ODE AAN SKUKUZA

Met Skukuza wat gisteraand aangewys is as “Kwela” se Dorp-van-die-Jaar-finalis vir Mpumalanga plaas ek graag weer ‘n bloggie wat al voorheen verskyn het – ook in die tydskrif “Weg”. My stuk is natuurlik meer op toeriste gemik. Vir Kwela se kompetisie is ‘n sterk elemengt ‘n dorp se leefkwaliteit vir sy inwoners.

Nietemin, met die persoonlike ode aan Skukuza betoon ek dan graag my solidariteit aan “my dorp” die tye datr ek in Sabiepark is.

Skukuza is verreweg die grootste kamp en die slagaar van die Kruger-wildtuin. Al die fasette van ‘n omvangryke infra-struktuur is daar saamgeknoop. Soek jy ‘n dokter, ‘n poskantoor, ‘n noodhersteldiens vir jou motor, noem op – Skukuza is die regte adres.

Nie alle Wildtuinbesoekers is egter versot op Skukuza nie. Te besig, sê baie. Hulle oornag net in die kamp as laaste toevlug – indien die ander kampe tjok en blok is. Vir diegene het ek nuus. Hier is my lysie van vyf sleutels tot die hart van Skukuza – en tot ‘n kuiertjie wat deur en deur die moeite werd sal wees.

1.Twee ure van betowering

Vat ‘n fles koffie of wyn en gaan sit minstens twee ure by die voëlskuiling Lake Panic. Watervoëls is gek na die pragtige plek. Jy sien sierlike bosbokkies en njalas, hope seekoeie, krokodille en skilpadjies. Ons het olifante raakgeloop wat hul kinders “swemlesse” gee. Wees geduldig, net agt motors word toegelaat. Moet nie jou kamera, verkyker en voëlboek vergeet nie. Bring jou la-a-a-ngste lens. Beter foto-geleenthede duik min op.

  1. Bospiekniek

Pak ‘n piekniekmandjie en soek ‘n afgesonderde plekkie uit diep in die bos by Skukuza se afsaalplek vir dagbesoekers aan die Sabierivier. Huur ‘n braaiskottel. Dit word agter jou aangepiekel. Oorkant die rivier is baie wildpaadjies en ‘n gewilde drinkplek. Loer maar af en toe soontoe. Alternatief: As jy tyd en lus het om verder te ry, vat ‘n halfdag-uitstappie na Nhlanguleni wes van Tshokwane. Dis werklik bos, heerlik aards en primitief met silwerskoons toilette.

  1. ‘n Potjie avontuurlike gholf

By Skukuza se gholfbaan moet elkeen ‘n vrywaringsvorm teken. Oral is waarskuwings soos: “Pas op vir leeus.” Word jy “aangeval, gegaffel of verskeur”, dis vir jou rekening! Verwag vars seekoeispore of stomende olifantmis op die setperke. ‘n Leeu het al by die eerste putjie aan buffelvleis gesmul. Die ruim grasdak-klubhuis is beroemd vir sy ontbyte – groot porsies, smaaklik, niks duur nie. Die kroeg is altyd oop … en die uitsig oor die setperk op die meer is hemels.

  1. Gaan kerk toe

Gaan kerk toe. Vakansiedrag is doodreg. Die rustigigheid in die intieme kerkie in die personeeldorp spoel verheffend deur jou gemoed. Ds. Carl Louwrens het altyd ‘n boodskap wat tref, en die hegte klein Skukuza-gemeenskappie is gasvry verby. Kyk uit vir die knoetsige hardekool van die kerkklok en doopvont. Veral spesiaal is ‘n stilte-nagmaal op ‘n weekmiddag terwyl vlakvarke die grasperk omdolwe en voëls in die reuse-koorsboom hul eie koorsang aanhef. Sondagdienste begin om 08:30.

  1. Boeiend en ontroerend

By die Stevenson Hamilton-gedenkbiblioteek herroep boeiende uitstallings die Wildtuin se romantiese geskiedenis. Jy kan die kosbare natuurboeke deurblaai en koerant lees (gewoonlik net ‘n dag oud) of by die hondebegraafplasie onder ‘n koelteboom talm: ‘n kolletjie ontroerende “heilige grond”. Elke klipstapeltjie of eenvoudige steentjie vertel ‘n storie van die band tussen ‘n veldwagter en ‘n getroue vierbeen-vriend wat baie kampvure en avonture gedeel het. ‘n Mens voel om jou hoed vir almal te lig.

