en top-snelheid in aanmerking neem.
Vir ‘n arm man se sak was die Fiat egter nommerpas.
Op Google het ek ook die foto’tjie van die rooi stasiewaentjie (identies aan my my donkerbloue) raakgeloop – asook ‘n paar interessanthede wat hier met die nodige erkenning graag byhaak:
K or Giardiniera (1960–1977)
The estate version of the Fiat 500 is the longest running model. The engine is laid under the floor of the boot to create a flat loading surface. The roof on this model also stretches all the way to the rear, not stopping above the driver and front passenger as it does in other models of the same period. The K also features “suicide doors” and was the only model to continue to sport this door type into the 1970s. In 1966 production was transferred to Desio where the Giardiniera was built by Fiat subsidary Autobianchi.[1] A total of 327,000 Giardinieras were produced, later examples having Autobianchi rather than Fiat badging.[1]
Long distance travel in 500s
• In July 1958, seven Fiat 500s, including at least one 500 Sport and several Abarth-tuned 500s, contested the first and only Liège-Brescia-Liège Rally for cars up to 500cc. Though beaten by the Berkeley SE492s and Messerschmitt TG500 on the opening hillclimb, the Fiat 500s showed exceptional durability, battling through this almost non-stop 3300 km event, over testing dirt-road passes in the Italian Dolomites and Yugoslavia, to win. First place was taken by the 500 Sport of Italian Arturo Brunetto and Argentine Alfredo Frieder, second by the Abarth 500 of Luxembourgers Wagner and Donven, with 500s also taking 4th, 6th, 7th, 9th and 13th places. While only 13 of the 29 competing cars finished the rally, all seven 500s did, establishing the car’s credentials as a capable all-round car.
Fiat 500 World Expedition from Australia
• In May 2007, a 1969 Fiat 500 (“Bambino” in Australia) driven by Lang Kidby and his wife Bev started their Fiat 500 World Expedition from Australia. Driving from Vladivostok through Russia they arrived in Garlenda, Italy in time for the car’s 50th anniversary celebration. Shipping from Belgium the car set out from New York to travel all the way to Anchorage, Alaska before returning to Australia—32,000 road kilometres in just 99 days. It is believed to be the smallest car to complete a world circumnavigation.
• On 18 April 2005, a 1973 Fiat 500 linked Bari, Italy, to Beijing, China, in a 16,000 km journey across the whole of Russia and passing through Vladivostok. Driven for 100 days by Danilo Elia and Fabrizio Bonserio, the old and tiny car was followed along its journey by newspapers and television from all over the world. After the long journey Elia wrote a book entitled La bizzarra impresa (ISBN 88-7480-088-6) (“The bizarre exploit”), now available only in Italian and German (Echt Abgefahren, National Geographic Deutschland, 2007, ISBN 978-3-89405-834-0). In April–June 2007, the same car driven by Danilo Elia ran around the Mediterranean sea for more than 10.000 km, being the first Fiat 500 to reach the Sahara dunes.
My bors swel oor my “klein klits”. Dalk het ek hom doerie tyd onderskat!
(hvd)
Sep 9, 2012 | Hennie van Deventer se Blog
Net so ‘n klein blouetjie gehad!
Middag uit Melkbos
Hoeveel blikkies kondensmelk koop ‘n mens vir R200 000? Hoop omtrent soveel as wat jy in 1960 vir R500 gekoop het. Anders het die Italiaanse “skilpadjie”, die Fiat 500, darem allemintig duur geword.
Ek het in 1960 as derdejaar-Tukkie ‘n Fiat 500 by my ouers gekry – een van die eerste 500-stasiewaentjies, met die deftige naam Giardiniera. My vriend Pierre le Roux het, toe ek by Kollegehuis daarmee opdaag, my ryding terstond die “Skoolbus” gedoop. My kar is ook deur studentemaats onvleiend die “Grassnyer” genoem.
