KIEKIE VAN PW EN MADIBA (PLUS KOBIE)

Foto met stukkie van Kobie Coetsee.

Op die ingewing van die oomblik, en met instemming van die twee hooffigure, het kapt. Ters Ehlers, knap gewese private sekretaris van Botha, met sommer ‘n doodgewone mik-n-druk-kamaratjie die enigste foto’s geneem van die eerste ontmoeting tussen P.W. Botha en Nelson Mandela op 5 Julie 1989 in Tuynhuys.  Eintlik net ‘n paar kiekies met ander woorde.

Ná ‘n hartlike gesprek, wat op die impromptu foto’s deur die breë glimlagte op almal se gesigte weerspieël word, het Ters skielik van die kameratjie in sy lessenaar se laai onthou. Genadiglik. Anders het die historiese oombik fotogewys ongedokumenteerd gebly.

Hoekom juis Die Volksblad?  Ek kan aan twee redes dink.  Een is dat tussen Die Volksblad en Tuynhuys – ook bekend as Kruithuis!  – se baas met sy berugte kort lont, ondanks periodieke skermutselinkies, ‘n gesonde verhouding bestaan het, Hy was immers self ‘n Vrystater, ‘n seun van Paul Roux. Meer nog, in sy jong dae het hy vir die koerant vryskutwerk gedoen – selfs in die stormagtige Smeltersdae ‘n hoofberig op die voorblad oor ‘n ontwrigte politieke vergadering gelewer.

Die tweede rede is dat die uwe een van die min mense was wat van die bestaan van die foto’s geweet het. Niël Barnard, hoof van nasionale intelligensie,  het dit in ‘n private gesprek laat glip.

Vanselfsprekend het ek nie ophou torring om die foto’s vir my koerant as ’n “scoop” los te wikkel nie.  Aan die begin van Februarie 1990 het ek, al half moedeloos, die kwessie weer oor die telefoon aangeroer. Dit was al nadat Botha sy beroerte gehad het en heelwat troebel water in die see geloop het – troebel water  wat ook later my en Die Volksblad se verhouding met hom sou versuur.

Verrassend genoeg, het hy die oggend die eerste keer sy gewilligheid laat deurskemer. Ná intensiewe onderhandelinge, onder meer ook deur ‘n bemiddelaar met Mandela, wat toe in sy laaste dae in die Victor Verster-gevangenis was, is tot publikasie ingestem.   Wie daardie bemiddelaar was? Niemand minder nie as die oud-minister van justisie, Kobie Coetsee ‒ “my vriend Kôbie”, soos Mandela hom waarderend bly noem het.

Met die ooreenkoms beklink, is ‘n verslaggewer per motor na Pretoria om die kosbare pakkie  te gaan haal. Nog twee foto’s is per koerier na Bloemfontein gestuur. En op Donderdag 15 Februarie, verskyn die koerant toe met sy “foto’s waarvan die wêreld nie geweet het nie”.  Ongetwyfeld een van sy lekkerste scoops van die jare negentig.

Sonder komplikasie was Operasie Foto nie, want Botha wou niks daarvan weet nie dat die joernalistieke kleinode, soos die gebruik is, ook aan die susterkoerante beskikbaar gestel word. Sy vereiste was dat regstreeks met hom daaroor onderhandel word, en toe Die Burger waag om te vra, was sy antwoord ‘n ferme nee.  Hy was te kwaad oor wat oor hom en sy ongesteldheid geskryf is.

Verskeie ander binne- en buitelandse publikasies en nuusdienste moes ook voor dooiemansdeur omdraai.

Beeld, altyd vol planne, het wel ‘n foto gepubliseer, maar vindingryk omraam deur ‘n stuk van Die Volksblad se voorblad sodat die hele aanbieding soos ‘n skeurvel moet lyk!

Op die oorspronklike foto verskyn ook genl. W.H. Willemse, hoof van die gevangenisdiens (links) en Coetsee (regs).  Vir die omslag van die eerste “Kroniek” is die twee here afgesny ten einde groter fokus op die twee hooffigure te plaas. Barnard kon nie afgesny word nie, Hy het strategies in die middel gestaan.

