O, DIE GRAP KOM WEER

Van der Merwegrappe is nie dood nie. Hulle was net in ‘n winterslaap. So lees ek in die Duwweltjie-rubriek van die saketydskrif Finweek. Grappe hiberneer inderdaad. Soos die kat kom hulle egter weer en weer, en weer. Soos ‘n slang wat na sy winterslaap sy ou vel afgooi, kom party in ‘n splinternuwe gedaante. Party gaan maak oorsee ‘n draai en word daar in ‘n nuwe idioom verpak.

Van grappies wat uit winterslape wakker word en soos wafferse Rip van Winkels in ‘n nuwe era opduik, kry ek nou die dag in Rapport se Pollux-rubriek ‘n sprekende voorbeeld. Dis van die omie wat protesteer toe die leerling-verpleegster die skeermes en kwas uithaal. Hy: “Nee, maar ek’s dan hier vir n oogoperasie. Sy: “Oom, hier staan dit op jou kaart. Dis vir jou horingvlies.”

Ek en ander 60-plussers ken daardie grappie dekades. Nou lag nuwe generasies opnuut daarvoor. Iewers moet ‘n soort grap-“skrêpjaart” wees waar ou modelle soos dié lank geberg word of hoe?

‘n Voorbeeld van ‘n storie wat ver paaie geloop het, ken ek al van die jare tagtig van die vorige eeu. Dit was oorspronklik in Beeld se politieke hekelrubriek Lood – ‘n Suid-Afrikaanse anekdote in murg en gebeente. Nou die dag – voila! – verskyn dit op my rekenaarskerm so Iers soos John Robbie.

Die karakters is almal Iere – dis Paddy en sy maats en nie meer Oom At Badenhorst en sy maats nie – en hulle praat Ierse Ingels dat jou ore jeuk.

Die Suid-Afrikaanse weergawe is so mooi dat ek dit graag hier herhaal. Hier kom dit:

Oom At Badenhorst – ‘n legendariese LV van hier voor, tydens en na die Tweede Wereldoorlog – en ‘ n paar ander Volksraadslede het ‘n mooi staanhorlosie present gekry. Hulle besluit toe die een wat die beste storie kan vertel oor wat die lekkerste ding op aarde is, kan die horlosie vir hom vat.

Een sê ‘n dag langs die viswaters is die lekkerste, ‘n ander besing die heerlikheid van ‘n topwyntjie, ‘n derde vertel niks gee hom groter plesier nie as die gebrul van ‘n gehoor wanneer ‘n politikus ‘n treffer-kwinkslag los.

Toe Oom At se beurt kom, praat hy inniglik oor hoe onoortreflik lekker dit vir hom is wanneer hy in die winter so luierig onder die komberse wakker word, en hy trek sy ou vrou so styf teen hom aan…

Hy word eenparig as die wenner aangewys.

By die huis gekom met die horlosie, reken hy dit sal raadsaam wees om vir sy vrou ‘n aangepaste weergawe van sy wenstorie te vertel. Hy sê die manne het hom bekroon vir sy vertelling hoe lekker dit is om sy vrou kerk toe te vat en dan so styf teen haar te sit en luister na die predikant.

Op ‘n dag eet hy en sy vrou in die Volksraad se eetkamer. Sy maats kom nader en sê vir haar Oom At het darem met ‘n pragtige storie die horlosie losgepraat. “Ja,” antwoord sy, “die At darem. Hy kom so min daar en as hy die slag daar kom, raak hy aan die slaap!”

‘n Soortgelyke geskiedenis sit agter die storie van die vrou wat moet ginekoloog toe en by die huis vinnig haar waslappie in ‘n sakkie druk om vir oulaas net gou weer die nodige te kan doen. Maar, o wee, sy gryp per abuis sussie se sakkie vol blinkers van die skoolkonsert.

Kom ons los maar die detail. Aan die einde sê die ginekoloog eenvoudig: “Ai mevrou, jy hoef darem nie soveel moeite te gedoen het nie!”

Tokkie, my vrou, het van die arme vrou se verleentheid ook al in die jare 80 in Bloemfontein gehoor. Toe het dit gebeur met ‘n vriend van die bure se seun wat besig was om in Obstetrie en Ginekologie te spesialiseer.