Sien jou in Skukuza!

 

 

TWEE VOLKSBLAD-VETERANE

Wiets Beukes

Wiets Beukes

Twee Volksblad-veterane van 90-plus verwerk die slegte nuus van hul koerant se verskuiwing uit die hoofstroom tot  op net ‘n digitale platform in die eensaamheid van hul onderskeie tuistes in versorgingsenhede  in Bloemfontein en Kaapstad. Hulle is “Oom Gert” Terblanche (97), my eerste nuusredakteur by Die Volksblad, en Wiets Beukes (92), wat ek as ‘n mentor beskou. Hy was assistent-redakteur by Die Volksblad en later redakteur van Die Burger.

Oor Wiets pas die nuus gekry dat hy daar in Berghof, Oranjezicht, waar hy al 12 jaar tuisgaan, nou 24 uur per dag ‘n persoonlike versorger nodig het.

Uit sy familiekring die volgende boodskappie gekry: “Dit gaan nie meer so goed met Oom Wiets se gesondheid nie. Alhoewel hy fisiek nog ‘gesond’ is, sukkel  hy om te beweeg. Sy geheue en gehoor is ook nie meer wat dit was nie. Aanvanklik het ‘n persoonlike versorger nege ure per dag nah om omgesien, maar dit is nou tot 24 uur per dag aangepas.”

Net meer as na 60 jaar gelede het ek, kartonkoffertjie in die hand, in die somervakansie van 1958 van Klerksdorp na Bloemfontein geryloop om my eerste van vele skofte vakansiewerk te verrig.  Op Wiets se draaitafel in ons gemeenskaplike losieshuis het ek met Antonin Dvořák se Nuwe Wêreldsimfonie kennis gemaak.

Die simboliek het my later getref: dat met daardie eerste wankelende treë in die joernalistiek vir my ‘n gans nuwe wêreld ontsluit is:  ‘n borrelende, dinamiese, stimulerende, verrykende wêreld.

Die minsame vrygesel uit Brandfort was die eerste Volksblad-gesig wat ek gesien het. Hy het my in sy silwer Borgward Isabella die redaksiekantoor gaan wys.  Veral die teleksmasjiene, die kloppende hart van die koerant soos berigte vanoor die wêreld instroom, was betowerend.  Vir my het die koerantman Wiets ‘n lewenslange rolmodel gebly

Met Oom Gert het ek gister ‘n aangename telefoongesprek gehad in die Sewe Damme –oord in Bloemfontein wat nou sy tuiste is na sowat 50 jaar in Kaptein Goodmanstraat, net om die draai van my en Tokkie se eerste huis in Kmdt. Senekalstraat.  Ons het herinneringe verwissel en saam die heengaan van ons geliefde dagblad betreur. Albei was hartseer.

As my eerste nuusredakteur was hy in vele opsigte ‘n leermeester:  wat nuus is, hoe jy ‘n berig skryf en jou “ronde” behartig. Jou “ronde” was die terreine waar jy die oë en ore van die koerant was. Wee jou as jy op jou “ronde” mis en deur ‘n mededinger geklop word met die nuus.

Tokkie en Oom Gert

Ook by Oom Gert die waarde van ‘n nuusredakteur se dagboek geleer. ‘n Wakker nuusredakteur se dagboek is altyd vol. Elke uitsteldatum van ‘n hofsaak word daarin aangeteken.  Selfs ‘n ingewing om oor ses maande vorentoe dalk met imand ‘n onderhoud te gaan voer. Oom Gert se dagboek was ‘n model wat ek later self nagestreef het.

As plakkaatskrywer had hy nie sy gelyke nie. Telkens as ons ander nog hierdie kant toe en daardie kant toe, het hy in sy netjiese handskrif ‘n voorstel neergepen: altyd ‘’n treffer.

Twee jaar gelede is ‘n Volksblad- reünie-ete in die Santa Fe-restaurant by die Oorlogmuseum gehou. Die oudste onder die oudstes was Oom Gert, wat toe 95 was en verbasend flink vir sy jare.