Coetsee was in n grimmige luim toe hy dit die aand met die boek se bekendstelling in Bloemfontein ontdek. Nou ná al die jare sou ek hom, as ek kon, graag gelyk gee.  Hy het sekerlik rede gehad om afgehaal te voel dat sy welwillende  rol om die foto vir Die Volksblad te bekom met die knip van ‘n skêr tot die snippermandjie gereduseer is. Hiermee ‘n vertraagde ekskuus – helaas te laat. .

Die foto’sby die blog  is van (i) die omslagfoto van die eerste uitgawe met die stukkie van Kobie Coetzee wat regs uitsteek en (ii) die volledige eerste omslag. Koop die e boek by http://www.denovowebs.co.za/produk/kroniek-van-n-koerantman/ Prys: R70.

 

 

 

 

FAMILIERUSIE: DIE BINNESTORIE

Min Afrikaners wat die turbulente jare 80’s meegemaak het, sal die intensiteit van daardie familierusie  in die aanloop van die politieke oorgang van 1994 ooit vergeet.

So venynig is die hervormingsgesindes deur weerstandiges toegetakel dat ‘n spitsvondige Engelse persman die “oorlog” beskryf het as ‘n “second Boer war – with Boers on both sides’”.

In hierdie “oorlog” was die Afrikaanse koerant in die spervuur. In  vyandige oë is hy gesien as simbool van Afrikaner-oorgawe, en getakel met ‘n venyn wat nie tot woorde beperk was  nie.  Bloed het letterlike gevloei.

In Bloemfontein, Afrikaner-hartland, was dit eens so erg … of dalk erger.  My perspektief op daardie veelbewoë jare het ek in 1998 op skrif gestel in “Kroniek van  koerantman” – die eerste boek oor daardie era uit die pen van een van die redakteurs en ook een van die weinige tot dusver.

Uit  ‘n tweede vername luisterpos lig ek in “Kroniek” openhartig die sluier oor die gisting en intense toekomsdebat binne die Afrikaner-Broederbond in daardie tyd, wat ek as lid van die uitvoerende raad intens meegemaak het.

De Novo Boeke   het besluit op herpublikasie as e-boek in die geloof dat Kroniek  22 jaar na eerste verskyning nog relevant is vir die politieke narratief. Bestel by http://www.denovowebs.co.za/product/kroniek-van-n-koerantman/ Prys: R70

Uitgewer se kommentaaar: Hennie van Deventer se Kroniek van ‘n Koerantman is in vele opsigte kontemporêre geskiedenis ‒ ‘n kommentaarboek oor een van die interessantste en opwindendste tydperke in Suid-Afrika se veelbewoë politieke geskiedenis. Die Volksblad, met Van Deventer as redakteur, was in die turbulente jare 80 en 90 sterk verbind tot hervorming, geregtigheid en ‘n inklusiewe demokrasie. In die Vrystaat, konserwatiewe hartland van Suid-Afrika, het dit hom, en sy redakteur  persoonlik, in die spervuur geplaas van akute regse venyn.

Die skrywer se interessante en onderhoudende staaltjies lig die sluier oor die dramas wat hulle oor nuusgebeure in koerantkantore afspeel, interessante vertellinge oor sy ervarings as lid van die Uitvoerende Raad van die Afrikaner-Broederbond en die hegte vriendskappe, maar ook heftige en bitter rusies met politici en openbare figure, dra by om Kroniek van ‘n Koerantman in alle opsigte ‘n baie lesenswaardige boek te maak.

In hierdie tyd van inperking en hofdramas oor regeringsregulasies en gewaande magsmisbruik deur die regering, word hewige diskussies en debatte op sosiale media en die Internet uitgespeel. Dit is daarom interessant om te lees hoe koerante soos Die Volksblad in die jare tagtig en negentig die kommunikasiekanaal was wat hierdie rol vervul het. !n sy huidige e-baadjie, is Kroniek van ’n Koerantman ’n egte winskopie teen net R70 per kopie.