Nou die aand herontdek sy die storie in ‘n Omnibus van die bekende Barbara Johnson –sogenaamde Koningin van Bemoediging. Die bure se seun se vriend is heel uit die prentjie. Nee, in die Barabara J-boek is dit – natuurlik! – ‘n Yank-dame en ‘n Yank-arts. Selfs die blinkers is blinker!

Maar laat ons ons nie hoogheilig hou nie. In hierdie dae kom die volgende Jacob Zuma-storie per e-pos hier by my aan:

Jacob Zuma while visiting a Primary school, visits one of the classrooms.

The class are in the middle of a discussion related to words and their meanings. The teacher asks the new ANC leader if he would like to lead the discussion on the word “tragedy”. So the leader asks the class for an example of a tragedy.

Josiah stands up and offers: “If my friend, who lives on a farm, is playing in the field and a runaway tractor comes along and knocks him dead, that would be a tragedy”. “No” says Zuma, “That would be an accident”.

Beauty raises her hand: “If a school bus, carrying 50 children, drove over a cliff, killing everyone inside, that would be a tragedy.” “I’m afraid not” explains Zuma, “That’s what we would call a “great loss”.

The room goes silent. No other children volunteer. Jacob Zuma searches the room. “Isn’t there someone here who can give me an example of a tragedy?”

Finally at the back of the class Sipho raises his hand. In a quiet voice he says: “If a jet, carrying you, your wives and most of the ANC Ministers, is struck by a missile and blown to smithereens, that would be a tragedy.”

“Fantastic!” exclaims Zuma, “that’s right. Now can you tell me why that would be a tragedy?.

“Well says Sipho, “because it wouldn’t be a great loss, and it probably wouldn’t be an accident either.”

In sy oorspronklike weergawe was hierdie ‘n Britse storie waarin twee Engelse politici – bekendes, maar ek het hul name vergeet – figureer. Maar wat, kom ons leen maar so oor-en-weer bymekaar, stof af, duikklop en herwin. Uiteindelik is die skat van grappe internasionaal tog maar die wenner! (HvD)

Tong-in-die-kies-versie

‘n Tong-in-die-kies-versie vir vermaledyde mammas:

Pa se kind
Die slim kind stam, nota bene,
uit sy vader se ramkat-gene;
sy broer, ‘n gemiddelder ou,
is mos uitgeknip die produk
van pa se gemiddelde vrou!

-Hennie van Deventer

SUPER-FRUSTRASIE!

Skoenmaker hou jou by jou lees. Na nog ‘n naweek van Super-frustrasie moet ek egter van die hart kry wat deesdae al hoe swaarder daarop druk. My vraag is eenvoudig: hoe op deeske aarde kan Suid-Afrika wereldkampioen in rugby wees, maar ons spannetjies ploeter so voort in die Super 14?

Ja, ja, ek weet die Stormers kom nou mooi aan en Nuweland juig weer. Maar Saterdag was dit ook maar ‘n gesukkel hier in die Kaap. Twee oomblikke van briljantheid het die verskil tussen triomf en trane beteken.

Speel weer met Bolla Conradie in die beginspan en verloor is die Stormers se voorland – veral nou met Schalk Burger ook nog op krukke. So ‘n harmansdrup-diens aan ‘n losskakel het ek nog selde op so ‘n senior rugbyvlak moes aanskou. En ek het al vrot skrumskakels gesien, hoor!

Oor die Bulls swyg ek liewer. Gaan voorverlede Saterdag se oplewing voortduur of nie? Wat ook al gebeur, is dit in elk geval te laat vir trane. Op Loftus is dit ‘n Seisoen van Pyn. Dalk eerder ‘n Seisoen van Skande.

Die Sharks het gedink hulle is onoorwinlik. Wel, daardie ballonnetjie is vinnig geprik. Nou wag die Crusaders vir die manne van Durban. Hul vryval uit die boonste vier gaan kwalik teen so ‘n bulspan gestuit word.

Cheetahs en Lions – ag nee wat, julle is uit jul diepte.