Daardie pynlikheid net terloops. My punt is eintlik dat daardie splinternuwe plaasvervanger vir my ou “Santa Maria” (‘n Peugeot 203 van 1953) my ouers, as ek reg onthou, plus-minus R500–R600 uit die sak gejaag het. Vandag lees ek in “Rapport” ‘n mens dok nou meer as R200 000 vir so ‘n oulike kêreltjie in sy byderwetse gedaante uit.
Die kondensmelk kom in by wyle Fred Schnetler se kondensmelk-prysindeks. Soos in die geval van die Big Mac-indeks kom dit daarop neer dat pryse van produkte plus-minus in verhouding met mekaar gebly het. As jy doerie tyd tien blikkies kondensmelk (of soveel Big Macs) vir iets moes uithaal, sal dieselfde ding jou vandag nog rondom tien blikkies (of soveel Big Macs) kos.
Met die Fiatjie is hierdie indeks onder druk geplaas, vrees ek. Maar in alle billikheid die Fiatjie van nou en die Fiatjie van toe is nogal perde van ‘n ander kleur. Daardie outjie met sy piepklein-wieletjies se 17 perde onder die vloer van die kattebak het langer as ‘n minuut gespook om van 0 tot 100 km per uur te “versnel” – kwalik ‘n ryding vir die nuwe geslag. Vandag versnel (sonder aanhalingstekens, let wel) die Fiat van 0 tot 100 in ‘n handvol sekondes. Selfs die grootste jappie swel van trots op sy Fiat-blitsbuksie in sy motorhuis.
My outjie het op ‘n epiese reis van Bloemfontein na Kaapstad vir die Parlementsitting van 1963 – ek was toe parlementêre verslaggewer – my geduld nogal beproef. Nadat ek die eerste aand tot by Beaufort-Wes aangekruie het (die Wawiel-motel), het eers ek laterig die tweede dag die noordelike stasgebiede van Kaapstad bereik. Ek was ongeduldig en gedaan, en is dadelik na my skoolmaat wyle Carel Weeber by die Trust Bank om ‘n lening te vra. Daarmee het ek ‘n gebruikte Cortina gekoop, wat later my en Tokkie se vrykar geword het. Hy was lekker ruim met genoeg beenspasie en so. Hy kon ook die teerpad vreet!
Aan die verandering van lewenswyse (van ‘n Fiat 500 tot ‘n Cortina 1500) het ek enkele weke gelede rede gehad om te dink toe ek in Kuilsrivier by Carel se gedenkdiens was. Ek glo my goeie maat het oor my betroubaarheid ‘n goeie woordjie by die kredietbestuurder gedoen. Dankie, Carel!
Eintlik wou ek destyds ‘n Mini koop, daardie klein windgat ikoontjie van die Britse motorbedryf. Maar op Klerksdorp was nie een op die vloer nie, en ek het eenvoudig te erg gebrand vir nuwe wiele om een in Johannesburg te gaan haal. Dalk was dit uit die oogpunt van ratsheid ‘n fout, maar sou ek met ‘n vinniger Mini nog ewe veel pret gehad het?
Ten slotte: laat die nuwe 500 nou maar so ougat wees soos hy wil, dis die koddige 500’tjie wat tesame met die Vespa en die Lambretta die arm Italianers ná die Tweede Wêreldoorlog die weelde van wiele laat leer ken het. Ek glo ‘n generasie Italianers het tot aan die einde van hul dae aan hul eerste 500’s lojaal gebly.
Hoe kan ek dan anders as lojaal wees aan my klein klits? Dus hulde, ou maat, by herhaling. Ten minste dan ter wille van jou suinigheid met brandstof (jy het van Bloemfontein na Kaapstad omtrent net ‘n paar stewige wynglasies vol petrol geledig). Tweedens ter wille van die eindelose pret wat jy my en my Kollegevriende besorg het.
Kan boonop nie onthou dat jy een keer onklaar in ‘n werkwinkel was nie. Wat ‘n getuigskrif vir Italiaanse kwaliteit en duursaamheid! (hvd)