TJEK SE LAASTE HOP

Wuif totsiens vir die tjek. Die gerespekteerde betaalmiddel sedert die 9de eeu al loop nou die pad van ander gister-goed wat nie teen moderne plaasvervangers die pas kon volhou nie. Soos die betroubare telegram, die Kerskaart en die minnebrief met langhand op papier gesit – boonop met ‘n vulpen.

As jy ‘n koerantmens was, soos die uwe, kan jy die teleksberig bysit. Daarvan het rieme elke dag elke koerantkantoor binnegestroom op rye teleksmasjiene wat onverpoosd soos masjiengewere knetter. Moenie die landlyn vergeet nie. Elke foto van elders het jou koerant dotjie vir dotjie via ‘n verre poskantoor bereik.

Op my eerste tjekboek aan die begin van die 60’s was ek, jong koerantman, trots soos ‘n pou. Het altyd gehoop om iemand te imponeer wanneer ek daardie kenmerkende plat boekie spoggerig uitpluk en met ‘n swierige “JH van Deventer” – die ene krulletjies en draaitjies, aldus my vrou – ‘n aankoop met vers en kapittel op die reghoekige stukkie papier beklink.

Myne was ‘n Volkskas-model met “arbeidsaamheid” as leuse en die hand op die ploeg as logo. Absa, my latere modern bank, is nou onder die voorlopers om die tjekboek goedsmoeds in die snippermandjie te gooi.

Ai tog. Maar dis soos hulle sệ: Omnia mutantur nos et mutamur in illis (“alle dinge verander en ons verander saam met hulle.”)

Nog ‘n nuttige papierproduk van ‘n vergange era was die telegram. Telegramme is al geruime tyd uitgedien. Al waar jy nog daarvan kry, is in netjiese pakkies met lintjies vasgebind, gewoonlik in ‘n embuia-“trousseau”-kis met bal-en-klou pote en koperbeslag. Saam met allerlei ander sentimentele kleinighede word dit daar as soewenier van bruide van toeka se groot dag bewaar.

Hoeveel telegramme jy gekry het – en van wie almal – was nogal ‘n statussimbool. Party was kort en kragtig: “seën op huwelik”. Ander kon nog al woordryke sedepreke bevat. Moes afsender ‘n fortuin gekos het.

Op die onthaal – dikwels in die kerksaal – het die seremoniemeester of een die telegramme voorgelees. Dit was deel van die bruilof ritueel, soos die sny van die koek en die werp van die kousband in die gehoor.

Grapjaste – gewoonlik die raseriges wat voor in die koor was wanneer “Ta Koek se hoenderhaan” vir die bedremmelde bruidegom aangehef word, het dikwels kamma-telegramme ingesmokkel. Een voorbeeld: ‘n fiktiewe vorige kệrel wat met doelbewuste dubbelsinnighede op vorige soete oomblikke saam met die verleë bruid sinspeel.

‘n Gewilde stoutetjie wat ek onthou, was sogenaamd van die bestuurder van die wittebroodhotel: “Spyt my om julle in te lig die spesiale bruid-suite het weens omstandighede buite ons beheer op die laaste oomblik onbeskikbaar geraak. Ek gee julle sommer julle ou kamer van vorige besoeke, as dit sal reg is met julle.”

Ou kamer? Vorige besoeke? Onthou, ek praat van ander tye. Die huweliksnag was veronderstel om werklik ‘n eerste te wees; nie sommer soos al vele nagte voor hom nie. Menige bruid het beetrooi gebloos.

Voorspel tot die huwelik was o.m. hartstogtelike briewe waarin die ontluikende liefde met toenemende vrymoedigheid verklaar is. “Liewe Bettie”, het in sulke briefies eers “liefste Bettie” en dan later “My enigste liefling” geword.

Op skool het spesiale “koeriers” sulke briefies ongemerk voor jou op jou bank kom neersit of pouse vinnig in jou sak gedruk. Party was op pienk papier met ‘n diskrete parfuumreuk. Jy kon dit nie gou genoeg oopskeur om elke soete woord van liefde en verlange in jou hart te vertroetel nie.