Oor een storie wat ons albei goed onthou het, het ons mekaar oor en weer geterg. Toe ek en Tokkie in 1966 verloof raak, skryf hy op haar verlowingsfoto in die koerant: “Geluk! Goeie smaak!” Hy stuur die skeurblad met ‘n bode na my in die hoofsubstoel.

Kollega Herman le Roux het daarop ‘n pragtige foto van hom en Tokkie (toe selwers al 71).  Volgens hom het hy steeds gedink my keuse was in die kol. Dankie daarvoor, Oom Gert.

Dankie aan jou en Wiets vir jul rol in my vorming as joernalis

ODE AAN DIE ROLPERS

Volksblad in volkleur gretig ingewag. -

Volksblad in volkleur gretig ingewag.

Oor ‘n rolpers kan ‘n woordkunstenaar ‘n gedig skryf.  Oor hoe massief hy is, hoe vinnig hy loop, hoe hoor en sien vergaan terwyl hy duisende klaar koerante in ‘n kits netjies voor jou uitspoeg.

By Volksblad is ons bevoorreg om fabriek en redaksie onder een dak te hệ. By koerante soos Die Burger en Beeld is hulle in  geboue ver van mekaar.

Die afronding van ons produk kon ek en ander redaksielede dus telkemale in verwondering aanskou.  Ons het ook graag vir gaste gaan wys. Om hul meevoering te beleef, was deel van die bekoring. Om vir hulle ‘n kraakvars koerant in die hand te stop, was soos om ‘n kleuter te bederf.

Eerste oggend-Volksblad

Ek het self graag die koerant by spesiale geleenthede onder die by die rolpers gaan inwag. Te veel keer om op te noem.

Telkens is ek opnuut getref deur die gladde sinchronisasie van tegniek, konkas vol ink, yslike rolle papier en vakmanskap, Ek het stil staan en luister na die luide  musiek van ‘n dreunende rolpers op volle vaart, en my aan die skouspel vergaap: die gevlegde papier wat in ingewikkelde patrone seepglad hul bane deur die ingewande van die metaalreus vind om wonderbaarlik koerant te word.

Scoop wat nie ‘n scoop was nie.

Wanneer jy die koerant oopvou, die verslawende aroma van die drukkersink nog skerp in jou neusgate, is elke berig, elke foto en elke advertensie presies op die regte plek. Die kleure is perfek ingestel. Die koerant is gereed vir die lesers wat wag.

Dit is swaar om daaraan te dink dat Volksblad  – die koerant waarvoor die massiewe litografiese Goss in beter dae spesiaal gekoop is – op 7 Augustus die laaste keer van die pers sal kom.  Van Maandag 8 Augustus af gaan lesers met toegang tot rekenaars, tablette, slimfone  en dies meer hul nuus net op ‘n digitale skerm kan kry. Ander – hoofsaaklik ouer mense – gaan eenvoudig sonder hom moet bly.

Vars koerante bly net kom. By my is Willem Odendaal.

Herinneringe oor die rolpers by die nadering van hierdie hartseer-geleentheid is talryk. Dalk die opwindendste dag – beslis die dag met die meeste toeskouers op elke moontlike staanplek – was die verskyning van die eerste volkleurkoerant – op 24 Maart 1983. Soos die koms van ‘n nuwe baba was dit. Ai, hoe trots en ingenome was ons Volksbladders nie.

Ons profetiese opskrif was: “Swart verpleegsters in wit hospitale”. Nie almal was ingenome met die vooruitsig nie!

4 Maart 1991 was nog ‘n dag vir die geskienisboek.  Ons koerant het die dag van gleuwe verwissel. Hy was nou, soos sy susters, ‘n oggendkoerant. Ek het ‘n foto waar ek, Phllip van Rensburg, nuusredakteur, en Nols Nieman, hoodsubredakteur, gretig die eerste oggend-Volkblad by die rolpers opraap.  Ou Nols – ‘n ware pionier met elke modernisering –  is helaas al dood.

Sal ek die dag vergeet toe ek en Naas du Preez, nuusredakteur, by die rolpers afgeneem is – breëbors oor ons “scoop”: “Zola bly”.  Maar toe ons ons oë uitvee, het sy al weer skoon vergeet van haar besluit. Toe hôl sy weer in Londen. La donna e mobilè…

Rocco Krijns by sy yslike setmasjien.