Wat hierdie rugbyleek die meeste kwel, is dat niemand probeer ontleed wat agter ons droewige vertonings sit nie.

Wat werklik verregaande is, is hoe die Suid-Afrikaners in die laaste paar minute van elke wedstryd uitrafel. Ons het die kuns om in die laaste minuut ‘n wedstryd deur die vingers te laat glip – of ‘n bonuspunt te verbeur – dalk nie uitgevind nie, maar wel vervolmaak!

Word die teenstanders afgerig om tot die eindfluitjie te speel en ons spanne om maar op te hou as hulle glo die koeel is deur die kerk? Is dit arrogansie of onnoselheid?

‘n Ongelooflike klomp wedstryde is hierdie seisoen al in die laaste paar minute – of die heel laaste minuut – verloor. Rugbyskrywers soos Herman le Roux en Frikkie van Rensburg (die beste van hul era, volgens Dok Craven) sou hierdie kwaal lankal raakgesien en op die tafel gesit het.

Frikkie, ‘n rugby-statistikus sonder weerga, sal dalk die antwoord onmiddellik kan verskaf as iemand hom net wil bel.

Maar vandag se rugbyskrywers gaan klaarblyklik vir mooi skryf eerder as ontleding. Mooi skryf is natuurlik ‘n uitstekende kamoeflering vir gebrek aan kundigheid.

Dis deel van hierdie rugbyliefhebber se naweek-frustrasie. Kom ons los dit egter maar daar. Die jong generasie verkies mos om nie aan hul tekortkominge herinner te word nie.

Stormers, selfs hierdie ou stoere Blou Bul is nou aan julle kant. Julle is al wat ons eer nog so ‘n klein bietjie kan red. Los tog net vir Bolla Conradie uit jul span, asseblief! (HvD)

LIEWE SPIETKOP …..

‘n Grysaard wat weens erge hardhorendheid die klok nog net vaagweg hoor lui het, maar dikwels geen benul gehad het waar die klepel hang nie, het op ‘n goeie dag ‘n volksfees van ouds bygewoon. Telkens spring hy opgewonde orent en klap dawerend vir die spreker hande.

Agterna soek die vername spreker hom op en verneem, hoog in sy skik oor die entoesiasme, wat dit in die toespraak was wat die ou man so aangevuur het. Dis daardie kere dat meneer so vuis gebal en uitgeroep het: “Te hel met die spietkops,” verduidelik die ou.

“Te hel met die spietkops?” Toe daag lig vir die spreker. Hy antwoord bra afgehaal: “Neem, oom ek het niks oor spietkops gerep nie. Ek het gesê: “Hulde aan die helde van Spioenkop!”

Instinkiewe simpatie vir die grysaard se gebrek aan vertedering jeens die spesie “spietkop” sal ‘n mens wyd aantref, vermoed ek. Die kuns is hoe om daardie instink te onderdruk wanneer jy die dag aan die magte on owerhede van dié of daardie verkeersafdeling ‘n berouvolle briefie moet skryf om vir afslag op ‘n boete te pleit. Respekte en nederigheid is in so ‘n situasie sterk aan te beveel, nie kille vyandigheid nie.

Laat my dink aan die Matie wat met sy nuwe motor die pad aan die brand gery het Klapmuts se kant toe. Hy belang in ‘n snelstrik en dis ‘n paar maande se sakgeld wat in die spel is. Hy gaan klop toe aan by ‘n studentemaat wat in die regte studeer oor die regte aanhef vir sy ekskuus-brief. Sal hy skryf “waarde heer” of “geagte meneer”?

“ Hoe vinnig het jy gery?”

“170.”

“Skyf dan sommer: “liewe Heer”!

Wat die inhoud van die brief betref, kan ‘n mens dalk leer uit die raad van ‘n senior advokaat aan sy jong kollega wat senuweeagtig sy eerste saak moes gaan verdedig: “As die reg aan jou kant is. hamer die regter. As die feite aan jou kant is, hamer die jurie. As nòg die reg nóg die feite aan jou kant is, hamer die tafel.”