Party romantiese Romeos kon monumentale liefdesbriewe skryf. Een skrywer van ‘n gedenkwaardige brief was n passievolle jong Tukkie, Pikkewyn (Pik) Botha, rasieleier en latere minister van buitelandse sake. Sy rekord was ‘n brief van 90 foliovelle.

Die ontvanger van daardie gewigtige brief, netjies in ‘n pakkie opgemaak, was Helena Bosman, ‘n Matiestudent.   Tere minnegediggies uit dieselfde oord was ook gereeld in haar posbus. Sy het in 1953 mev. Helena Botha geword.

Deesdae kommunikeer geliefdes dalk meer met haastige teksboodskappies en emoji’s, dalk nog in kodetaal. So raai ek maar.

Kerskaarte was toeka se tyd ook ‘n groot ding. Vroeg in November het jy al begin lysies maak wie almal moet kry, en by skryfbehoeftewinkels begin rondkyk. In nederiger prysklasse was die meeste in pakkies van ses met onvanpaste sneeutonele op die voorblad en swak vertaalde Kersboodskappies binne.

Later het die prentjies meer gesifostikeerd en gevariëerd geword. Op party van die nuwer soort was plek om ‘n persoonlike boodskappie te skryf. Deftige mense het hul kaartjies laat druk: in goue of silwer letters met hul name en adresse in die een hoek soos op ‘n visitekaartjie.

Ingenome ontvangers het hul Kerskaarte graag op kaggelrakke en ander plat oppervlakke uitgepak. Ander ornamente, ook op die buffet, is vir die “Kersgety” na laaie geskuif om vir die verskeienheid Kerskaarte plek te maak. Sommige ondernemendes het tou of ‘n draad van hoek tot hoek in die sitkamer gespan. Hul Kerskaarte is dan wydsbeen daaroor gedrapeer om met die res van die kleurryke Kersversiersels saam te smelt.

Boontoe het ek verwys na vanmelewe se teleksmasjiene wat stil geraak het. Koerante word in doodse stilte in die soort steriliteit geproduseer wat ‘n mens gewoonlik met hospitaalteaters vereenselwig. Foto’s se pad is as’t ware van die kamera na die blad.

Nog iets wat ongetwyfeld vir altyd verlore is, was iets waaroor ek nogal ‘n sterk nostaklgie in my voel opwel. Uit afvalpapier in die drukkery is klein blokkies papier geknip waarop haastige boodskappies per bode vir kollegas gestuur is: “Mev. O. Kom gesels asb. HvD”

‘n Keer was by Die Volksblad ‘n kompetisie tussen redaksielede oor wat ek in my haas op so ‘n blokkie papier in my partikuliere soort snelskrif neergepen het.   Die drie finaliste is vir my gebring om die wenner aan te wys. Ná ‘n ruk moes ek tou opgooi. Die drie moes die eerste prys deel. Ek het vergeet wat ek daar geskryf het en kon dit om die dood nie ontsyfer nie.

NOMMER ASSEBLIEF: VAN 40’S TOT 2020

In 1941 toe ek in die hartjie van die Tweede Wêreldoorlog in Babanango gebore is, was die plaaslyn ‘n wonderbaarlike manier van kommunikasie. ‘n Telefoonsentrale by die poskantoor het die oproepe bestuur. Jou oproepkode was konfigurasies van vier luie: drie langes en ‘n korte, een lange en drie kortes en dies meer.

Die telefoon het elke keer by almal op die betrokke lyn gelui.  Jy moes fyn luister om die regte “kode” te onderskei.. Om in te luister op mekaar se oproepe was vir sommige ‘n soort stokperdjie. Vele skinderstories het so ontstaan.

Hoeveel bakens is nie sedertdien geplant nie? Wat een dag nog as wonderwerk beskou was, was die volgende dag ou nuus. En my geslag het dit alles beleef. Hoe uitnemend bevoorreg is ons nie.