My hele eerste skof van 20 jaar in Bloemfontein en ‘n hele paar jaar van die tweede skof was die settery net onder die redaksie: ‘n see van yslike linotipe-setmasjiene met hul onhoudelik klik-klik-klik-geluid, soos die setters die berigte wat op die boonste verdieping op tikmasjiene geskep is met vuurwarm lood in kolomwydte stafies herskep.  Wanneer jy by die voordeur instap, was die besige settery jou eerste visuele indruk.

Opskrifte is uit ‘n kas vol verskillende letters van elke grootte in stawe gepak en in loodvorm gegiet. Vir werklik groot stories – soos die moord op dr. Verwoerd – is houtletters gebruik – die heel grootste in ons besit.

Saam met die berigte is die opskrifte op die sogenaamde “steen” – ‘n soliede sementblad – volgens die subredakteur se bladplanne ingepak. By die vernaamste laaste bladsye het subs bygestaan om hier en daar te verstel.  By die voorblad was dit die hoofsub se taak. Ek het die takie in my hoofsubdae  baie geniet, buiten die dag toe my trui in ‘n roller beland wat dit toe halfpad van my lyf af in ‘n drom swart ink intrek. Dit was permanent onbruikbaar,

‘n Gawe Volksbladgrappie deur die jare is van die eienaardige opskrif: “Erg skitter Dicky Brob.”  Dit was die gevolg van twee dele van ‘n opskrif wat in die verkeerde volgorde langs mekaar ingepak is.  Die opskrif moes eintlik gelui het: “Dicky Broberg (bekende atleet) skitter.”  Iets wat grimmiger reaksie uitgelok het, is ‘n moedswillige setter wat onderaan ‘n berig oor hoogspring-kampioen Esther Brand bygevoeg het: “En sy is nog ‘n ‘virgin'”.  ‘n Kar vol base is oop en toe Kimberley toe om vir haar en haar man te gaan ekskuus vra.

Wanneer die blad van die steen af gaan, was hy uit die redaksie se hande. Nadat dit geproeflees is (span spesiale proeflesers met arendsoë) is dit na die stereo-afdfeling.  Hier is eers ‘n karton-flong of -matrys van die blad gemaak.  Die matrys/flong wat hittebestand was, is in ‘n silindervormige gietmasjien geplaas. Gesmelte lood is dan daarop gegiet.

Die silindriese lood-“bladsy” wat so gemaak is, se volgende stasie was die sogenaamde “router”  waar die hoër oppervlakke weggesny is voordat dit rolpers toe gaan …. waar die drukkers ongeduldig wag en op hul horlosies loer. .

Die proses is die “direkte drukproses” genoem deurdat direk op die papier gedruk is.

Ai, waar is daardie dae en daardie wonderlike tegniese kollegas. Baie is natuurlik voor die papierkoerant  op 7 Augustus langboompies toe gaan, al vooruit.

 

KOERANT OP JOU VOORSTOEP

Tokkie met haar rooi baadjie – die geskenk van ‘n koerantverkoper.

Die tot siens vir Volksblad as papierkoerant beteken ook tot siens vir die knape wat vroeg opstaan om die nuus vroegdag by intekenare se hekkie of op die voorstoep te besorg.

Koerantverkopers verdwyn terselfdertyd by verkeersligte in stede soos Bloemfontein en Kimberley. Nuusplakkate, so lankal ‘n permanente faset van die stedelike landskap, word museumstukke.

Die rol van die koerantverkoper lyk dalk beskeie, maar dit sal ‘n sonde wees as dit onbesonge in vergetelheid verdwyn.

Die geldjies wat ‘n koerantseun huis toe bring, het al in sy huis die kos op die tafel moes sit. Of dit nog so gesteld is, weet ek nie. In my tyd was dit wel die geval. As verslaggewer het ek ‘n keer oor Die Volksblad se kortbroek-verkoopspannetjie ‘n storie geskryf. Sulke hartroerende stories het ‘n vogtigheid in die jong koerantman se oë gebring.