Die geheim van ‘n goeie brief sluit klaarblyklik daarby aan. As jy die reg of die feite aan jou kant het, hamer daarop. Gewoonlik het jy egter in sulke sake geeneen van die twee aan jou kant nie. Dan moet jy as’t ware maar die tafel hamer – maar dan ook net simbolies, hoor. Die geheim is om met allerlei beuselagtige irrelevanthede simpatie te probeer win.

Dat jou vrou onwel was en vinnig by ‘n dokter moes kom, is ‘n flou storie. Daardie ouens is nie onder ‘n kalkoen uitgebroei nie. My eie ervaring is tog dat simpatie vir ‘n mens se status as senior burger bestaan. “Ek bestuur al 50 jaar en hierdie is my eerste boete,” was in die dae voor rekenaars ‘n treffer om klipharde harte te versag. Deesdae moet jy soek na variante wat tegnologiese vermoëns om die waarheid van jou aanspraak te toets, altyd in berekening hou.

Iemand wat ek ken, het in die feestyd gemeen ‘n welwillende versie is net die regte manier om n paar punte aan te teken. Hy het soos volg gedig:

Terwyl ek rustig binne perke rits,
Kom ‘n ieder snel verbygeflits;
Terwyl ek wetsgehoorsaam ry,
Blits sware lorries woerts verby.

Nou’s kiepie al weer swaar beboet
(Is 82 so ‘n verwoede spoed?”)
Ek pleit net vir regverdigheid:
“Hef a heart”, skeld my tog kwyt!

Hy is nie kwytgeskeld nie. Sy boete is wel van R300 tot R190 verminder. Volgens hom is vergoeding van R110 vir ‘n versie van daardie aard heeltemal markverwant.

‘n Mens moet natuurlik nie net jou woorde tel as jy vir verkeersafdelings skryf nie.

Wyle dr. Cor du Preez, veteraan van verskeie verkiesings namens ‘n rits eie politieke partytjies wat gekom en gegaan het, het in 1962 saam met my begin Ll.B studeer aan Tukkies. Hy was ‘n mediese dokter en ietwat ontuis in die regsomgewing.

In ‘n toets kom die vraag: “Bespreek die regsgeding Methodist Church vs. the Master.”

“Prof,” antwoord hy guitig: “Ek het nooit gedink dat ‘n Engelse kerkie my klokke so sou laat lui nie.”

“Ja, dok,” kap die spitsvondige prof. Nico van der Merwe bo-aan sy vraestel terug: “ Toe was dit nie die geklink van huweliksklokkies nie, maar die kluitklap op jou kis!” (HvD)

VINGERAFDRUK VAN DIE WILDTUIN

‘n Skilder hou by ‘n karaktervolle kremetart in die Kruger-wildtuin stil om dit vinnig te skets. Op daardie oomblik daag ‘n stowwerige motor met ‘n GP-registrasie op. Binne is pa, ma en vier kinders. Dit lyk of dit vir die verwaaide gesinnetjie ‘n lang, frustrerende dag kon gewees het.

“Wat sien julle?” vra die nuwe aankomeling hoopvol. “Ons kyk na die boom,” antwoord die skilder. “F….. boom,” brom die Gautenger. Toe trek hy weg met ‘n vaart wat sy verontwaardiging verraai.

Wildtuinbesoekers kan erg uiteenlopend wees. Een sarsie soek net leeus. ‘n Ander sal amper bo-oor ‘n leeu ry om ‘n roofvoël te kiek (of ‘n boom te skets). Jy kry diegene wat net rondry van vroeg tot laat asof iets hulle jaag, en diegene wat die rustigheid van ‘n koelteboom by ‘n watergat verkies. Jy kry mense met eerbied vir die natuur en die etiek van wildbesigtiging. Jy kry wildewragtigs wat geen snars omgee nie en reëls buig en breek soos hulle lus kry.

‘n Kategorie wat aan my onbekend was en seker maar kleinerig in getal is, is die ware veld-eksperts – die kenners wat die wetenskaplike name van elke denkbare grassoort kan afrits, wat presies kan uitstippel watter boom of struik jy waar kan teëkom en hoekom, en dan blitssnel kan bereken hoeveel kameelperde, sebras, vlakvarke en wat nog per 10 vierkante kilometer daar behoort rond te loop.