Woensdagaand 20 Mei was my eerste webinaar op Zoom.  Dit was ‘n voorreg om ingeskakel te wees by die historiese “eerste”. Het nogal taamlik senuweeagtig sit en wag. Sê nou ek druk  iewers ‘n verkeerde knoppie – en kapoef!  Toe die beeld begin lewe kry, was dit of ‘n Everest bestyg is. Op my kroegie staan nog ‘n ou landsvlaggie (sjuut!).  Kon gerus na buite storm en hom triomfantlik in ‘n blombak plant.

Die webinaar (‘n mens se woordeskat brei ook gedurig uit) was prikkelend, insiggewend en boeiend. Het wonderbaarlik vlot verloop. Ek lig my hoed vir die tegniese mense agter die skerms.

Sondag kom ‘n e-pos van kleinseun Jacob Claasens: uitnodiging tot ‘n Zoom-geleentheid. Die tema: “Ons mis julle!”  Lekker gekuier so virtueel.

Vir Woensdag is ‘n derde Zoom –okkasie geskeduleer. Ek raak ‘n veteraan!

Oor presies hoe die ontwikkeling van die Alexander Graham Bell se instrument in my lewe verloop het, is ek, helaas, ‘n volslae leek. Seker honderde verfynings en moderniserings het al plaasgevind.

Ek onthou darem Klerksdorp se sentrale waar ek ná matriek  in 1957 ‘n vakansiewerker was: voor jou ‘n muur vol klein gaatjies, en toue soos lang wurms met lang dun koppies wat jy in presies die regte gaatjie moes druk. (Kon een aand nie die versoeking weerstaan om te sit en inluister nie toe ‘n verslaggewer van Die Transvaler ‘n moordstorie inbel Johannesburg  toe.)

Op Tukkies was die “langtiekie” in die jare rondom 1960 hoogmode. Openbare telefone is vuurwarm gebel met ‘n tiekie aan ‘n stringetjie.  Jy laat sak hom, pluk hom uit, laat sak hom, pluk hom uit  – totdat die “betaling” registreer en die oproep (meesal na jou meisie of jou ouers) deurgaan.  Voorloper van deesdae se gratis gesels?

As jong vryer onthou ek die laasste stuiptrekkings van die driesyfer-era. My vrou, Tokkie (toe my meisie), was van Bultfontein.  Ma Marietjie se nommer was 204. Jy skakel die kode vir Bultfontein; die sentrale doen die res. En hoe ingelig was daardie sentrale nie?  “Nee hartjie, Ta’ Marietjie-hulle kuier vanoggend by Ta’ Ellie. Ek probeer daar.”

Ek was toe ‘n jong verslaggewer. Hope berigte is via openbare telefone Volksblad toe deurgebel: “perskollekteer”. Jy lui eers die poskantoor. Dié verneem by die ontvanger of hy sal betaal.  Dan bel hy jou terug. Het nogal vernaam gevoel om ‘n “perskollekteer”-oproep te plaas.

Sekere langafstandoproepe was ‘n kwessie van bespreek, wag en desperate frustrasie. Soms soos ure gevoel. Terwyl spertyd nader kom en jy duskant brand van haastigheid.

Toe die 80’s.  Aangename kennis, Mnr. Faks.  Verstommend.  Jy stuur ‘n volledige brief of berig sommer sito-sito na sy bestemming – nie meer letter vir letter soos op die telegraaf- of teleksmasjien wat toe die kommunikasiehart van die koerant was nie.  Maar daai faks kon ook ‘n vloeksteen wees. Jy is besig om ‘n hoofartikel die lig te laat sien. Dan kom die sekretaresse by die deur in en plaas ’n stuk papier in die inmandjie.

Koebaai, konsentrasie. Nuuskierig, los jy eers alles en lees die faks.  Soms onbenullig.  Dekselse inbreuk op jou privaatheid,  het ek dikwels geknor.

Laat in die 80’s het die rekenaar in my lewe gekom. Die era van warmlood was op sy laaste bene in koerantfabrieke. Tikmasjiene was op pad museums toe.  Krisis!  Hoe verkleef was ek nie aan my getroue Olivetti nie, en hoe wantrouig jeens die nuwe affêring  met sy tentakels wêreldwyd!