Toe was nie net die naam van die koerant anders nie (nog met die “Die” voor) maar ook sy tydgleuf. ‘n Skare seuntjies – in ’n stadium iets soos 180 – het met die varsgedrukte koerante die stad ingevaar om hul gebiede te bedien en hul hoeke te beman. Oom Blikkies Bilgnaut van die sirkulasie-afdeling moes hulle beheer. Dit het hare op die tande geverg.

Oom Blikkies was self egter ‘n Blik-skottel wat jy nie sonder handskoene moes aandurf nie!

Hoe meer koerante op ‘n bepaalde hoek verkoop is, hoe gesogter was die staanplek vanselfsprekend. Een hoek met status was op die hoek by die skoenwinkel Cuthberts in Maitlandstraat. Twee uitskieters wat daardie hoek in hul jeug hul eie kon noem, was wyle prof. Wynand Mouton van die UV en SAUK, en later ook Frans Stroebel wat lank ‘n sleutelman in die Rembrandtstal was. Frans was ook ‘n kranige Kovsie-rasieleier.

Onder Mouton-bewind in die 40’s was dit bekend as “Nantiie se hoek”. Geen indringer sou dit naby waag nie. Hy het laggend vertel hoe ‘n beskonke omie hom as onskuldige 12-jarige seun rondgejaag het as die nuus hom nie geval nie. Maar hy het goed geld gemaak: 12 sjielings en ‘n sikspens kommissie op ‘n dag. Eendag op ‘n reëndag het ‘n barmhartige samaritaan sommer 40 koerante by hom gekoop!

Ek het prof. Mouton skertsend “kollega” genoem weens die verbintenis. Hy het die “status” hom glimlaggend laat welgeval.

Die rekord vir ‘n lang “dienstermyn” is iets soos sewe jaar. Dit word gehou deur ene Louis Slump. Hy het alles mooi opgeteken en sy “loopbaansyfers” is indrukwekkend: in die sewe jaar het hy 15 288 km (sic) op sy fiets agter 82 intekenare aangery.

‘n Mooi storie oor jeugdige entrepreneurskap kom uit die dae toe dr. DF Malan pas in 1948 premier geword het. Op ‘n VP-kermis in Windhoek is op ‘n plakkaat met sy foto op skyfgeskiet.   Die storie was op die voorblad en op die plakkaat:

“Sappe skiet op dr, Malan se foto”. Toe sny van die verkopertjies die onderste lyn weg: “Sappe skiet op dr. Malan”.   Heeltemal iets anders! Koerante het soos soetkoek verkoop.

Verkopertjies is dikwels ingespan om as ‘n gunsie ander takies ook vir mense te verrig. “Ag boetie, help die ou tante tog die swaar boks kombuis toe dra!” Dan is die foets en koerante maar eers eenkant gelos em kruideniersware help dra.

Een moes selfs as “para-medikus”   uithelp. Op sy oggendrondes kom hy op ‘n drawwer af wat plat in die straat lệ. Dit was ‘n diabeet wat deur lae bloedsuiker neergevel is. Nogal ‘n redaksielid van Die Volksblad. Nadat die seun vasgestel het, die oom lewe nog, het hy ‘n motor voorgekeer, wat hulp ontbied het. Darem ‘n blok sjokolade vir sy moeite gekry!

My en Tokkie se seun, Johan, was as hoërskoolseun ook ‘n trotse koeranteverkoper. Met sy eerste tjekkie het hy by Repubiekbmeubels vir sy pa ‘n swarthoutkierie laat maak. Ek gebruik dit ná 30 jaar elke dag, al is dit al vol hondehappe en ander letsels.

Vir homself het het ‘n rooi baadjie van sulke gladde plastiekerige materiaal aangeskaf vir beskerming teen wind en weer. Met sy aftrede het sy ma die baadjie geërf.

Tokkie en daardie baadjie kom ’n lang pad. Vir elke reis wat ons onderneerm het, is dit altyd eerste ingepak. Ook vir elke skeepsreis. Dis ’n veteraan van ver paaie. Sy spore lê wyd op hierdie aardbol.

In die bittere koue wat die Kaap nou teister, wend sy haar gister tot “Johan se baadjie” vir ‘n ekstra hittetjie. Toe die uwe dit gewaar, spoel die herinneringe deur my: hoe lank dit in ons besit is en waarheen dit ons oral vergesel het. Sou ‘n bewoë nattigheidjie nie skielik in my oë opwel nie? Oor ‘n baadjie!