Hulle ken daardie Wildtuin soos die palm van hul hand en hulle kyk na hom soos ‘n vingerafdrukkenner na ‘n vingerafdruk kyk. Elke lyntjie verraai iets.

So iemand is Ben Coetzee (65) wat in die laat jare 70 ‘n plantkundige in die Wiltuin was, maar in 1999 saam met sy vrou, Jeanette, sak en pak Amerika toe is. Hulle woon in Memphis, Tennessee, waar hy in die rekenaarwese vir hom ‘n nuwe loopbaan uitgebeitel het.

Sy droom was altyd om ‘n wetenskaplike Wildtuinboekie te skryf wat darem nie té wetenskaplik is nie en aanklank by die gewone publiek kan vind. Die boekie het uiteindelik in 2005 gerealiseer na ‘n herbesoek saam met sy seun, Dirk, aan daardie dierbare lappie Afrika wat die Sentrale Distrik van die Wildtuin steeds vir hom is. Die titel is Birth of an African landscape – a safari to the Kruger National Park led by Ben Coetzee.

In vyf dae in 2005 het pa en seun elke toeristeroete in daardie gebied gevolg, seker gemaak dat Ben se kaart van landskappe akkuraat is en wonderlike foto’s geneem, onder meer van ‘n jong berghaan op ‘n hardekoolstomp wat die omslag vir sy safariboek gelewer het – presies soos hy in sy verbeelding twee ou persoonlike gunstelinge gekombineer het.

Ek was so gelukkig om ‘n eksemplaar van African landscape uit die bloute present te kry. As ‘n leek put ek uit die Wildtuin hope lekegenot. Maar hierdie is ‘n formidabele boek deur allesbehalwe ‘n leek. Gesaghebbendheid en kennis drup uit elke blad. Om die Wildtuin aan te durf met soveel kundigheid en insig in die ekologie, moet aan elke besoek ‘n ekstra dimensie verleen.

Kyk net wat die boekie alles in 115 bladsye bied:

Die eerste 27 bladsye bevat die outeur se perspektief oor hoe die ongerepte dele van die wêreld aanmekaar gesit is. Die terugblik oor 300 miljoen jaar is fassinerend. Dan word vertel hoe hy en sy kollegas te werk gegaan het met hul opnames. Dit bied ‘n eenvoudige model vir wetenskaplikes, bewaarders en andere om eenvormig en akkuraat oor plantegroei, ruigheid en dies meer te kan gesels, maar ook ‘n gesaghebbende relaas vir die vakkundiges. Daarna kom die landskappe van die Wildtuin se Sentrale Distrik aan die beurt.

Versprei deur die boek is staaltjies van eie ervaringe. Daarin had hierdie leek veel plesier. My gunstelingstorie is hoe Ben op ‘n nie-amptelike staptoer saam met vriende met ‘n hart wat in sy keel klop die attensies van ‘n omgekrapte olifant met ritmiese handeklap afgeweer het. Later hoor hy die kinders se weergawe: hy het heldhaftig die olifant gekonfronteer en boonop doodsveragtend hande geklap vir die ou se befoeterde stormlope!

‘n Nuttige wenk is oor bosluise en in watter gras hulle heers. Met my nuut verworwe kennis gaan ek dié pestilensies voortaan probeer vermy.

Ek is lief vir die blinkblaar-wag-‘n-bietjie, maar die gelofie wat Ben aanhaal oor dié Bosveld-staatmaker se kwaliteite as weerligafleier het ek nog nie tevore gehoor nie. Kom daarop neer dat weerlig ‘n voël is wat weet hoe kwaai die w-‘n-b bedoring is. Vermy hom dus liewer!

Dankie, Ben, plek-plek was jy ietwat bo my vuurmaakplek. Dit moet ek erken. Maar ek het die buitengewone ekskursie saam met jou geniet en ek glo ander sal ook. Dat African landscape groot waarde tot my Sabiepark-boekery gaan toevoeg, is ‘n feit soos ‘n seekoei!

Ben se webadres vir die boek is www.anafricanlandscape.com (HvD)