In die 90’s, hier’s die selfoon. Sulke halwe bakstene wat ‘n klompie kilo’s weeg. Voortvarend, gee ek te kenne ek gaan dadelik een aanskaf. ‘n Kollega (later ‘n bedryfsleier) was skepties. Hoekom sou ‘n mens so ‘n onnodige oorlas met jou wil saamdra? Ons baas was Ton Vosloo. Gelukkig het hy my kant gekies,

Einde 1997 tree ek af. Toe begin dinge aan daardie front roer. Kommunikasie raak net al hoe meer gesofistikeerd. En in dolle vaart. Sal my liewer nie probeer slimhou oor die laaste twee dekades se ontwikkeling nie.

Tokkie sal my hopelik die storie vergewe oor hoe sy jare gelede nog net in haar allernodigste  die buurman bel om hom geluk te wens. Nee, hy’s al werk toe. Sy bel soontoe. Beset. Sy bel weer. Hy antwoord dadelik: “Hi, Tokkie”.  Sy wou onder die bed induik – oortuig dat hy haar in haar ontblote toestand kan sien. Later eers by die buurvrou gehoor hy het tussen haar twee oproepe met sy huis gepraat. So het hy gehoor dat Tokkie op sy spoor is.

Wel, hier kom Skype toe al die ander nuwerwetsighede – die I-pad, die I-phone, Whatsapp video calls, Facetime en wat nog. Hulle maak moontlik wat Tokkie destyds instinktief gevrees het. Maar liewe Skype. ‘n  Buiging na jou is vanpas. Wat sou oupas en oumas sonder jou gedoen het in die era van kleinkinders oor die aardbol heen verstrooi?

En slimfone word net al hoe slimmer.  Die weer?  Kom ons kyk gou.  Die pad? Kom ons kyk gou?  Beurtkrag? Kom ons kyk gou. Die verstand duisel – veral as jy, soos die uwe, verbete bly klou aan jou uit die oude doos Blackberry uit die jare toet wat net kan bel en sms’e stuur.

Daaroor ‘n laaste storie voordat ek weer by Zoom kom. Dis van ’n vriendin wat Tokkie bel. Sy soek my Whatsapp-nommer. Hennie het nie een nie, antwoord Tokkie. Vriendin (verbaas-verergd): “Man, jy verstaan nie. Gee my net sy selnommer. Ek kan dit hanteer.” Tokkie: “Man, jý verstaan nie. Jy onthou toe Noag die duif uit die ark gestuur het? Wel waarmee hy teruggekom het, was met Hennie se selfoon!”

Maar hierdie Zoom-ding:  soos ek hierbo probeer verduidelik het: dis waaragtig oulik. Wens so ons het dit al lankal gehad.  Hoeveel duisende kilometers moes ek nie in my lewe reis – per vliegtuig, bus en motor – vir vergaderings en byeenkomste wat ons met die huidige tegnologie uit die gerief van ‘n kantoorstoel kon hanteer het nie

Met waters wat verby is , sal die meule nooit weer maal nie. Laat my nie afsluit op ‘n noot van nostalgie nie maar op ‘n noot van gedeelde opwinding oor ‘n nuwe era wat aanbreek. Oorvloedig is die dankbaarheid dat die ou gryse 1941-model in Mei 2020 saam daardie nuwe treetjie kon gee  – al het hy nie eens ‘n Whatsapp-nommer nie!

Omnia mutantur nos et mutamur in illis.

OM OP TE HOU ROOK

As ‘n ervare veteraan op die gebied van ophou rook, wil ek met Oumatjie Zuma saamstem dat dit ‘n maklike ding is. Mastig, ek het dit persoonlik hoeveel keer reggekry!

‘n Keer wat ek in ‘n ophoufase was, is ek in 1990 via Londen na Rusland op besoek. Kollega Tertius Myburgh van die Sunday Times gee my die wenk dat ‘n mens ‘n hardekwas Rus se gesindheid maklik met ‘n pakkie Marlboro positief kan swaai. Ek vertrek toe uit Bloem met ‘n karton Marlboros in my koffer.