Maar ‘n dubbele bewoëndheid was dit darem  kan ‘n mens ter versagting sệ. Die trane lệ maar vlak oor al die verbygaande simbole van my koerant wat so lank so ‘n spesiale plekkie in my hart beklee het.

  • Van die inligting is met dankbaarheid bekom uit “’n Lewe van sy eie – die biografie van Volksblad” deur Leo Barnard en Jan-Ad Stemmet.

 

 

 

PAPIER BLY KONING

BEGIN Januarie 1963 – amper sestig jaar gelede – het ek as groentjie-verslaggewer by Die Volksblad se ou gebou in Voortrekkerstraat 79, Bloemfontein, ingestap.  ‘n Leeftyd by en naby koerante is daardie dag ingelui.

My formele loopbaan by die Nasionale Pers – van indiensneming tot by aftrede –  het darem nie sestig jaar geduur nie; net 36 jaar. My verbintenis met koerante strek egter veel langer, omdat ek as beurshouer al van 1958 af ‘n Naspers-jas dra, en omdat ek in my aftrede, sedert einde 1997, steeds aktief tot Nasperspublikasies bygedra het.

As studentewerker het ek aan die einde van 1961 as Goudveldse verteenwoordiger van Die Volksblad waargeneem – die 20-jarige moes aan die diep kant leer swem.  Begin 1963 het ek in Bloemfontein ingeval en uit die staanspoor net beroepsvreugde ervaar. Die koerant was dadelik in my bloed.

As Parlementêre verslaggewer in 1964 en 1965 (ongelukkig net twee jaar) het ek die Verwoerd-era as’ t ware in die voorste ry beleef. As jong hoofsubredakteur (‘n pos wat te gou gekom het), moes ek die moord op dr. H.F. Verwoerd op 6 September 1966 hanteer. ‘n Groter nuus-“storie” het nie in my dae oor my lessenaar gekom nie.

As nuusredakteur (Die Volksblad en Beeld) kon ek my amper ‘n dekade lank as joernalis ten volle uitleef en bestuursvaardighede begin slyp.

Tussen 1974 en 1980 is ek na Beeld as eerste nuusredakteur van die nuwe koerant, Later het ek assistent-redakteur geword. Beeld se stigtingsjare was veeleisend maar vrugbaar.  Die joernalistieke omgewing was dinamies, energiek en opwindend. Die leermeesters was van die deurwinterdste koerantmense van hul tyd.  Die Beeld-tyd het vir my nuwe vergesigte geopen.Met my terugkeer na Bloemfontein in 1980 het ek eers ten volle besef wat dit vir my beteken het.

‘n Jaar as Nieman Fellow aan die Harvard-universiteit in Cambridge, Massachusetts, het sy eie eise gebring, ook vir my gesin.  Onthou dit was in 1976/77 – Soweto het uitgebars. Dit was ook uiters vervullend en leersaam.

Met my aanstelling as redakteur van Die Volksblad in 1980 is ‘n droom vervul.   Op ouderdom 39  was ek weer redakteur soos ek op skool was in 1957 (eerste leerlingredakteur van die Volkie-jaarblad) en op Tukkies in 1961 (redakteur van die studenteweekblad Die Perdeby). Die keer was egter die ware Jakob: ‘n dagblad.

Die Volksblad was tot einde Februarie 1991 ‘n middagkoerant. In ‘n stal van oggendkoerante was dit ongerieflik en duur – ‘n komplikasie in ‘n tyd van ekonomiese druk. Ná ernstige besinning is met verrassend goeie gevolge na die oggendmark geskuif. Sirkulasie het lewendig reageer. Die koerant se geldsake het ietwat verbeter.

Dat gemeenskapsdiens ‘n goeie koerant onderskei, was nog altyd een van my credo‘s.  Voor my tyd, ná my tyd, maar bepaald ook in my tyd is vele mooi tradisies in Die Volksblad se lesersgebied uit daardie geloof gebore.  Meer so as elke ander koerant het D.V. se vaderskap van sulke tradisies hom diep in sy lesers se harte laat inkruip, glo ek.

Op ander plekke is voorbeelde van D.V. se formidabele gemeenskapsbetrokkenheid volledig opgeteken. Ek beperk my hier tot net twee witbroodjie-“kinders” van my era: die Matrieknooiwedstryd en die Kunsmark. Eersgenoemde het in sy nuwe gedaante van Matrikulant-van-die-Jaar-kompetisie in 2010 sy 30ste bestaansjaar gevier. ‘n Boompie wat ons in 1980 geplant het, het geil gegroei.

Een van die koerant se beste geskenke aan die gemeenskap in daardie jare was Die Volksblad-Kunsmark wat in 1982 gestig is.  Mense het in groter getalle as rugbyskares op Kunsmark-Saterdag na Koningspark gestroom om te kyk, geniet en te koop.  In ‘n stadium was iets soos 1 600 uitstallers geregistreer. Nasionaal is ons kunsmark as een van die beste, kleurrykste en florerendste gereken.

Anders as die Matrieknooiwedstryd is hierdie boompie wat in die jare 80 geplant is, ongelukkig nie goed versorg nie.  Van verwaarlosing het dit gekwyn …

In die tyd het Die Volksblad al hoe meer op die nasionale toneel na vore begin tree. Van die koerant se menings is oral kennis geneem, ook op TV en in Engelstalige koerante.

Toe Ton Vosloo teen die einde van 1982 moes Kaap toe as kroonprins vir Lang David de Villiers, is ek aangekeer om in sy plek terug te kom Johannesburg toe. Aan die een kant was by my ingenomendheid, selfs opgewondenheid.  Tog het twyfel geknaag.  Nadat ek reeds voorlopig ‘n huis aan die Rand gaan uitsoek het (in Victorypark langs Linden), het die gesinsomstandighede die deurslag gegee.  My besluit om in Bloemfontein te bly, is nie oral toegejuig nie.   “Die Advokaat” het sy wrewel nie verbloem nie.

Later het die geleentheid twee keer gekom om Rapport se leisels oor te neem. Ek was nooit vreeslik lus vir ‘n terugkeer na Doornfontein nie, hoewel dieselfde tweestryd as destyds met die Beeld-toenadering tog teenwoordig was. Maar ek het bly ekskuse uitdink en koes. Uiteindelik het ek formeel “nee dankie” gesê

Van buite die mediakring het twee toenaderings gekom. Geeneen is ooit ernstig oorweeg nie. Albei was hoogstens vir my interessant.

Eers het ‘n afvaardiging van Bultfontein (Tokkie se tuisdorp) gekom met die versoek dat ek my as die Nasionale Party se kandidaat vir die Volksraad in die kiesafdeling Winburg beskikbaar stel.  Die vooruitsig om in die agterbanke te gaan sit en koukus-dissipline te handhaaf, was nie aantreklik nie.  Ek het my besoekers ingelig ek verkies die onafhanklikheid van ‘n redakteur. .

Louis Botha, Administrateur, met wie ek ‘n vriendskapsverhouding gehad het, het my daarop vertroulik ‘n pos as L.U.K (lid van die Uitvoerende Komitee) aangebied. Weer wou ek nie byt nie.Ek was 12 jaar lank redakteur. Die dag toe ek, einde Maart 1992, die deur van Die Volksblad se deftige redakteurskantoor met sy swaar ou meubels (stinkhout en Birmaanse kiaat) en donker houtpanele teen die mure vir laas agter my toetrek, was ek diep dankbaar oor die onuitspreeklike voorreg wat my gegun was om by daardie baie spesiale koerant die leisels te hou

Om die redakteur van ‘n dagblad te wees, is om in die voorste ry te sit terwyl eietydse geskiedenis dag vir dag op ‘n reuse-skerm voor jou verbyrol. In die jare 80 het die tempo en intensiteit van daardie geskiedskrywing ongekende vlakke bereik! Met probleme, teleurstellings, foute en al was dit vir my ‘n fassinerende era.

Al die herinneringe flits helder voor my verby terwyl ek die nuus moeisaam verteer dat Volksblad (wat ná my tyd die voorsetsel “Die” in sy naam afgegooi het) net as digitale produk gaan voorbestaan.  Sy d ae as papierkoerant is getel. Sy tenk is leeg, soos sy huidige redakteur dit stel.