Tydens my oorslaap in Londen gaan kuier ek ‘n aand by ds. Henno Cronje. Hy haal ‘n vergete pakkie uit ‘n laai en ons steek oor ‘n Engelse bier of wat ‘n paar entjies aan.

Volgende oggend staan ek op met daardie hond-in-die-mond-gevoel. Net ‘n sigaret kan red. Wel in my koffer onder die kooi is ‘n hele karton. ‘n Sielestryd soos min ontvlam. Sal ek toegee of sal ek verbete my belofte aan gade Tokkie probeer gestand doen?

Seker ‘n halfuur lank staan ek verskeurd. Toe borsel ek my tande ‘n tweede keer en gaan eet brekfis. Die Marlboros is saam Moskou toe. Tertius se wenk het gewerk soos ‘n bom.

Maklik om op te hou? Doodmaklik, Oumatjie Zuma. Vra ou Hennie, hy weet.

Van rook gepraat. In Bloemfontein was in die 80’s ‘n dr. Hiemstra wat oor die stad se gesondheid moes waak. Een of ander gesagsamp by die munisipaliteit beklee.

Soos Oumatjie Zuma was sy nie lief vir sigarette nie. Sy skryf toe aan Die Volksblad ‘n brief waarin sy drie van die stad se grootste rook-rampokkers by die naam noem: Louis Botha, administrateur, Barnie Human, motormagnaat, en Hennie van Deventer, redakteur van Die Volksblad.

My kollega by die brieweblad het gewonder of hy so ‘n sensitiewe briefie moet plaas of liewer nie,

Ek het nie lank gedink nie. Vir my ‘n Rembrandt van Rijn opgesteek en toe ek die eerste wolkie rook in die lug blaas, spreek ek die oorwoe oordeel uit: sit hom in.

Sy is uit vele oorde gelukgewens. Ook uit my eie huis. Ek het my egter nie deur die “misipaal” (Johan van Wyk se woord) laat voorskryf nie! Ook nie Louis of Oom Barnie nie.

“HEF ‘N SIEGRET”

Oumatjie Zuma se eenvrou-oorlog teen tabak voer my  gedagtes terug tot een van Volksblad se kernelemente oor dekades: die rubriek Stop van Myne.  Toe ek die koerant as vyfjarige aan die voete van my oupa Visser in Kimberley gelees het, was Stop in elke uitgawe ‘n moet.

Toe ek die redaksiekantore einde 1958 die eerste keer as studentewerker instap, was Stop van Myne  volstoom aan die gang. Die logo was ‘n pyp en twaksak. Die skrywer daardie tyd, Renier (Oom Giep Joubert),  se persoonlike aanhang het gesorg vir genoeg biltong vir sy spens om ‘n hele winter mee deur te kom.

In my redakteursdae (1980 tot 1992) was die groot gees van Stop Johan van Wyk (die “Oom”) wat in ‘n kwarteeu ‘n asemrowende 6 000 rubrieke, of vier miljoen woorde, gelewer het. Sy resep het hom ikoonstatus besorg. Van sy uitdrukkings het volksbesit geword. Dink aan “ohopoho” wanneer dinge rof raak. Of “Hef ‘n siegret” (“Ingels” vir Stop van Myne).

Dit is laasgenoemde wat my aan die wonder gesit het. Sou Oumatjie Zuma  (“‘n misdaad is ‘n misdaad”) sulke uittarting geduld het? ‘n Rubriek wat mense elke dag in twee van die 11 ampstale uitnooi tot ‘n dampie? Dis mos skreiende uitdaging van die staatsgesag! Hoop die outeur sou darem ‘n keuse gekry het tussen ‘n boete en tronkstraf.

Dis natuurlik alles net speel-speel, Wat nie-speel is nie, is haar magsug wat soveel derduisende rokers se verwagtinge van ‘n verslapping in vlak 3 in rook laat opgaan het.  Of haar beweerde verbintenis met die mafia van die smokkelhandel met rookgoed. Sy ontken. Geen rook is egter sonder vuur nie.

Die belangrikste vraag is of sy die pyp rook in die gesagsposisie wat sy nou beklee. As jy uit my twaksak wil stop, is die antwoord NEE.