Van my oud-kollegas beleef die nuus positiewer as ekself.  Van hulle begin al drome droom oor ‘n nuwe toekoms sonder papier. Oor hul gesindheid van doodkry is min, is ek bly en dankbaar. Wat my persoonlik betref,  is  ek stukkend. Ek probeer dit nie verbloem nie. Die wond sal nie gou genees nie.

Vir my bly papier koning.

HANDE AGTER RUG VASGEKNOOP

My hart is nog te stukkend oor die lot van my geliefde Volksblad  – wat nou deur die magte en owerhede van die teenswoordige Naspers (of Media24 as u dan wil) op ‘n digitale syspoor gerangeer word – om ‘n blog oor my gewaarwordinge aan te durf. Ek beperk my tot ‘n kort teruglik.

Vier, vyf jaar gelede was daar ‘n soortgelyke inisiatief, gedryf deur dieselfde mnr. Ishmet Davidson wat nou uitvoerende hoof van Media24 is. Koerantmense in murg en been soos Ton Vosloo en Salie de Swardt was toe nog in direksies. Hulle en ander nugterdenkendes  kon stem dik maak en walgooi. Dit het egter toenemend duidelik geword dat die gedrukte koeran top geleende tyd leef.

Bob van Dyk, Nederlander wat Naspersbaas geword het, het trouens al gewaag om te voorpel dat koerante dalk vinniger op pad uit is as wat deurtrapte koerantmense soos ekself verwag het. Wat Die Volksblad betref, was mnr. Van Dyk helaas toe reg. My eie insigte is as wensdenkery ontmasker.

Maar die kort terugblik:

Op 18 Oktober 2012, net agt jaar gelede, het ek ‘n taamlik uitvoerige dokument opgestel waarin ek my lewenslange verbintenis met die Pers, soos ons geslag ons maatskappy gemeensaam genoem het, deur ‘n sogenaamde ek-bril in oënskou neem.

 By koerante was in daardie stadium opnuut ‘n verkleining van redaksies op die agenda, wat onder meer behels dat veral 60-plussers in die gedrang kom – al hul opgepotte ervaring ten spyt.

My gevolgtrekking het ek toe so geformuleer: “Dit tref hierdie waarnemer dat koerante se hande kwalik gesterk word vir hul uitdagende stryd in ‘n uiters medingende omgewing, waarin die sogenaamde nuwe media, sosiale media en watse media nie nog nie steeds al hoe dieper inkeep.  Hul hande word, soos dit vir my lyk, eerder agter die rug vasgeknoop. Dit word ‘n uitmergelende, ongelyke stryd. “

Dit bring my nog ‘n stappie terug:  tot ‘n  versugting aan die einde van my afskeidstoespraak by my aftrede begin 1998  oor die “bewaring van ‘n goue ewewig, asseblief tog, tussen die nuwe tegnologie en kernpublikasies wat al geslag ná geslag hul gemeenskappe getrou dien, immer waaksaam die sosiale orde in stand help hou en lank die ruggraat van die maatskappy was.”  Daardie goue ewewig is helaas nie bewaar nie.

In intrinsieke waarde was dit in 2018 al ‘n geheel ander Pers as wat ek gegroet het. Naspers was toe al ‘n internasionale sakereus. Wyd gereken, op elke terrein op die voorpunt, skitterend suksesvol.

“Vir die geweldige internasionale deurbrake, astronomiese omsette, reuse-winste en vuurpylaangedrewe aandeleprys kan ‘n mens net bewondering uitspreek.  Entrepreneurskap, waagmoed, inisiatief en visie is lewendig en gesond in die Heerengracht,” het ek geskryf.  “Hoede af vir ‘n nuwe leiersgeslag!”

Maar, het ek gevra, en dit is my eintlike punt, is Naspers dan nie juis nou ryk genoeg om sy so belangrike gedrukte media sommer uit sy agtersak te fortifiseer om hul rol as “moedersmelk” vir die volk te bly speel nie?

Vandag is Naspers selfs nog ryker en daardie agtersak nog dieper.  Om ‘n gerekende, eerbare titel in die hoofstroom van koerante soos Volksblad in stand te hou ter erkenning van waar sy eie wortels vandaan kom, behoort vir Naspers ‘n geleentheid te gewees het om aan te gryp. As hy maar net die lewe deur ‘n ander bril as ‘n geldbril wou beskou.